Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την έκτη ετήσια έκθεση για την Ενιαία Αγορά και την Ανταγωνιστικότητα, η οποία αξιολογεί τη λειτουργία της αγοράς και τις συνθήκες για τις επιχειρήσεις. Η έκθεση βασίζεται σε 29 βασικούς δείκτες απόδοσης (KPIs), καλύπτοντας τομείς όπως η ολοκλήρωση της αγοράς, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και οι επενδυτικές τάσεις. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι έξι δείκτες παρουσίασαν βελτίωση, έξι επιδεινώθηκαν, δεκαπέντε παρέμειναν ουσιαστικά αμετάβλητοι, ενώ εισήχθησαν και δύο νέοι δείκτες. Η ανάλυση αυτή έρχεται σε μια περίοδο όπου η ευρωπαϊκή βιομηχανίααντιμετωπίζει αυξανόμενες πιέσεις από πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα τρίτων χωρών και γεωπολιτική αστάθεια.
Η έκθεση καταγράφει βελτίωση σε συγκεκριμένους τομείς που αφορούν τη διευκόλυνση της κινητικότητας και την τεχνολογική υιοθέτηση. Συγκεκριμένα, βελτιώθηκε η αναγνώριση δεξιοτήτων και επαγγελματικών προσόντων που απαιτούνται για να εργαστούν οι πολίτες σε άλλα κράτη μέλη, καθώς και η εποπτεία της αγοράς, μετρήσιμη μέσω των ερευνών προϊόντων. Επιπλέον, αυξήθηκε το μερίδιο των εταιρειών που χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη, υπολογιστικό νέφος και ανάλυση δεδομένων, αν και με ρυθμούς βραδύτερους από τους ανταγωνιστές. Θετική πορεία κατέγραψε ο όγκος των επενδύσεων του InvestEU για τη βιομηχανική μετάβαση, το μερίδιο παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, καθώς και η ετησίως προστιθέμενη ικανότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ.
Επιδείνωση Δεικτών και Βασικά Εμπόδια
Στον αντίποδα, η Επιτροπή διαπιστώνει επιδείνωση σε κρίσιμους δείκτες για την οικονομική ολοκλήρωση και την ανάπτυξη. Το μερίδιο του ΑΕΠ της ΕΕ που αντιπροσωπεύεται από το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών έχει μειωθεί, ενώ αυξήθηκε το ποσοστό των οδηγιών της Ενιαίας Αγοράς για τις οποίες κινήθηκαν διαδικασίες επί παραβάσει λόγω εσφαλμένης μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο. Επίσης, ο μέσος χρόνος που απαιτείται για τη καθιέρωση νέων βιομηχανικών προτύπων έχει αυξηθεί στα τέσσερα έτη, γεγονός που επιβραδύνει την καινοτομία. Σημαντικές προκλήσεις καταγράφονται στις ελλείψεις εργατικού δυναμικού για την πράσινη μετάβαση, στις σχολικές επιδόσεις των 15χρονων (PISA) και στις ιδιωτικές επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ.
Οι δείκτες που παρέμειναν σταθεροί περιλαμβάνουν την παραγωγικότητα της εργασίας, η οποία μετράται σε ΑΕΠ ανά ώρα εργασίας και βρίσκεται στο 78,5% των επιπέδων των ΗΠΑ. Σταθερή παρέμεινε η ευκολία κανονιστικής συμμόρφωσης, όπως καταγράφεται από έρευνες επιχειρήσεων, καθώς και οι ιδιωτικές και δημόσιες δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη (R&D), οι οποίες στο 2,24% του ΑΕΠ υπολείπονται του στόχου του 3%. Αμετάβλητοι έμειναν επίσης ο αριθμός των αιτήσεων για διπλώματα ευρεσιτεχνίας, οι επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων (Venture Capital) που αντιστοιχούν μόλις στο 0,06% του ΑΕΠ, και η εγχώρια παραγωγική ικανότητα καθαρής τεχνολογίας.
Νέοι Δείκτες και Μείωση Διοικητικού Βάρους
Φέτος, η Επιτροπή εισήγαγε έναν νέο δείκτη για την παρακολούθηση των προσπαθειών απλούστευσης των διαδικασιών. Σύμφωνα με αυτόν, οι προβλεπόμενες διοικητικές εξοικονομήσεις από τις προτάσεις omnibus και άλλες πρωτοβουλίες απλούστευσης που υιοθέτησε η Επιτροπή ανέρχονται σε περίπου 15 δισεκατομμύρια ευρώ (EUR 15 bn). Ένας δεύτερος νέος δείκτης παρακολουθεί το ποσοστό των διοικητικών διαδικασιών της ενιαίας αγοράς που είναι πλήρως ψηφιακές, το οποίο βρίσκεται στο 20,6%, αποκαλύπτοντας σημαντικά περιθώρια βελτίωσης. Στόχος της Επιτροπής είναι η μείωση του διοικητικού φόρτου κατά τουλάχιστον 25%, και κατά 35% ειδικά για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ).
