Το ελληνικό οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων καταγράφει αξιοσημείωτη άνοδο τα τελευταία χρόνια, αποκτώντας πλέον χαρακτηριστικά ώριμης και δυναμικής αγοράς, όπως καταγράφει το Greeking Out 2.0 Report. Η αξία του ελληνικού τεχνολογικού οικοσυστήματος υπερβαίνει τα δώδεκα δισεκατομμύρια δολάρια, με τον αριθμό των ενεργών startups να ξεπερνά τις 1.000 και τις θέσεις εργασίας που έχουν δημιουργηθεί σε αυτό το περιβάλλον να υπολογίζονται σε περισσότερες από 10.000. Συνολικά, οι θέσεις εργασίας στον τομέα της τεχνολογίας στην Ελλάδα αγγίζουν τις 52.000, που αντιστοιχούν στο 1,3% της συνολικής απασχόλησης στη χώρα, με το 20% εξ αυτών να προέρχεται από startups.
Στην κορυφή των ελληνικών επιχειρήσεων με διεθνή αναγνωρισιμότητα και υψηλές αποτιμήσεις βρίσκονται η Blueground και η Viva Wallet, οι οποίες αποτελούν τα πρώτα ελληνικά unicorns με αποτίμηση άνω του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων. Παράλληλα, έντονη παρουσία στη διεθνή αγορά έχουν εταιρείες όπως οι ActionIQ, Persado, Workable, Hellas Direct, Skroutz, Epignosis, Hack the Box, Causaly, Orfium, LifeBit, TileDB, Spotawheel, Instacar, Harbor Lab, Flexcar, Plum, Signal και Omilia, που συμβάλλουν στην ενίσχυση του προφίλ της χώρας στον παγκόσμιο τεχνολογικό χάρτη.
Η ανθεκτικότητα του ελληνικού οικοσυστήματος επιβεβαιώθηκε και κατά την περίοδο της διεθνούς επιβράδυνσης στη χρηματοδότηση των τεχνολογικών επιχειρήσεων. Το 2023, η μείωση των επενδυμένων κεφαλαίων σε ελληνικές startups διαμορφώθηκε στο 24,5%, όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στην υπόλοιπη Ευρώπη έφτασε το 38%. Αξιοσημείωτο είναι ότι η χρηματοδότηση μέσω ιδίων κεφαλαίων σημείωσε αύξηση 4,2% σε σχέση με το 2022, γεγονός που αποτυπώνει το σταθερό ενδιαφέρον των επενδυτών για τον ελληνικό χώρο. Σημαντική είναι η παρουσία ξένων επενδυτών, καθώς το εβδομήντα οκτώ τοις εκατό των επενδυτικών γύρων προήλθε από το εξωτερικό, με τους αμερικανικούς επενδυτικούς φορείς να καλύπτουν το τριάντα τρία τοις εκατό του συνόλου.
Στους μεγαλύτερους γύρους χρηματοδότησης περιλαμβάνονται τα 210 εκατομμύρια δολάρια της FlexCar (σε debt και equity), τα 45 εκατομμύρια δολάρια της Blueground, η πώληση της InstaShop στη Delivery Hero έναντι 360 εκατομμυρίων δολαρίων, καθώς και οι εξαγορές της DeepSea από τη Nabtesco και της Augmenta από την CNH Industrial. Οι τομείς που συγκέντρωσαν τα μεγαλύτερα ποσά επενδύσεων το 2023 ήταν η λιανική και καταναλωτική τεχνολογία με 138 εκατομμύρια δολάρια, η τεχνολογία υγείας με 111 εκατομμύρια δολάρια και η τεχνολογία εκπαίδευσης και ταλέντου με 66 εκατομμύρια δολάρια.
Η τάση για σημαντικές εξαγορές παραμένει σταθερή τα τελευταία χρόνια, με δεκαεπτά exits αξίας 300 εκατομμυρίων δολαρίων το 2022, 10 exits ίδιας αξίας το 2023 και ήδη 2 exits το 2024 που ξεπερνούν το 1,24 δισεκατομμύριο δολάρια. Το 2021 είχαν προηγηθεί 6 exits αξίας διακοσίων εκατομμυρίων δολαρίων. Στους γύρους χρηματοδότησης του 2023, οι angel investors συμμετείχαν στο 42 τοις εκατό, ενώ τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί οι επενδύσεις από διεθνή funds όπως τα Greylock, Carlyle και General Atlantic. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα Επενδύσεων, ενώ στην αγορά δραστηριοποιούνται πλέον 21 επενδυτικά ταμεία με εστίαση στην Ελλάδα. Στον χώρο των εταιρικών funds, ξεχωρίζει ο όμιλος TITAN με fund 40 εκατομμυρίων δολαρίων και η παρουσία της Pfizer στη Θεσσαλονίκη με σημαντικές επενδύσεις σε ψηφιακή καινοτομία.
Η εδραίωση της Ελλάδας ως τεχνολογικού και ερευνητικού προορισμού ενισχύεται και από τη σταθερή παρουσία πολυεθνικών όπως η J.P. Morgan, η Tesla, η Microsoft, η Meta, η Samsung, η Google, η IBM και η Applied Materials, που επενδύουν σε hubs έρευνας και ανάπτυξης στη χώρα, με ιδιαίτερη έμφαση σε τομείς αιχμής όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η μηχανική μάθηση. Η Αθήνα αναγνωρίζεται πλέον ως ένα από τα κορυφαία hubs παγκοσμίως για ταλέντο στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, σύμφωνα με τη Sequoia Capital, ενώ η J.P. Morgan έχει δημιουργήσει στην πρωτεύουσα ένα από τα λίγα Payments Innovation Centers παγκοσμίως.
