Στην Ελλάδα, οι ετήσιες απώλειες από προϊόντα παραποίησης και απομίμησης στους τομείς της ένδυσης, των τσαντών χειρός, των κοσμημάτων και των ρολογιών ξεπερνούν συνολικά τα 340 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, το EUIPO αναφέρει 267 εκατ. ευρώ στον τομέα της ένδυσης και 76 εκατ. ευρώ στους τομείς των τσαντών χειρός, των κοσμημάτων και των ρολογιών, την ώρα που το design αποκτά αυξημένη βαρύτητα στις αγοραστικές αποφάσεις των καταναλωτών.
Τα νέα ευρήματα του EUIPO δείχνουν ότι το 72% των Ευρωπαίων καταναλωτών θεωρεί σημαντικό το design όταν αγοράζει προϊόντα, ενώ το 73% δηλώνει πρόθυμο να πληρώσει περισσότερα για καλύτερο design. Η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη στην Ελλάδα, όπου το 82% των καταναλωτών εμφανίζεται διατεθειμένο να πληρώσει περισσότερα για προϊόντα με καλύτερο design, στοιχείο που συνδέει την εμπορική αξία του design με την ανάγκη προστασίας του από απομιμήσεις και μη εξουσιοδοτημένα αντίγραφα.
Οι νεότεροι καταναλωτές δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα
Η έρευνα καταγράφει ότι περίπου το ένα τρίτο των καταναλωτών στην ΕΕ, ποσοστό 31%, θεωρεί το design πολύ ή εξαιρετικά σημαντικό κατά την αγορά ενός προϊόντος. Παράλληλα, οι μισοί καταναλωτές της ΕΕ δηλώνουν ότι εκτιμούν το καλό design, ένδειξη ότι η αισθητική και η λειτουργική διαφοροποίηση των προϊόντων λειτουργούν ως παράγοντες διαμόρφωσης προτιμήσεων, μαζί με την ποιότητα και την τιμή.
Η βαρύτητα του design εμφανίζεται ισχυρότερη στους νεότερους καταναλωτές. Στην ηλικιακή ομάδα 18 έως 24 ετών, το 80% δηλώνει ότι το design επηρεάζει σημαντικά τις αποφάσεις αγοράς. Οι νεότεροι καταναλωτές εμφανίζονται επίσης πιο διατεθειμένοι να πληρώσουν υψηλότερες τιμές για προϊόντα με καλύτερο design και είναι πιθανότερο να το συνδέσουν με θετικά συναισθήματα.
Η μόδα και τα έπιπλα ξεχωρίζουν
Ανά κλάδο, το design έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στα έπιπλα και στη μόδα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το 76% των καταναλωτών της ΕΕ το θεωρεί πολύ σημαντικό κατά την αγορά επίπλων, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 66% για την αγορά ενδυμάτων και αξεσουάρ. Η εικόνα αυτή ενισχύει τον ρόλο του design ως παράγοντα εμπορικής διαφοροποίησης σε αγορές όπου η εμφάνιση, η ταυτότητα και η εμπειρία χρήσης έχουν αυξημένη σημασία.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του EUIPO, João Negrão, ανέφερε ότι το ευρωπαϊκό design αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της Ευρώπης, καθώς διαμορφώνει προϊόντα που οι καταναλωτές εμπιστεύονται και εκτιμούν καθημερινά. Ο ίδιος σημείωσε ότι η προστασία του design δίνει στους δημιουργούς μεγαλύτερη ασφάλεια για να καινοτομούν και στις επιχειρήσεις ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην αγορά.
Οι απομιμήσεις προκαλούν ετήσιες απώλειες
Η αυξημένη εμπορική αξία του design συνοδεύεται από σημαντικό κόστος για τους γνήσιους κατασκευαστές. Τα στοιχεία του EUIPO αναφέρουν ότι ο κλάδος της μόδας και της ένδυσης στην ΕΕ χάνει ετησίως περίπου 12 δισ. ευρώ από προϊόντα παραποίησης και απομίμησης. Στις τσάντες χειρός, τα κοσμήματα και τα ρολόγια, οι απώλειες πωλήσεων εκτιμώνται σε περίπου 2,7 δισ. ευρώ κάθε χρόνο.