Η έκθεση περιγράφει τους τομείς όπου η Επιτροπή θα εστιάσει τις προσπάθειές της το 2026 για την άρση των εμποδίων στην Ενιαία Αγορά, μέσω της πρώτης ετήσιας «Ατζέντας Επιβολής της Ενιαίας Αγοράς». Οι προσπάθειες θα επικεντρωθούν στην αντιμετώπιση των καθυστερήσεων πληρωμών στις συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων και δημόσιων αρχών, καθώς και στα εμπόδια σε βασικές υπηρεσίες που σχετίζονται με την πράσινη μετάβαση, όπως οι κατασκευές και οι εγκαταστάσεις. Η Επιτροπή θα αντιμετωπίσει αυτά τα εμπόδια μέσω διαλόγου με τα κράτη μέλη και, όπου είναι απαραίτητο, με διαδικασίες επί παραβάσει, δημοσιεύοντας σαφείς εξηγήσεις για τα αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν.
Απασχόληση και Βιομηχανική Παραγωγή στην Ευρώπη
Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό απασχόλησης στην ΕΕ έφτασε στο ιστορικό υψηλό του 75,8% το 2024, πλησιάζοντας τον στόχο του 78% για το 2030, η μεταποιητική βιομηχανία δέχεται ισχυρό πλήγμα. Η έκθεση καταγράφει μέση μηνιαία απώλεια περίπου 27.000 θέσεων εργασίας στον τομέα της μεταποίησης τα τελευταία δύο χρόνια. Αυτή η τάση αποδίδεται στη διάβρωση της βιομηχανικής βάσης λόγω εξωτερικών πιέσεων και εσωτερικών εμποδίων. Οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και τα κενά δεξιοτήτων, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η πληροφορική και η καθαρή τεχνολογία, αναφέρονται από το 80% των εταιρειών ως το δεύτερο μεγαλύτερο εμπόδιο για επενδύσεις.
Οι ιδιωτικές επενδύσεις μειώθηκαν στο 17,6% του ΑΕΠ το 2024, ενώ οι δημόσιες επενδύσεις παρέμειναν σταθερές στο 3,7% του ΑΕΠ. Η χρηματοδότηση των επιχειρήσεων εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τραπεζικό δανεισμό, καθώς οι επενδύσεις επιχειρηματικών κεφαλαίων στην ΕΕ είναι στο ένα δέκατο των επιπέδων των ΗΠΑ. Για την αντιμετώπιση του επενδυτικού κενού, το InvestEU έχει κινητοποιήσει σχεδόν 300 δισεκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων τα 115,5 δισεκατομμύρια ευρώ στηρίζουν τη βιομηχανική μετάβαση. Παράλληλα, το σχέδιο «Rearm Europe» αναμένεται να ξεκλειδώσει 800 δισεκατομμύρια ευρώ για αμυντικές δαπάνες με παράπλευρα οφέλη στη βιομηχανία.
Ενεργειακό Κόστος και Πορεία Πράσινης Μετάβασης
Οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για τους μεγάλους βιομηχανικούς χρήστες στην ΕΕ, αν και μειωμένες σε σχέση με την κορύφωση του 2023, παρέμειναν στα 0,164 ευρώ ανά kWh το πρώτο εξάμηνο του 2025. Οι τιμές αυτές είναι υπερδιπλάσιες σε σύγκριση με τις ΗΠΑ, επηρεάζοντας αρνητικά την ανταγωνιστικότητα των ενεργοβόρων βιομηχανιών. Η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έφτασε το 25,2% της συνολικής κατανάλωσης το 2024, με την προσθήκη 68 GW νέας ισχύος, αριθμός υπερδιπλάσιος σε σχέση με το 2020 αλλά χαμηλότερος από τον ετήσιο στόχο των 100 GW που έχει τεθεί στην επικοινωνία «Clean Industrial Deal».
Στον τομέα του διεθνούς εμπορίου, το μερίδιο των εξαγωγών αγαθών της ΕΕ ανήλθε στο 12,6% των παγκόσμιων εισαγωγών το 2024, δείχνοντας ανθεκτικότητα, ενώ στις υπηρεσίες το μερίδιο έφτασε το 25%. Ωστόσο, το μερίδιο της ΕΕ στις παγκόσμιες εισροές Ξένων Άμεσων Επενδύσεων (FDI) έχει υποχωρήσει δραματικά στο 14%, από το υψηλό του 27% πριν από επτά χρόνια. Η Ευρώπη διατηρεί υψηλές στρατηγικές εξαρτήσεις, με τον δείκτη ευπάθειας (EXVI) να βρίσκεται στο 0,20, τιμή που υποδηλώνει μεγαλύτερη έκθεση σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς σε σχέση με την Κίνα (0,12) αλλά μικρότερη από τις ΗΠΑ (0,28).
Μελλοντικές Πρωτοβουλίες και Στρατηγικά Μέτρα
Για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, η Επιτροπή προωθεί σειρά νομοθετικών πρωτοβουλιών. Το «Industrial Accelerator Act» στοχεύει στην ενίσχυση της οικονομικής ασφάλειας, ενώ το «Battery Booster» κινητοποιεί 1,8 δισεκατομμύρια ευρώ για την κατασκευή μπαταριών. Το σχέδιο δράσης RESourceEU θα διαθέσει έως και 3 δισεκατομμύρια ευρώ το 2026 για τη μείωση των εξαρτήσεων σε κρίσιμες πρώτες ύλες. Παράλληλα, προτείνεται η δημιουργία ενός 28ου καθεστώτος (EU Inc.) που θα παρέχει ένα ενιαίο σύνολο κανόνων για τη λειτουργία των εταιρειών σε όλη την ΕΕ, διευκολύνοντας την ανάπτυξη νεοφυών επιχειρήσεων.
