Η Ελληνική Στατιστική Αρχή προχώρησε για πρώτη φορά στη δημοσιοποίηση πειραματικών στατιστικών στοιχείων που αφορούν τους ομίλους επιχειρήσεων και το αποτύπωμά τους στην παγκοσμιοποίηση για την περίοδο 2022 έως 2023. Στόχος της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας είναι η αναλυτική παρουσίαση των βασικών οικονομικών μεγεθών με διάκριση ανάμεσα στις επιχειρήσεις που συμμετέχουν ενεργά στη διεθνή αγορά και σε εκείνες με αποκλειστικά εγχώρια παρουσία. Σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα για το έτος 2023, οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιήθηκαν στους κλάδους της βιομηχανίας, των κατασκευών, του εμπορίου και των υπηρεσιών ανήλθαν σε 932.549 μονάδες. Ο συνολικός αριθμός των απασχολουμένων στις επιχειρήσεις αυτές έφτασε τα 3.488.073 άτομα, σημειώνοντας άνοδο από τα 3.407.815 άτομα που καταγράφηκαν κατά το προηγούμενο έτος αναφοράς.
Ο συνολικός κύκλος εργασιών των επιχειρήσεων αυτών για το έτος 2023 διαμορφώθηκε στα 411,0 δισεκατομμύρια ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση σε σύγκριση με τα 404,9 δισεκατομμύρια ευρώ του 2022. Παράλληλα, η συμβολή των συγκεκριμένων οικονομικών μονάδων στην προστιθέμενη αξία της ελληνικής οικονομίας ανήλθε σε 102,0 δισεκατομμύρια ευρώ, μέγεθος αισθητά ενισχυμένο σε σχέση με τα 90,9 δισεκατομμύρια ευρώ της προηγούμενης χρήσης. Η νέα στατιστική προσέγγιση επιτρέπει τη χαρτογράφηση του μεριδίου που αναλογεί σε επιχειρήσεις που δρουν πολυεθνικά έναντι εκείνων που λειτουργούν είτε ως ανεξάρτητες οντότητες είτε στο πλαίσιο εθνικών ομίλων. Τα στοιχεία προέκυψαν από τη διασύνδεση στοιχείων σε επίπεδο μικροδεδομένων, μια τεχνική που αξιοποιεί υφιστάμενες διοικητικές πηγές χωρίς να επιβαρύνει τις επιχειρήσεις με πρόσθετη παροχή δεδομένων.
Στην ανάλυση του κύκλου εργασιών κατά τύπο επιχείρησης για το 2023, τη σημαντικότερη συμβολή είχαν οι ανεξάρτητες επιχειρήσεις με ποσοστό 56,0% και συνολικό ποσό 230,3 δισεκατομμύρια ευρώ. Ακολούθησαν οι επιχειρήσεις που ανήκαν σε πολυεθνικούς ομίλους ελεγχόμενους από την Ελλάδα με ποσοστό 24,1% και κύκλο εργασιών ύψους 99,2 δισεκατομμυρίων ευρώ. Οι πολυεθνικοί όμιλοι που ελέγχονται από το εξωτερικό κατέγραψαν μερίδιο 16,0% με 65,9 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ οι εθνικοί όμιλοι με παρουσία μόνο στην Ελλάδα συμμετείχαν με 3,8% και 15,6 δισεκατομμύρια ευρώ. Η εικόνα αυτή παρέμεινε παρόμοια με το 2022, όταν οι ανεξάρτητες επιχειρήσεις κατείχαν το 53,9% του τζίρου και οι εγχώρια ελεγχόμενοι πολυεθνικοί όμιλοι το 23,9%, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή δομή της αγοράς.
