Σε μια νέα φάση ταχύτατης επέκτασης εισέρχεται το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα, καθώς η ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια προβλέπεται να αυξάνεται με μέσο ετήσιο ρυθμό άνω του 3,5% για το υπόλοιπο της δεκαετίας, σύμφωνα με τη νέα έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA). Η μελέτη «Electricity 2026» χαρτογραφεί τις κρίσιμες τάσεις και τις εξελίξεις πολιτικής, προσφέροντας αναλυτικές προβλέψεις για την προσφορά, τη ζήτηση και τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO₂) έως το 2030. Όπως υπογραμμίζει ο IEA, η κάλυψη αυτής της εκρηκτικής κατανάλωσης απαιτεί την ταυτόχρονη επέκταση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές, φυσικό αέριο και πυρηνική ενέργεια, διαμορφώνοντας ένα νέο, σύνθετο ενεργειακό τοπίο.
Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκεται σε τροχιά ανάπτυξης τουλάχιστον 2,5 φορές ταχύτερα από τη συνολική ζήτηση ενέργειας έως το 2030, καθώς εδραιώνεται η «Εποχή του Ηλεκτρισμού». Η τάση αυτή τροφοδοτείται από την αυξανόμενη βιομηχανική χρήση, τη συνεχιζόμενη υιοθέτηση ηλεκτρικών οχημάτων, την υψηλότερη χρήση κλιματισμού και την επέκταση των κέντρων δεδομένων και της τεχνητής νοημοσύνης (AI). Παρόλο που οι αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες παραμένουν οι κύριες μηχανές αυτής της ανάπτυξης, η κατανάλωση από τις ανεπτυγμένες οικονομίες αυξάνεται επίσης μετά από 15 χρόνια στασιμότητας, συνεισφέροντας στο ένα πέμπτο της συνολικής αύξησης της ζήτησης ενέργειας έως το τέλος της δεκαετίας.
Ραγδαία αύξηση καθαρής ενέργειας και φυσικού αερίου
Η έκθεση διαπιστώνει ότι η παγκόσμια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, ενισχυμένη από την ανάπτυξη ρεκόρ των φωτοβολταϊκών, βρίσκεται πλέον στη διαδικασία να ξεπεράσει την παραγωγή από άνθρακα, έχοντας φτάσει ουσιαστικά στα ίδια επίπεδα το 2025. Παράλληλα, η παραγωγή πυρηνικής ενέργειας κατέγραψε επίσης νέο ρεκόρ. Η δυναμική πίσω από τις πηγές χαμηλών εκπομπών συνεχίζεται έως το 2030, χρονική στιγμή κατά την οποία οι ανανεώσιμες πηγές και η πυρηνική ενέργεια αναμένεται να παράγουν από κοινού το 50% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας, ποσοστό που παρουσιάζει σημαντική αύξηση από το 42% που καταγράφεται σήμερα.
Η παραγωγή ενέργειας από φυσικό αέριο αναμένεται επίσης να αυξηθεί έως το 2030, υποστηριζόμενη από την αυξανόμενη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη συνεχιζόμενη στροφή από το πετρέλαιο στο αέριο για την παραγωγή ενέργειας στη Μέση Ανατολή. Αντίθετα, η παραγωγή από άνθρακα χάνει έδαφος παγκοσμίως καθώς επεκτείνονται οι ανανεώσιμες πηγές, επιστρέφοντας στα επίπεδα του 2021 έως το τέλος της δεκαετίας. Ως αποτέλεσμα αυτών των ανακατατάξεων, οι παγκόσμιες εκπομπές CO₂ από την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας αναμένεται να παραμείνουν σχεδόν σταθερές μεταξύ του παρόντος χρονικού σημείου και του 2030.
Κρίσιμη η επέκταση και ευελιξία των δικτύων
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι οι τάσεις της αυξανόμενης ζήτησης, του μείγματος παραγωγής που εξαρτάται όλο και περισσότερο από τις καιρικές συνθήκες, καθώς και των εξελισσόμενων τεχνολογιών κατανάλωσης, απαιτούν ταχεία επέκταση των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας. Σήμερα, έργα συνολικής ισχύος άνω των 2.500 γιγαβάτ (GW), τα οποία περιλαμβάνουν ανανεώσιμες πηγές, αποθήκευση και έργα με μεγάλα φορτία όπως τα κέντρα δεδομένων, βρίσκονται «κολλημένα» σε ουρές αναμονής για σύνδεση παγκοσμίως. Η εφαρμογή ρυθμιστικών μεταρρυθμίσεων και τεχνολογιών ενίσχυσης του δικτύου θα μπορούσε να επιτρέψει την ενσωμάτωση έως και 1.600 GW από αυτά τα έργα στο εγγύς μέλλον.
Ο Keisuke Sadamori, Διευθυντής Αγορών Ενέργειας και Ασφάλειας του IEA, δήλωσε ότι σε μια στιγμή σημαντικής αβεβαιότητας στις ενεργειακές αγορές, η μόνη βεβαιότητα είναι η ισχυρή αύξηση της ζήτησης. «Σε αυτή την Εποχή του Ηλεκτρισμού, η αύξηση της παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας έως το 2030 αναμένεται να είναι ισοδύναμη με την προσθήκη περισσότερων από δύο Ευρωπαϊκών Ενώσεων», ανέφερε χαρακτηριστικά. Ο ίδιος τόνισε ότι η κάλυψη αυτής της ζήτησης θα απαιτήσει οι ετήσιες επενδύσεις στα δίκτυα να αυξηθούν κατά 50% έως το 2030, με ισχυρή εστίαση στην ευελιξία και την ανθεκτικότητα των συστημάτων.
Προκλήσεις κόστους και ασφάλειας των συστημάτων
Παράλληλα, η έκθεση καταγράφει ότι οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης σε μπαταρίες κλίμακας δικτύου έχουν αυξηθεί ραγδαία, παρέχοντας μια σημαντική πηγή βραχυπρόθεσμης ευελιξίας. Αγορές όπως η Καλιφόρνια, η Γερμανία, το Τέξας, η Νότια Αυστραλία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν παρουσιάσει ισχυρή ανάπτυξη στην ικανότητα αποθήκευσης τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, η οικονομική προσιτότητα της ηλεκτρικής ενέργειας παραμένει βασική ανησυχία, καθώς οι τιμές του οικιακού ρεύματος σε πολλές χώρες έχουν αυξηθεί ταχύτερα από τα εισοδήματα από το 2019, ασκώντας παράλληλα πίεση στις βιομηχανίες και τις επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με τον IEA, απαιτούνται μεγαλύτερες προσπάθειες για τη βελτίωση της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας παγκοσμίως. Τα συστήματα αυτά αντιμετωπίζουν αυξανόμενους κινδύνους που συνδέονται με τη γήρανση των υποδομών, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τις κυβερνοαπειλές και άλλες αναδυόμενες ευπάθειες. Ο εκσυγχρονισμός του τρόπου λειτουργίας των συστημάτων, καθώς και η ενίσχυση της φυσικής προστασίας των κρίσιμων υποδομών, κρίνονται απαραίτητα στοιχεία για την αντιμετώπιση αυτών των απειλών, όπως τονίζεται με έμφαση στα συμπεράσματα της έκθεσης.
