Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προχώρησε στην πρώτη ουσιαστική κίνηση στήριξης του ψηφιακού ευρώ, υπερψηφίζοντας τη διαπραγματευτική θέση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η συγκεκριμένη εξέλιξη αφορά τη δημιουργία ενός ψηφιακού νομίσματος κεντρικής τράπεζας, το οποίο θα διαθέτει λειτουργικότητα τόσο για διαδικτυακές συναλλαγές όσο και για πληρωμές εκτός σύνδεσης (offline). Η έγκριση αυτή κρίνεται ως βαρύνουσας σημασίας, καθώς η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) δεν δύναται να προχωρήσει στην έκδοση του ψηφιακού ευρώ χωρίς την προηγούμενη νομοθετική συγκατάθεση του Κοινοβουλίου. Ως εκ τούτου, η επίτευξη του στόχου για την επίσημη κυκλοφορία του νομίσματος έως το έτος 2029 εξαρτάται απόλυτα από την νομοθετική έγκριση των Ευρωπαίων βουλευτών, οι οποίοι καλούνται να επικυρώσουν το σχέδιο.
Η στάση που υιοθέτησε η ολομέλεια σηματοδοτεί μια σαφή μετατόπιση από προγενέστερες κοινοβουλευτικές προτάσεις, οι οποίες εστίαζαν αποκλειστικά στη δυνατότητα διενέργειας πληρωμών εκτός σύνδεσης. Η νέα αυτή κατεύθυνση υποδηλώνει μια στενότερη ευθυγράμμιση με την στρατηγική της ΕΚΤ για τη διασφάλιση της νομισματικής κυριαρχίας του μπλοκ. Η ΕΚΤ αναπτύσσει το ψηφιακό ευρώ με σκοπό να διατηρήσει τον κεντρικό ρόλο του δημόσιου χρήματος σε μια οικονομία που ψηφιοποιείται με ραγδαίους ρυθμούς, αλλά και για να μειώσει την εξάρτηση της Ευρώπης από μη ευρωπαϊκούς παρόχους πληρωμών. Η κίνηση αυτή έρχεται ως απάντηση στις ανησυχίες που προκαλούν οι τριβές στις διατλαντικές σχέσεις και οι αυξανόμενοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι.
Γεωπολιτικοί Κίνδυνοι και Εξάρτηση από ΗΠΑ
Οι αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις έχουν εντείνει τους φόβους για τον κατακερματισμό των υπηρεσιών πληρωμών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και για την υπερβολική εξάρτηση του μπλοκ από παρόχους που εδρεύουν στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως είναι η Visa και η Mastercard. Το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες στερούνται παντελώς ενός εγχώριου δικτύου πληρωμών. Το έργο, ωστόσο, έχει συναντήσει ισχυρή αντίσταση από τραπεζικά λόμπι σε χώρες όπως η Γερμανία, με αποτέλεσμα η πρόοδος στο κοινοβούλιο να έχει «παγώσει» για περισσότερα από δύο χρόνια, χρονικό διάστημα πολύ μεγαλύτερο από αυτό που είχε αρχικά εκτιμήσει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Στο πλαίσιο της διαδικασίας, σαράντα οκτώ ευρωβουλευτές προσέθεσαν ένα ειδικό απόσπασμα στήριξης του ψηφιακού ευρώ στην ετήσια έκθεση για την ΕΚΤ, η οποία τέθηκε σε ψηφοφορία την Τρίτη. Αν και το συγκεκριμένο έγγραφο δεν παράγει άμεσο νομοθετικό αποτέλεσμα, η ψηφοφορία επί της τροπολογίας λειτουργεί ως ένα δημόσιο «τεστ» που αποκαλύπτει την πολιτική στήριξη που συγκεντρώνει το εγχειρήμα. Οι ευρωβουλευτές ενέκριναν δύο τροπολογίες στο ψήφισμα για την ετήσια έκθεση της ΕΚΤ του 2025, ζητώντας ένα ψηφιακό ευρώ που θα διασφαλίζει την ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες πληρωμών και θα παρέχει μια νέα μορφή δημόσιου χρήματος, χρησιμοποιήσιμου τόσο online όσο και χωρίς σύνδεση.
Η Φύση του Νέου Ψηφιακού Νομίσματος
Το ψηφιακό ευρώ σχεδιάζεται να λειτουργεί ως μια ηλεκτρονική μορφή μετρητών που θα εκδίδεται απευθείας από την ΕΚΤ, λειτουργώντας συμπληρωματικά προς τα φυσικά μετρητά και τις κάρτες που εκδίδουν οι εμπορικές τράπεζες. Σε αντίθεση με τις καθημερινές πληρωμές μέσω κάρτας, οι οποίες θεωρούνται «ιδιωτικές», το ψηφιακό ευρώ θα επιτρέπει στους πολίτες την άμεση χρήση ψηφιακού «δημόσιου» χρήματος, το οποίο σήμερα είναι διαθέσιμο κυρίως υπό τη μορφή φυσικών μετρητών. Σύμφωνα με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το ψηφιακό ευρώ θα περιλαμβάνει ένα ψηφιακό πορτοφόλι που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο διαδικτυακά όσο και εκτός σύνδεσης, με τις πληρωμές να είναι μη ανιχνεύσιμες.
Στο πολιτικό πεδίο, η πρόταση έχει ήδη λάβει τη στήριξη των χωρών της ΕΕ στο Συμβούλιο, αφήνοντας το Κοινοβούλιο ως τον τελευταίο συν-νομοθέτη που πρέπει να λάβει θέση. Ωστόσο, το Κοινοβούλιο βιώνει ένα πολιτικό αδιέξοδο, καθώς οι ευρωβουλευτές που εργάζονται επί της πρότασης δυσκολεύονται να συμφωνήσουν σε ένα κοινό όραμα για τον σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ. Συγκεκριμένα, ο επικεφαλής εισηγητής για τον φάκελο, ο κεντροδεξιός Ισπανός ευρωβουλευτής Fernando Navarrete, προτείνει τη μείωση του πεδίου εφαρμογής του ψηφιακού ευρώ, σχεδιάζοντάς το αποκλειστικά για χρήση offline. Σε αυτό το σενάριο, το ψηφιακό ευρώ δεν θα αποτελούσε εναλλακτικό μέσο πληρωμής έναντι της Visa και της Mastercard, περιορίζοντας σημαντικά την εμβέλεια χρήσης του.
Πολιτικές Συμμαχίες και Αντιδράσεις στο Κοινοβούλιο
Το απόσπασμα της έκθεσης που υποστηρίζει την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με ευρύτερο πεδίο εφαρμογής, προτάθηκε από τον Ιταλό ευρωβουλευτή Pasquale Tridico του Κινήματος των 5 Αστέρων, το οποίο επί του παρόντος εντάσσεται στην ομάδα της Αριστεράς (The Left). Οι υπογράφοντες ζητούν στήριξη για ένα «online και offline ψηφιακό ευρώ» που θα συμβάλλει στη διασφάλιση της καθολικής πρόσβασης στις πληρωμές και δεν θα βασίζεται αποκλειστικά σε ιδιώτες και μη ευρωπαίους παρόχους. Υπογραμμίζουν ότι το ψηφιακό ευρώ είναι απαραίτητο για την ενίσχυση της νομισματικής κυριαρχίας της ΕΕ και την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, μειώνοντας παράλληλα τον κατακερματισμό πληρωμών.
