Ένα τεχνικό πρόβλημα σε έναν μεγάλο αμερικανικό τεχνολογικό κολοσσό ήταν αρκετό για να προκαλέσει ντόμινο επιπτώσεων χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στην Ευρώπη. Το πρόσφατο «blackout» έφερε στην επιφάνεια τις βαθιές αντιφάσεις της εποχής: από οικιακές συσκευές που άρχισαν να δυσλειτουργούν, μέχρι πλατφόρμες και εταιρικά δίκτυα που «κατέβασαν ρολά», αποκαλύπτοντας την τεράστια εξάρτηση της ευρωπαϊκής οικονομίας από υποδομές τρίτων. Αυτή η «απότομη αφύπνιση» αφορά συνολικά την Ευρώπη, η οποία συνειδητοποιεί πως ο επιχειρηματικός της κόσμος εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από υποδομές που βρίσκονται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Το ζήτημα έχει λάβει τέτοιες διαστάσεις που αναμένεται να απασχολήσει ακόμη και την επόμενη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, θέτοντας ένα κρίσιμο ερώτημα: έχουμε φτάσει σε ένα σημείο χωρίς επιστροφή;
Το πρόβλημα είναι ευρύτερο και αφορά την ασφάλεια και την «ψηφιακή ανεξαρτησία» της Ευρώπης. Οι υπηρεσίες που χρησιμοποιούμε καθημερινά άρχισαν να πέφτουν η μία πίσω από την άλλη. Πριν από μερικές ημέρες, μπορεί να έπεσε ένας server. Το ίδιο αποτέλεσμα ή ακόμη και κάτι πολύ χειρότερο, θα μπορούσε να προκληθεί αν κοβόταν ένα καλώδιο κάπου σε έναν ωκεανό, κάτι που φαντάζει όλο και πιο πιθανό. Η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει τις δικές της υποδομές και τις ψηφιακές της άμυνες και σίγουρα χρειάζονται περισσότερες επενδύσεις σε ευρωπαϊκές εταιρείες. Όπως όλα δείχνουν, χρειάζονται να βρούμε τις δικές μας OpenAI, τη δική μας καινοτομία, όπως η γαλλική Mistral, στην οποία φαίνεται να έχουν εναποτεθεί πολλές ευρωπαϊκές ελπίδες.
Η κατάσταση θυμίζει έντονα την αμυντική θωράκιση της ηπείρου: όπως η Ευρώπη δεν μπορεί να «απογαλακτιστεί» πλήρως από την αμυντική ομπρέλα των ΗΠΑ, αλλά ταυτόχρονα οφείλει να αναπτύξει τα δικά της συστήματα, έτσι πρέπει να κινηθεί και στο ψηφιακό τοπίο. Στόχος δεν πρέπει να είναι η δαιμονοποίηση των αμερικανικών κολοσσών, αλλά η παράλληλη ανάπτυξη εγχώριων δυνατοτήτων. Το εμπόδιο, ωστόσο, παραμένει τεράστιο. Οι ΗΠΑ έχουν προλάβει να κάνουν αυτές τις επενδύσεις μεγάλης κλίμακας. Ακόμη και οι μεγάλες επενδύσεις σε data centers που γίνονται στη δική μας πλευρά, προέρχονται, σε ένα μεγάλο βαθμό, από αμερικανικές εταιρείες. Η Αμερική έχει πρωτοπορήσει και είναι αμφίβολο αν η Ευρώπη μπορεί να ενισχύσει τον βηματισμό της για να τη φτάσει.
Αυτή η κυριαρχία στις υποδομές (data centers) γίνεται «πρόκριμα» για την κυριαρχία στην επόμενη τεχνολογική επανάσταση: την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ). Με το πεδίο να μονοπωλείται ήδη από το αμερικανικό και το κινεζικό μπλοκ, η Ευρώπη καλείται να βρει τον ρόλο της, αντιμετωπίζοντας παράλληλα και το κρίσιμο ζήτημα της ασφάλειας των δεδομένων. Στην Ελλάδα, ειδικότερα, η υιοθέτηση της ΑΙ προχωρά, αλλά με δύο ταχύτητες. Από τη μία είναι οι μεγάλες επιχειρήσεις, που τους είναι ευκολότερο να ενσωματώσουν τις νέες τεχνολογίες. Από την άλλη, είναι οι μικρές και μικρομεσαίες, που αποτελούν σχεδόν το 99% της αγοράς, και εκεί εντοπίζονται τα μεγάλα ζητήματα.
Ένα από τα βασικά φαινόμενα είναι αυτό του «Shadow AI»: οι εργαζόμενοι χρησιμοποιούν εργαλεία AI χωρίς να υπάρχει κεντρική πολιτική από την επιχείρηση. Αν και αυτό δείχνει ότι ο εργαζόμενος «ψάχνεται», υπογραμμίζει την απουσία στρατηγικής. Χρειάζεται μια κεντρική πολιτική σε επίπεδο χώρας. Ήδη η Ελλάδα κινείται προς αυτή την κατεύθυνση με τη δημιουργία Γραμματείας για την Τεχνητή Νοημοσύνη και την προσθήκη του AI στην ονομασία του Υπουργείου ψηφιακής Διακυβέρνησης. Το κλειδί για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις είναι η εκπαίδευση (digital skills) και η κάλυψη του κόστους. Είναι κόστος σε χρήματα, σε χρόνο και σε κόπο. Χρειάζονται προγράμματα που θα τις ενισχύσουν να κάνουν αυτό το βήμα. Και φυσικά, δεν λείπουν και αυτοί που μιλούν για «φούσκα» στην αγορά της ΤΝ. Σε κάθε περίπτωση, αν υπάρχει φούσκα, αυτή είναι χρηματιστηριακή, επενδυτική, και εστιάζεται στη Wall Street, θυμίζοντας την εποχή του dot.com.
Αφορμή για αυτές τις σκέψεις στάθηκε η συζήτηση που είχαμε στην εκπομπή Prime του ΕΡΤ NEWS με τον δημοσιογράφο Ηλία Σιακαντάρη, όπου αναλύσαμε τις προκλήσεις της ψηφιακής εξάρτησης της Ευρώπης και της κρίσιμης κούρσας της τεχνητής νοημοσύνης. Όλη αυτή η σύνθετη θεματολογία βρίσκεται, άλλωστε, στον πυρήνα του επερχόμενου συνεδρίου InfoCom World 2025. Με τίτλο «AI-Volution: A Brave New World!», το συνέδριο (26 Νοεμβρίου, Divani Caravel) έρχεται να φωτίσει τον τρόπο με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη επανακαθορίζει την αγορά, τις τηλεπικοινωνίες και τις επιχειρήσεις. Η «AI-volution» δεν είναι πλέον επιλογή, αλλά «ο νέος κανόνας του παιχνιδιού», θέτοντας καίρια ερωτήματα για το πώς η Ευρώπη και η Ελλάδα μπορούν να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους σε αυτόν τον νέο, ψηφιακό, κόσμο.
