Η ευρωπαϊκή οικονομία, αν και επιδεικνύει ανθεκτικότητα, παραμένει εγκλωβισμένη σε μια τροχιά επίμονα χαμηλής ανάπτυξης, σύμφωνα με την φθινοπωρινή οικονομική έκθεση «Economic Outlook Autumn 2025» του BusinessEurope. Η ανάλυση προβλέπει ότι η ανάπτυξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 27 θα σταθεροποιηθεί στο 1,0% το 2025, έπειτα από μια μέτρια επέκταση 0,9% το 2024. Η πρόβλεψη για την Ευρωζώνη είναι ακόμη πιο υποτονική, στο 0,8%. Για το 2026, η ανάπτυξη στην ΕΕ αναμένεται στο 1,3%, σημειώνοντας οριακή πτωτική αναθεώρηση. Αυτή η πορεία αντανακλά τις εμπορικές εντάσεις, το υψηλό ενεργειακό κόστος, την ανεπαρκή κανονιστική απλούστευση και τις χρόνιες ελλείψεις δεξιοτήτων, ενώ η προσέλκυση εξαγωγών στις αρχές του έτους απέτρεψε τα χειρότερα.
Στοιχείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι η κάθετη αναθεώρηση των επενδυτικών προσδοκιών. Ο Ακαθάριστος Σχηματισμός Παγίου Κεφαλαίου στην ΕΕ αναμένεται πλέον να αυξηθεί μόλις κατά 0,6% το 2025. Το μέγεθος αυτό συνιστά μια δραματική πτωτική αναθεώρηση κατά 0,8 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με την ανοιξιάτικη πρόβλεψη για αύξηση 1,4%. Η εξέλιξη αυτή έρχεται μετά από μια ήδη καταγεγραμμένη συρρίκνωση των επενδύσεων κατά 1,9% το 2024. Μοναδική αισιόδοξη νότα αποτελεί η προσδοκία για ισχυρότερη ανάκαμψη των επενδύσεων το 2026, με ρυθμό 2,2%.
Στον αντίποδα της επενδυτικής καχεξίας, τα μέτωπα του πληθωρισμού και της απασχόλησης παρουσιάζουν συνεχή βελτίωση. Ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στην ΕΕ αναμένεται να υποχωρήσει στο 2,1% το 2025, προσεγγίζοντας σχεδόν τον στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, και να μειωθεί περαιτέρω στο 1,8% το 2026. Το ποσοστό ανεργίας στην ΕΕ προβλέπεται να παραμείνει σταθερό στο χαμηλό επίπεδο του 4,8% το 2025 και το 2026, μια πρόβλεψη σημαντικά αναθεωρημένη προς τα κάτω. Στην αγορά εργασίας, η αύξηση των διαπραγματευμένων μισθών αναμένεται να μετριαστεί (από 4,6% το 2024 σε 3,2% το 2025), επιτρέποντας στους πραγματικούς μισθούς να αυξηθούν κατά 1,3% το 2025.
Η έκθεση καθιστά σαφές ότι το επενδυτικό πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι ποσοτικό αλλά ποιοτικό, εστιάζοντας στη λανθασμένη «σύνθεση» των επενδύσεων. Η ήπειρος υστερεί δραματικά έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών σε επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας, καινοτομίας και άυλων περιουσιακών στοιχείων. Σύμφωνα με μελέτες που επικαλείται η έκθεση, οι επενδύσεις της ΕΕ σε τομείς αιχμής όπως η Έρευνα και Ανάπτυξη και το λογισμικό ανέρχονται μόλις στο 4,6% του ΑΕΠ, την ώρα που στις ΗΠΑ το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 8,3%. Αυτή η διαφορά αντανακλάται και σε εταιρικό επίπεδο, καθώς οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δαπανούν κατά μέσο όρο μόνο το ένα τρίτο των ποσών που επενδύουν οι αμερικανικές στην έρευνα.
Το πρόβλημα αυτό ποσοτικοποιείται σε τεράστια ετήσια κενά χρηματοδότησης για τους στρατηγικούς στόχους της ΕΕ. Η έκθεση τονίζει ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, για την επίτευξη των κλιματικών στόχων του 2030 απαιτούνται επιπλέον 477 δισεκατομμύρια ευρώ σε επενδύσεις ετησίως. Παράλληλα, για την επίτευξη των στόχων της Ψηφιακής Πυξίδας, το χρηματοδοτικό κενό ανέρχεται σε επιπλέον 125 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως, καταδεικνύοντας το μέγεθος της πρόκλησης.