Ανάλογη κατανομή παρατηρήθηκε και στην προστιθέμενη αξία για το 2023, όπου οι ανεξάρτητες επιχειρήσεις συνεισέφεραν το 56,6% του συνόλου, ποσοστό που αντιστοιχεί σε 57,8 δισεκατομμύρια ευρώ. Η δεύτερη σημαντικότερη συμβολή προήλθε από τις επιχειρήσεις πολυεθνικών ομίλων υπό ελληνικό έλεγχο με ποσοστό 25,5% και 26,0 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι επιχειρήσεις ξένων πολυεθνικών ομίλων συμμετείχαν με 14,1% και 14,3 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ οι εθνικοί όμιλοι περιόρισαν το μερίδιό τους στο 3,8% με 3,9 δισεκατομμύρια ευρώ. Αξίζει να σημειωθεί η μεταβολή από το 2022, όταν η προστιθέμενη αξία των ανεξάρτητων επιχειρήσεων βρισκόταν στο 60,1% και των ελληνικών πολυεθνικών ομίλων στο 18,8%, γεγονός που υποδηλώνει μια ενίσχυση της θέσης των εγχώριων ομίλων στην παραγωγή πλούτου.
Αναφορικά με τη συνολική απασχόληση, οι ανεξάρτητες επιχειρήσεις εξακολουθούν να αποτελούν τον κύριο εργοδότη της χώρας, καθώς απορρόφησαν το 84,5% των εργαζομένων, δηλαδή 2.948.914 άτομα το 2023. Οι επιχειρήσεις των πολυεθνικών ομίλων που ελέγχονται από την Ελλάδα απασχολούσαν το 7,1% του δυναμικού με 249.242 άτομα, σημειώνοντας αύξηση από το 5,6% και τα 190.936 άτομα του 2022. Οι ξένοι πολυεθνικοί όμιλοι διατήρησαν το μερίδιό τους στο 6,1% με 211.881 απασχολουμένους, ενώ οι εθνικοί όμιλοι περιόρισαν τη συμμετοχή τους στο 2,2% με 78.036 άτομα. Η στατιστική αυτή ανάγνωση αναδεικνύει το γεγονός ότι η μεγάλη πλειονότητα των θέσεων εργασίας παραμένει συνδεδεμένη με τις ανεξάρτητες δομές, παρά την οικονομική ισχύ των πολυεθνικών σχημάτων.
Τα στοιχεία για τις αμοιβές και τα κέρδη συμπληρώνουν την εικόνα της ελληνικής επιχειρηματικότητας, με τους συνολικούς μισθούς και τα ημερομίσθια να ανέρχονται σε 38,3 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023. Οι ανεξάρτητες επιχειρήσεις κατέβαλαν το 62,6% αυτού του ποσού, ενώ οι ελληνικοί πολυεθνικοί όμιλοι το 17,3% και οι ξένοι πολυεθνικοί το 15,6%. Το ακαθάριστο λειτουργικό πλεόνασμα της οικονομίας διαμορφώθηκε στα 54,5 δισεκατομμύρια ευρώ, με τους πολυεθνικούς ομίλους υπό ελληνικό έλεγχο να κατέχουν το 32,7% του συνόλου, ήτοι 17,8 δισεκατομμύρια ευρώ. Αντίστοιχα, οι ανεξάρτητες επιχειρήσεις συγκέντρωσαν το 51,3% του πλεονάσματος με 28,0 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ οι ξένοι όμιλοι συμμετείχαν με 12,7%, επιβεβαιώνοντας τη διαφορετική κερδοφορία ανά τύπο επιχειρηματικής οργάνωσης.
Η τομεακή ανάλυση αποκαλύπτει ότι οι ανεξάρτητες επιχειρήσεις κυριαρχούν σε 12 από τους 16 κλάδους οικονομικής δραστηριότητας, με έντονη παρουσία στις κατασκευές, το εμπόριο και τις μεταφορές. Αντιθέτως, οι πολυεθνικοί όμιλοι ελεγχόμενοι από την Ελλάδα κατέχουν το μεγαλύτερο μερίδιο του κύκλου εργασιών στη μεταποίηση, την παροχή ενέργειας, τις χρηματοπιστωτικές δραστηριότητες και τον τομέα της ψυχαγωγίας. Οι ξένοι πολυεθνικοί όμιλοι παρουσιάζουν σημαντική συμμετοχή στα ορυχεία και λατομεία, καθώς και στις διοικητικές και υποστηρικτικές δραστηριότητες. Η συγκεκριμένη διάρθρωση υπογραμμίζει την εξειδίκευση των ομίλων σε κλάδους έντασης κεφαλαίου, ενώ οι ανεξάρτητες μονάδες παραμένουν ο βασικός κορμός της οικονομικής δραστηριότητας στους τομείς των υπηρεσιών και του λιανεμπορίου σε όλη την επικράτεια.
