Σύμφωνα με τον Πίνακα Αποτελεσμάτων Κρατικών Ενισχύσεων για το 2025 που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα κράτη μέλη διέθεσαν το 90% των κρατικών ενισχύσεων του 2024 για τη στήριξη των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων. Παρόλο που η συνολική δαπάνη μειώθηκε στα 168,23 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024, από 203,35 δισεκατομμύρια ευρώ που ήταν το 2023, οι εθνικές κυβερνήσεις διοχέτευσαν περισσότερα κεφάλαια σε κρίσιμους τομείς πολιτικής. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η προστασία του περιβάλλοντος, η ενέργεια, η έρευνα, η ανάπτυξη και η καινοτομία, καθώς και η περιφερειακή ανάπτυξη. Ταυτόχρονα, τα μέτρα ενίσχυσης που σχετίζονται με την κρίση από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την πανδημία COVID-19 συνέχισαν να καταργούνται σταδιακά.
Μείωση δαπανών και στροφή στις προτεραιότητες
Τα στοιχεία που υπέβαλαν τα κράτη μέλη καταδεικνύουν ότι η προστασία του περιβάλλοντος και η εξοικονόμηση ενέργειας παραμένουν στο επίκεντρο των στόχων των κρατικών ενισχύσεων. Ο συγκεκριμένος τομέας απορρόφησε 68,82 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 45% των συνολικών κρατικών ενισχύσεων για τις προτεραιότητες της ΕΕ. Στο πλαίσιο μιας στρατηγικής στροφής προς τη βιωσιμότητα, τα κράτη μέλη αύξησαν την εστίασή τους στις ενεργειακές ενισχύσεις. Από το σύνολο της βοήθειας που δαπανήθηκε για την προστασία του περιβάλλοντος και την εξοικονόμηση ενέργειας, οι προσπάθειες απανθρακοποίησης έλαβαν 30,45 δισεκατομμύρια ευρώ. Παράλληλα, οι ενισχύσεις για την παραγωγή ενέργειας και τον εκσυγχρονισμό των υποδομών έφτασαν τα 27,31 δισεκατομμύρια ευρώ κατά τη διάρκεια του 2024.
Επιπλέον, τα κράτη μέλη διέθεσαν 3,84 δισεκατομμύρια ευρώ για να υποστηρίξουν τη μεταστροφή από τα έκτακτα μέτρα κρίσης προς βιώσιμες επενδύσεις, με στόχο την επιτάχυνση της μετάβασης σε μια οικονομία μηδενικών καθαρών εκπομπών. Αυτό πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Προσωρινού Πλαισίου Κρίσης και Μετάβασης (TCTF), με έμφαση στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τη βιομηχανική απανθρακοποίηση και τις επενδύσεις σε στρατηγικούς τομείς. Σημαντική ήταν και η ενίσχυση στον τομέα των ημιαγωγών, καθώς δύο νέα έργα εγκαταστάσεων παραγωγής έλαβαν κρατική ενίσχυση. Συγκεκριμένα, για τα έργα αυτά καταβλήθηκαν 223,87 εκατομμύρια ευρώ το 2023 και 352,85 εκατομμύρια ευρώ το 2024.
Επενδύσεις σε ενέργεια και ψηφιακό μετασχηματισμό
Το 2024, οι κρατικές ενισχύσεις για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία ανήλθαν συνολικά σε 14,16 δισεκατομμύρια ευρώ. Παράλληλα, τα κράτη μέλη χορήγησαν 13,42 δισεκατομμύρια ευρώ σε ενισχύσεις για την περιφερειακή ανάπτυξη. Η δαπάνη για τα Σημαντικά Έργα Κοινού Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος (IPCEIs) διαμορφώθηκε στα 2,62 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024. Οι κρατικές ενισχύσεις συνέβαλαν επίσης με το ποσό των 4,59 δισεκατομμυρίων ευρώ στην ανάπτυξη της ευρυζωνικότητας, η οποία υποστηρίζει την ψηφιακή ανάπτυξη της ΕΕ. Στον πρωτογενή τομέα, οι ενισχύσεις προς τη γεωργία, τη δασοκομία και τις αγροτικές περιοχές ανήλθαν σε 10,43 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια έλαβαν 212,87 εκατομμύρια ευρώ.
Όσον αφορά τις διαδικασίες, τα μέτρα βάσει του Γενικού Κανονισμού Απαλλαγής κατά Κατηγορία (GBER) αποτελούσαν το 69% του συνόλου των ενεργών μέτρων κρατικής ενίσχυσης, γεγονός που αντικατοπτρίζει τη συνεχιζόμενη προτίμηση στις απαλλαγές. Σε συνδυασμό με τον Κανονισμό Απαλλαγής κατά Κατηγορία στον Γεωργικό Τομέα (ABER) και τον Κανονισμό Απαλλαγής κατά Κατηγορία στον Τομέα της Αλιείας (FIBER), τα μέτρα αυτά αντιπροσώπευαν αθροιστικά το 87% όλων των ενεργών μέτρων και το 93% των νέων μέτρων. Ωστόσο, λόγω της εστίασής τους σε μικρότερης κλίμακας ενισχύσεις, τα συγκεκριμένα μέτρα αντιπροσώπευαν μόνο το 36% της συνολικής δαπάνης που κατέγραψαν τα κράτη μέλη.
Κανονιστικό πλαίσιο και δηλώσεις της Επιτροπής
Η συνολική δαπάνη για ενισχύσεις κρίσης μειώθηκε σημαντικά στα 16,33 δισεκατομμύρια ευρώ, σημειώνοντας πτώση 67% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Η βοήθεια αυτή εστιάστηκε κυρίως στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Η Teresa Ribera, Εκτελεστική Αντιπρόεδρος για την Καθαρή, Δίκαιη και Ανταγωνιστική Μετάβαση, δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «η προστασία του περιβάλλοντος και η εξοικονόμηση ενέργειας παρέμειναν στον πυρήνα των δαπανών κρατικών ενισχύσεων το 2024, μαζί με την έρευνα και την ανάπτυξη, επιβεβαιώνοντας την τάση που παρατηρήθηκε το 2023». Όπως τόνισε η ίδια, αυτό αποδεικνύει ότι τα κράτη μέλη συνεχίζουν να στηρίζουν την καθαρή μετάβαση, διασφαλίζοντας ότι τα οφέλη της απανθρακοποίησης και της ψηφιακής καινοτομίας φτάνουν στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις σε όλη την Ευρώπη.
