Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι χώρες της Mercosur προχώρησαν στην υπογραφή της Συμφωνίας Εταιρικής Σχέσης (EMPA) και της Ενδιάμεσης Εμπορικής Συμφωνίας (iTA), σηματοδοτώντας ένα ιστορικό ορόσημο στις σχέσεις των δύο περιοχών. Η τελετή πραγματοποιήθηκε παρουσία της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και των ηγετών των χωρών της Mercosur, ενώ οι υπογραφές τέθηκαν από τον Ευρωπαίο Επίτροπο Εμπορίου, Μάρος Σέφκοβιτς, και τους ομολόγους του. Η συμφωνία δημιουργεί μία από τις μεγαλύτερες ζώνες εμπορίου παγκοσμίως, καλύπτοντας μια αγορά που αφορά περίπου 700 εκατομμύρια καταναλωτές και ενισχύει τους διπλωματικούς και γεωπολιτικούς δεσμούς των δύο πλευρών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η συμφωνία αναμένεται να επιφέρει σημαντική οικονομική ώθηση, προβλέποντας αύξηση των ετήσιων εξαγωγών της ΕΕ προς τη Mercosur κατά 39%, ποσοστό που αντιστοιχεί σε αξία περίπου 49 δισεκατομμυρίων ευρώ. Βασικός πυλώνας της συμφωνίας είναι η κατάργηση των δασμών σε ευρωπαϊκά εξαγωγικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των αγροδιατροφικών αγαθών και βασικών βιομηχανικών προϊόντων όπως τα αυτοκίνητα, τα μηχανήματα και τα φάρμακα. Η κίνηση αυτή υπολογίζεται ότι θα εξοικονομήσει στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δασμούς ύψους 4 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως, διευκολύνοντας παράλληλα τις επενδύσεις σε κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και πρώτες ύλες.
Οικονομικά οφέλη και γεωπολιτική σημασία της συμφωνίας
Σε δηλώσεις της, η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, χαρακτήρισε τη συμφωνία ως μια «win-win» συνεργασία, τονίζοντας ότι οι δύο πλευρές επιλέγουν τη συνεργασία έναντι του ανταγωνισμού και την εταιρική σχέση έναντι της πόλωσης. Όπως επεσήμανε, η συμφωνία στέλνει ένα ισχυρό γεωπολιτικό μήνυμα υπέρ της πολυμέρειας και της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες, σε μια εποχή παγκόσμιας αβεβαιότητας. Η ΕΕ αποτελεί ήδη βασικό εμπορικό και επενδυτικό εταίρο για τη Mercosur, με τις εξαγωγές αγαθών να ανέρχονται στα 57 δισεκατομμύρια ευρώ το 2024 και τις εξαγωγές υπηρεσιών στα 29 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023, ενώ το απόθεμα επενδύσεων της ΕΕ στην περιοχή έφτασε τα 390 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον αγροτικό τομέα, καθώς η συμφωνία προβλέπει πρωτοφανή πρόσβαση στην αγορά της Mercosur για τους Ευρωπαίους αγρότες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, οι εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων της ΕΕ προς την περιοχή αναμένεται να αυξηθούν έως και κατά 50 τοις εκατό. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω της μείωσης των δασμών σε βασικά προϊόντα όπως το κρασί, τα οινοπνευματώδη ποτά, τα γαλακτοκομικά και το ελαιόλαδο. Επιπλέον, η συμφωνία εξασφαλίζει την προστασία 344 Γεωγραφικών Ενδείξεων της ΕΕ από τον αθέμιτο ανταγωνισμό και την απομίμηση, θωρακίζοντας παραδοσιακά προϊόντα υψηλής αξίας και διασφαλίζοντας τα συμφέροντα των παραγωγών τροφίμων και ποτών.
Αυστηρά μέτρα προστασίας και έλεγχοι εισαγωγών
Προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες των κρατών-μελών και των αγροτών, η ΕΕ αναφέρει πως έχει θεσπίσει αυστηρά μέτρα προστασίας για τους ευαίσθητους αγροτικούς τομείς. Συγκεκριμένα, προβλέπονται δασμολογικές ποσοστώσεις που περιορίζουν την πρόσβαση στην αγορά για ευαίσθητα προϊόντα εισαγωγής, καθώς και ένας νομικά δεσμευτικός μηχανισμός διασφάλισης. Ο μηχανισμός αυτός ενεργοποιείται σε περίπτωση απότομης αύξησης των εισαγωγών από τις χώρες της Mercosur, προστατεύοντας τα ευρωπαϊκά προϊόντα. Παράλληλα, η Επιτροπή δεσμεύεται για δράσεις που στοχεύουν στην ισχυρότερη ευθυγράμμιση των προτύπων παραγωγής, όπως η χρήση φυτοφαρμάκων και η καλή διαβίωση των ζώων, στα εισαγόμενα προϊόντα.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, ενισχύονται οι μηχανισμοί ελέγχου για την αποτροπή εισόδου μη συμμορφούμενων προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά. Ο αριθμός των ελέγχων που διενεργούνται σε τρίτες χώρες πρόκειται να αυξηθεί κατά 50 τοις εκατό, ενώ οι έλεγχοι στα συνοριακά σημεία της ΕΕ θα αυξηθούν κατά 33% για την περίοδο 2026-2027. Ως επιπλέον δίχτυ ασφαλείας, δημιουργείται το ταμείο «Unity Safety net», το οποίο θα διαθέτει πόρους ύψους 6,3 δισεκατομμυρίων ευρώ από το 2028. Το ποσό αυτό, που είναι διπλάσιο από το τρέχον, προορίζεται για την προστασία των αγροτών στην απίθανη περίπτωση διαταραχών της αγοράς.
Δεσμεύσεις βιωσιμότητας και διαδικασίες επικύρωσης
Η συμφωνία χαρακτηρίζεται ως μία από τις πιο φιλόδοξες σε θέματα βιώσιμης ανάπτυξης, ενσωματώνοντας τη Συμφωνία του Παρισιού ως ουσιώδες στοιχείο. Περιλαμβάνει ρητές δεσμεύσεις για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050, την προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων και την οικονομική ενδυνάμωση των γυναικών. Επιπλέον, θεσπίζεται σαφής συνεισφορά του εμπορίου στην πράσινη μετάβαση, με τις δύο πλευρές να υπόσχονται συνεργασία για την ψηφιακή και καθαρή μετάβαση. Η συμφωνία στοχεύει στη διαμόρφωση παγκόσμιων εμπορικών κανόνων που θα ευθυγραμμίζονται με τα υψηλότερα πρότυπα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Μετά την υπογραφή, οι δύο συμφωνίες θα ακολουθήσουν διαφορετικές διαδικασίες επικύρωσης. Η Συμφωνία Εταιρικής Σχέσης (EMPA) απαιτεί επικύρωση από όλα τα κράτη-μέλη βάσει των εθνικών τους διαδικασιών, καθώς και έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Αντίθετα, η Ενδιάμεση Εμπορική Συμφωνία (iTA), που εμπίπτει στις αποκλειστικές αρμοδιότητες της ΕΕ, θα ακολουθήσει διαδικασία επικύρωσης μόνο σε επίπεδο ΕΕ, απαιτώντας τη συναίνεση του Ευρωκοινοβουλίου και απόφαση του Συμβουλίου για να τεθεί σε ισχύ. Σημειώνεται ότι η iTA θα λήξει αυτομάτως μόλις τεθεί σε πλήρη ισχύ η οριστική συμφωνία EMPA.