Ενδιαφέρουσες διαφοροποιήσεις προκύπτουν από τη συσχέτιση της προστιθέμενης αξίας με το μέγεθος της επιχείρησης, καθώς στους εγχώρια ελεγχόμενους πολυεθνικούς ομίλους το 91,8% της αξίας παράγεται από μεγάλες επιχειρήσεις. Στην κατηγορία των εθνικών ομίλων, οι μεγάλες επιχειρήσεις συνεισφέρουν το 80,9% της προστιθέμενης αξίας, ενώ στους ξένους πολυεθνικούς ομίλους το αντίστοιχο ποσοστό διαμορφώνεται στο 59,2%. Στον αντίποδα, η προστιθέμενη αξία των ανεξάρτητων επιχειρήσεων προκύπτει κυρίως από τις μικρομεσαίες μονάδες με ποσοστό 51,0% και τις πολύ μικρές με 36,8%. Οι μεγάλες επιχειρήσεις στην κατηγορία των ανεξάρτητων συνεισφέρουν μόλις το 12,2% της αξίας, γεγονός που αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο των μικρότερων σχημάτων στην παραγωγή πλούτου για τη συγκεκριμένη κατηγορία της ελληνικής οικονομίας.
Η δυναμική της παγκοσμιοποίησης των επιχειρήσεων στην Ελλάδα κατά τη διετία 2022 και 2023 εμφανίζει μια ενίσχυση του ρόλου των ελληνικών πολυεθνικών ομίλων έναντι των ξένων. Το ποσοστό των επιχειρήσεων υπό ελληνικό έλεγχο στο σύνολο των πολυεθνικών αυξήθηκε σε 22,6% το 2023, ενώ η συμβολή τους στον κύκλο εργασιών των πολυεθνικών ενισχύθηκε στο 60,1%. Η συμμετοχή τους στην προστιθέμενη αξία της συγκεκριμένης κατηγορίας εκτινάχθηκε στο 64,5% το 2023 από 53,3% το προηγούμενο έτος. Παράλληλα, το ποσοστό των εργαζομένων στους ελληνικούς πολυεθνικούς ομίλους ανήλθε στο 54,1% του συνόλου των πολυεθνικών, ενώ την ίδια στιγμή οι ξένοι πολυεθνικοί όμιλοι σημείωσαν μείωση στα μερίδιά τους στον τζίρο, την προστιθέμενη αξία και την απασχόληση.
Η μεθοδολογική προσέγγιση της ΕΛΣΤΑΤ βασίστηκε στη διασύνδεση δεδομένων από την έρευνα διάρθρωσης επιχειρήσεων, το μητρώο ευρωπαϊκών ομίλων και το εθνικό στατιστικό μητρώο επιχειρήσεων. Ως όμιλος ορίζεται το σύνολο των επιχειρήσεων που συνδέονται με νομικούς και χρηματοοικονομικούς δεσμούς υπό την κεντρική διοίκηση μιας μητρικής εταιρείας. Οι όμιλοι διακρίνονται σε εθνικούς όταν διαθέτουν μονάδες παραγωγής μόνο στην Ελλάδα και σε πολυεθνικούς όταν ελέγχουν μονάδες σε περισσότερες από μία χώρες. Η χώρα ελέγχου καθορίζεται από την έδρα της επιχείρησης που ασκεί τη διοίκηση του ομίλου. Η εθελοντική συμμετοχή της ΕΛΣΤΑΤ σε αυτό το ευρωπαϊκό έργο παρέχει μια νέα, πολυεπίπεδη εικόνα για τη διάρθρωση της ελληνικής αγοράς και τον βαθμό ενσωμάτωσής της στο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον.