Η δομική αδυναμία της Ευρώπης να χρηματοδοτήσει την καινοτομία αποτυπώνεται με τον πλέον εύγλωττο τρόπο στα στοιχεία για την αγορά επιχειρηματικών κεφαλαίων (Venture Capital). Όπως τονίζεται, το 2022 τα ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά ταμεία διέθεσαν μόλις το 0,02% του ενεργητικού τους σε επενδύσεις Venture Capital. Την ίδια περίοδο, το αντίστοιχο ποσοστό για τα αμερικανικά συνταξιοδοτικά ταμεία άγγιζε το 2,0%. Αυτό το τεράστιο χάσμα υπογραμμίζει την ανάγκη για άμεση προώθηση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.
Το εξωτερικό εμπορικό περιβάλλον παραμένει πηγή υψηλής αβεβαιότητας. Παρόλο που η συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ του Ιουλίου 2025 έθεσε ανώτατο όριο 15% στους περισσότερους δασμούς, η Ουάσιγκτον αύξησε παράλληλα τους δασμούς του Τμήματος 232 (Section 232) σε χάλυβα και αλουμίνιο στο 50% και επέβαλε νέους δασμούς σε 407 άλλα προϊόντα. Ο οικονομικός αντίκτυπος αυτής της τριβής εκτιμάται ότι θα είναι οριακός το 2025 (-0,03% στο ΑΕΠ της ΕΕ), αλλά θα γίνει αισθητά μεγαλύτερος το 2026, αφαιρώντας 0,5 ποσοστιαίες μονάδες από το ΑΕΠ.
Ένας νέος παράγοντας που αναδιαμορφώνει την οικονομική εξίσωση είναι η άμυνα. Οι αμυντικές δαπάνες στην ΕΕ έφτασαν τα 343 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024 (1,9% του ΑΕΠ). Ωστόσο, η έκθεση επισημαίνει τον ακραίο κατακερματισμό της αγοράς, καθώς το 78% των ευρωπαϊκών αμυντικών προμηθειών μετά το 2022 προήλθε από χώρες εκτός ΕΕ. Η ΕΕ απαντά με το «ReArm Europe Plan», που περιλαμβάνει δημοσιονομική ρήτρα διαφυγής για 16 κράτη, αλλά και ένα νέο δανειοδοτικό μέσο 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, το «Security Action for Europe (SAFE)», ενώ το ΝΑΤΟ έθεσε νέο στόχο δαπανών 5% του ΑΕΠ έως το 2035.
Στο πλαίσιο του επόμενου προϋπολογισμού (ΠΔΠ 2028-2034), ο BusinessEurope χαιρετίζει την πρόταση για ένα «Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας» (ECF), καθώς και την έμφαση της Επιτροπής στην «απλούστευση και την ευελιξία» και τη δημιουργία ενός «Συμβουλίου Στρατηγικών Ενδιαφερομένων Μερών». Ωστόσο, εκφράζει την κατηγορηματική του αντίθεση σε νέους φόρους για τη χρηματοδότησή του, και ειδικότερα στον προτεινόμενο φόρο «CORE» βάσει κύκλου εργασιών, που εκτιμάται ότι θα επηρεάσει 33.000 επιχειρήσεις.
Οι συστάσεις πολιτικής εστιάζουν στην ανταγωνιστικότητα, με αίτημα την άρση των εμποδίων εντός της Ενιαίας Αγοράς. Η έκθεση επικαλείται εκτίμηση του ΔΝΤ ότι τα εμπόδια αυτά ισοδυναμούν με δασμούς 44% στα αγαθά και 110% στις υπηρεσίες. Στο μεταξύ, οι οικονομικές ταχύτητες αποκλίνουν: το 2025 η Γερμανία αναμένεται να καταγράψει μηδενική ανάπτυξη (0,0%) και η Γαλλία 0,7%, ενώ η Μάλτα 3,9%. Για την Ελλάδα, η έκθεση προβλέπει ανάπτυξη 2,2% το 2025 και 2,4% το 2026, με πληθωρισμό 2,6% και 2,2%, και ανεργία 9,1% και 8,6% αντίστοιχα, καταγράφοντας δημοσιονομικό πλεόνασμα 0,6% το 2025.