Την ίδια ώρα, περίπου το 13% των Ευρωπαίων αναφέρει ότι έχει αγοράσει σκοπίμως προϊόντα παραποίησης ή απομίμησης, ποσοστό που ανεβαίνει στο 26% στους καταναλωτές ηλικίας 15 έως 24 ετών. Τα προϊόντα παραποίησης και απομίμησης που μιμούνται την εμφάνιση γνήσιων προϊόντων έχουν διαδοθεί ευρέως, με την ανακοίνωση του EUIPO να συνδέει την εξέλιξη με την επέκταση του ηλεκτρονικού εμπορίου και την επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Οι ΜμΕ εμφανίζονται περισσότερο εκτεθειμένες
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις περιγράφονται ως ιδιαίτερα ευάλωτες σε αυτό το είδος παραβίασης, επειδή συχνά στηρίζονται σε μικρό αριθμό ξεχωριστών design προϊόντων και διαθέτουν περιορισμένους πόρους για την παρακολούθηση και την επιβολή των δικαιωμάτων τους. Πέρα από τον οικονομικό αντίκτυπο, το EUIPO αναφέρει ότι τα προϊόντα παραποίησης και απομίμησης μπορεί να ενέχουν κινδύνους για την υγεία, την ασφάλεια των καταναλωτών και το περιβάλλον, καθώς συχνά δεν συμμορφώνονται με πρότυπα ασφάλειας και ποιότητας.
Η διάσταση αυτή αποκτά σημασία καθώς οι κλάδοι που βασίζονται στο design αντιπροσωπεύουν σημαντικό τμήμα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι σχετικές επιχειρήσεις απασχολούν περίπου 28 εκατομμύρια άτομα, καλύπτοντας περίπου το 13% της απασχόλησης στην ΕΕ, και παράγουν πάνω από το 16% του ΑΕΠ της Ένωσης. Περαιτέρω μελέτες του EUIPO αναφέρουν ότι μικρές επιχειρήσεις που καταχωρίζουν τα design τους εμφανίζουν σχεδόν 30% υψηλότερα έσοδα ανά εργαζόμενο και καταβάλλουν σχεδόν 25% υψηλότερους μισθούς σε σχέση με όσες δεν διαθέτουν καταχωρισμένα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.
Η προστασία design γίνεται πιο προσβάσιμη
Παρά τα οφέλη που αποδίδονται στην καταχώριση, μόνο περίπου το 1% των ΜμΕ στην ΕΕ κατέχει καταχωρισμένα δικαιώματα επί του design των προϊόντων του. Το EUIPO αναφέρει ότι προωθεί την προστασία και την επιβολή της νομοθεσίας στον τομέα, με εργαλεία όπως το Ταμείο για τις ΜΜΕ, η υπηρεσία IP Scan και η πλατφόρμα IP Enforcement Portal, καθώς και με συνεργασίες με οργανισμούς όπως η Europol και η Frontex.
Στο ίδιο πλαίσιο, η πρόσφατη νομοθετική μεταρρύθμιση για τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας της ΕΕ για το design προβλέπει απλουστευμένες διαδικασίες, χαμηλότερο κόστος και νέους τρόπους αναπαράστασης καινοτόμων και κινούμενων design. Η καταχώριση ενωσιακού design προσφέρει προστασία στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ μέσω ενιαίας ηλεκτρονικής αίτησης στο EUIPO, με τέλος αίτησης που ξεκινά από τα 350 ευρώ και δυνατότητα ανανέωσης κάθε πέντε έτη, για περίοδο έως 25 ετών.