Στο επίπεδο της δημόσιας πολιτικής, έχουν θεσμοθετηθεί σημαντικά κίνητρα για την προσέλκυση επενδύσεων και ταλέντου, με φορολογικά εργαλεία όπως η μείωση φόρου κατά 50 τοις εκατό για angel investors, η εφάπαξ ετήσια φορολόγηση για φορολογικούς κατοίκους εξωτερικού που επενδύουν στην Ελλάδα, το προνομιακό καθεστώς για στελέχη και επαγγελματίες που μετακινούνται στη χώρα, και το πενταετές φορολογικό καθεστώς για γραφεία Law 89 με καθεστώς cost-plus. Επίσης, έχει εισαχθεί το πρόγραμμα Greek Tech Visa για ταλέντο εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Talent Visa για αποφοίτους κορυφαίων πανεπιστημίων, με στόχο τη διευκόλυνση της προσέλκυσης ανθρώπινου δυναμικού υψηλής εξειδίκευσης. Αλλαγές συντελούνται και στην ανώτατη εκπαίδευση, με την ίδρυση παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων όπως το Columbia στην Αθήνα.
Το οικοσύστημα παραμένει μικρό σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές αγορές, γεγονός που περιορίζει τη διαθεσιμότητα κεφαλαίων και τις αποτιμήσεις, ενώ αρκετοί ιδρυτές αναζητούν χρηματοδότηση στο εξωτερικό. Προκλήσεις αποτελούν επίσης η ανάγκη μεγαλύτερης διασύνδεσης πανεπιστημίων και αγοράς εργασίας, η έλλειψη ανώτερου τεχνολογικού ταλέντου, η γραφειοκρατία και η ταχύτητα στην απονομή δικαιοσύνης. Το 20 τοις εκατό των ελληνικών startups δραστηριοποιείται στους τομείς της βιοτεχνολογίας και της υγείας, ενώ αυξανόμενη είναι η παρουσία σε B2B SaaS, deeptech και hardware. Παράλληλα, οι τομείς της λιανικής και της καταναλωτικής τεχνολογίας, της τεχνολογίας υγείας και της τεχνολογίας εκπαίδευσης και ταλέντου αποτέλεσαν τους βασικούς αποδέκτες επενδύσεων το 2023.
Η γεωγραφική κατανομή των startups παραμένει συγκεντρωμένη στην Αθήνα (76%), ενώ η Θεσσαλονίκη (12%) εξελίσσεται σε εστία ερευνητικών και αναπτυξιακών επενδύσεων, κυρίως λόγω της παρουσίας πολυεθνικών και πανεπιστημίων. Ιωάννινα και Πάτρα αναδεικνύονται ως αναδυόμενοι τεχνολογικοί κόμβοι, ενώ το έργο του Ελληνικού αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς ως το μεγαλύτερο έργο αστικής ανάπλασης στην Ευρώπη και δυνητικά νέο επιχειρηματικό και τεχνολογικό cluster.
Σημαντικό ρόλο στη δυναμική του οικοσυστήματος διαδραματίζει η επιστροφή ταλέντου από το εξωτερικό. Περίπου 350 χιλιάδες Έλληνες της διασποράς έχουν επιστρέψει τα τελευταία χρόνια, με το 21% όσων διαμένουν στο εξωτερικό να δηλώνει πρόθεση επιστροφής εντός του έτους και το 50% να εξετάζει γενικά την επιστροφή στην Ελλάδα. Παράλληλα, τα διεθνή δίκτυα, όπως το Innovative Greeks και η Endeavor, λειτουργούν ως δίαυλοι σύνδεσης μεταξύ Ελλάδας και παγκόσμιων αγορών, ενισχύοντας τη διασπορά ταλέντου και επενδυτικών ευκαιριών.
Όσον αφορά την ισότητα των φύλων, το ποσοστό των γυναικών στο τεχνολογικό εργατικό δυναμικό ανέρχεται στο 18 τοις εκατό, ενώ λιγότερο από το 20 τοις εκατό των startups διαθέτει γυναικεία παρουσία στη σύσταση. Ωστόσο, αυξάνεται το ενδιαφέρον για τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, όπως αποτυπώνεται σε επενδυτικές πρωτοβουλίες και σε ομάδες γυναικών angel investors με έμφαση στη βιωσιμότητα, τις βιοεπιστήμες και την κυκλική οικονομία.
Σύμφωνα με τη συγκεκριμένη μελέτη, το ελληνικό οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σημείο, συνδυάζοντας επιτυχίες, προσέλκυση επενδύσεων και ταλέντου, θεσμικές καινοτομίες και συνεχή αναβάθμιση της διεθνούς εικόνας του, ενώ ταυτόχρονα καλείται να αντιμετωπίσει διαρθρωτικές προκλήσεις για να περάσει στο επόμενο στάδιο ανάπτυξης. Η συγκυρία και το έντονο ενδιαφέρον διεθνών επενδυτών προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες για ενίσχυση του ρόλου της Ελλάδας ως τεχνολογικού κόμβου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
