Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία για τη μεταρρύθμιση της Τελωνειακής Ένωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παρέμβαση αυτή αποτελεί την πλέον ευρεία τροποποίηση των τελωνειακών κανόνων από το 1968, εισάγοντας νέα μέτρα για το ηλεκτρονικό εμπόριο και μια σύγχρονη αρχιτεκτονική διαχείρισης δεδομένων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι οι αλλαγές στοχεύουν στην απλούστευση των διαδικασιών και την ενίσχυση της αποδοτικότητας των ελέγχων. Με την εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων, τα ευρωπαϊκά τελωνεία αποκτούν τα εργαλεία για να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις του διεθνούς εμπορίου και να αντιμετωπίσουν την αύξηση των εισαγωγών χαμηλής αξίας.
Οι τελωνειακές αρχές διαχειρίζονται επί του παρόντος προκλήσεις που αφορούν τη γεωπολιτική δυναμική, την απάτη και τους κινδύνους από μη ασφαλή προϊόντα. Το πακέτο μεταρρύθμισης, το οποίο προτάθηκε αρχικά τον Μάιο του 2023, βασίζεται στην ψηφιοποίηση των διαδικασιών και τη μείωση της γραφειοκρατίας. Η νέα δομή προβλέπει τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Τελωνειακής Αρχής (EUCA), η οποία θα αναλάβει τον συντονισμό των επιχειρήσεων στα 27 κράτη μέλη. Η κεντρική αυτή αρχή θα εδρεύει στη Λιλ της Γαλλίας και θα διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών, ενισχύοντας την ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας και τον εντοπισμό περιπτώσεων τελωνειακής απάτης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Νέα ευρωπαϊκή αρχή και κεντρικός κόμβος δεδομένων
Η Ευρωπαϊκή Τελωνειακή Αρχή θα διαχειρίζεται τον Κόμβο Τελωνειακών Δεδομένων της ΕΕ (EU Customs Data Hub), ο οποίος θα λειτουργεί ως ενιαία ψηφιακή διεπαφή. Οι επιχειρήσεις θα υποβάλλουν τα δεδομένα τους μία μόνο φορά, αποφεύγοντας την πλοήγηση σε πολλαπλά εθνικά συστήματα. Η ενοποίηση αυτή θα προσφέρει στις αρχές πρόσβαση σε πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο και μια συνολική εικόνα των εμπορικών ροών. Η συγκεκριμένη εξέλιξη αναμένεται να εξοικονομήσει στα κράτη μέλη περισσότερα από 2 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε λειτουργικά έξοδα. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις με υψηλά ποσοστά συμμόρφωσης θα επωφελούνται από απλουστευμένες διαδικασίες και λιγότερους ελέγχους.
Το 2025 εισήλθαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση περίπου 5,9 δισεκατομμύρια προϊόντα χαμηλής αξίας μέσω δεμάτων, με το 90% αυτών να προέρχεται από την Κίνα. Ο μεγάλος όγκος των πακέτων αυτών δυσχεραίνει την παρακολούθηση της συμμόρφωσης με τα ευρωπαϊκά πρότυπα ασφαλείας. Η μεταρρύθμιση εισάγει στοχευμένα μέτρα για την αντιμετώπιση της ραγδαίας ανάπτυξης του ηλεκτρονικού εμπορίου. Στόχος είναι η εξασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ των διαδικτυακών πωλήσεων και του παραδοσιακού λιανεμπορίου, το οποίο υπόκειται ήδη σε πλήρεις δασμολογικές επιβαρύνσεις κατά την εισαγωγή εμπορευμάτων σε μεγάλες ποσότητες από τρίτες χώρες.
Αλλαγές στους δασμούς εισαγωγής για ηλεκτρονικές αγορές
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, καταργείται η απαλλαγή από δασμούς που ίσχυε για δέματα με αξία κάτω των 150 ευρώ. Ως προσωρινή λύση, από την 1η Ιουλίου 2026 θα επιβάλλεται δασμός ύψους 3 ευρώ σε αυτά τα δέματα. Επιπλέον, εισάγεται τέλος διεκπεραίωσης για τα εισαγόμενα αγαθά, προκειμένου να καλυφθεί το αυξημένο κόστος των τελωνειακών ελέγχων. Το ακριβές ποσό του τέλους θα καθοριστεί με κατ’ εξουσιοδότηση πράξη και θα βασίζεται στο ελάχιστο κόστος για τους ανθρώπινους πόρους και τις υποδομές πληροφορικής. Η εφαρμογή του τέλους διεκπεραίωσης προγραμματίζεται να ξεκινήσει το αργότερο την 1η Νοεμβρίου 2026.
Οι διαδικτυακές πλατφόρμες και οι πωλητές θα αναλαμβάνουν πλέον μεγαλύτερη ευθύνη για τη συμμόρφωση των προϊόντων τους. Θα υποχρεούνται να ενημερώνουν τα τελωνεία μέσω του ψηφιακού κόμβου αμέσως μετά την πραγματοποίηση της πώλησης, επιτρέποντας την αντίδραση των αρχών πριν την άφιξη των αγαθών στα σύνορα. Οι φορείς αυτοί θα είναι υπεύθυνοι για την τήρηση της δημοσιονομικής και μη νομοθεσίας, απαλλάσσοντας τους μεμονωμένους καταναλωτές από αυτή την υποχρέωση. Σε περιπτώσεις συστηματικής μη συμμόρφωσης, θα προβλέπονται συγκεκριμένες κυρώσεις. Αυτή η αλλαγή αναμένεται να εξαλείψει τις κρυφές χρεώσεις για τους Ευρωπαίους καταναλωτές κατά την παραλαβή των παραγγελιών τους.
Ευθύνες ψηφιακών πλατφορμών και χρονοδιάγραμμα υλοποίησης μεταρρύθμισης
Ο κανονισμός θα τεθεί σε ισχύ είκοσι ημέρες μετά τη δημοσίευσή του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Τελωνειακής Αρχής θα ξεκινήσουν το 2027, ενώ ο Κόμβος Τελωνειακών Δεδομένων θα ενεργοποιηθεί για το ηλεκτρονικό εμπόριο το 2028. Η πλατφόρμα θα επεκταθεί σε όλες τις υπόλοιπες επιχειρήσεις το 2031, προσφέροντας άμεσα οφέλη και μειώσεις κόστους. Μέχρι το 2034, ο κόμβος θα αποτελεί το μοναδικό υποχρεωτικό σημείο εισόδου για όλες τις τελωνειακές πράξεις στην επικράτεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντικαθιστώντας σταδιακά τις υπάρχουσες εθνικές υποδομές πληροφορικής.
Η μεταρρύθμιση αναμένεται να μειώσει το κόστος συμμόρφωσης για τις επιχειρήσεις κατά 2,7 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Η χρήση τεχνολογιών AI και μηχανικής μάθησης θα επιτρέψει στα κράτη μέλη να διενεργούν πιο στοχευμένους ελέγχους, εντοπίζοντας κινδύνους πριν τα εμπορεύματα εγκαταλείψουν τη χώρα προέλευσης. Οι αρχές θα έχουν τη δυνατότητα να εκδίδουν οδηγίες μη μεταφοράς για προϊόντα που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις ασφαλείας. Με αυτόν τον τρόπο, η Τελωνειακή Ένωση ενισχύει την προστασία της ενιαίας αγοράς και των οικονομικών συμφερόντων των κρατών μελών, διασφαλίζοντας παράλληλα τη δίκαιη λειτουργία του διεθνούς εμπορίου.
