Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο για την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού στην οικονομία της ΕΕ, μαζί με προτάσεις αναθεώρησης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, του ETS. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, η στήριξη της βιομηχανικής απανθρακοποίησης και η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας.
Η Επιτροπή θα αξιολογήσει ενδεικτικό στόχο εξηλεκτρισμού 46% έως το 2040, στο πλαίσιο του πακέτου για την Ενεργειακή Ένωση μετά το 2030. Το ποσοστό εξηλεκτρισμού της τελικής ενεργειακής ζήτησης έχει μείνει στο 23% επί μία δεκαετία, παρότι το 70% της ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ παράγεται ήδη από εγχώριες καθαρές πηγές.
Η τιμή του ηλεκτρισμού και τα δίκτυα
Η Επιτροπή εκτιμά ότι ο ταχύτερος εξηλεκτρισμός μπορεί να περιορίσει τον ετήσιο λογαριασμό εισαγωγών ορυκτών καυσίμων κατά έως 260 δισ. ευρώ το 2040. Παράλληλα, αναφέρει ότι θα μπορούσε να μειώσει το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας κατά περίπου 20% και τις εκπομπές κατά περισσότερους από 2.000 εκατ. τόνους CO₂ το 2040, σε σύγκριση με σήμερα.
Το σχέδιο εστιάζει στη διαφορά κόστους ανάμεσα στην ηλεκτρική ενέργεια και το αέριο, η οποία αποθαρρύνει επενδύσεις σε αντλίες θερμότητας, ηλεκτρικά οχήματα και ηλεκτρικές βιομηχανικές διεργασίες. Η Επιτροπή σημειώνει ότι, σε πολλές χώρες, η ηλεκτρική ενέργεια φορολογείται βαρύτερα από το φυσικό αέριο και συχνά κοστίζει τρεις φορές περισσότερο.
Η πρόταση για τους λογαριασμούς ενέργειας δίνει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να μειώνουν χρεώσεις δικτύου για συγκεκριμένες κατηγορίες καταναλωτών και φόρους για ενεργοβόρες επιχειρήσεις. Επιδιώκει επίσης να διασφαλίσει χαμηλότερη φορολόγηση της ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με το φυσικό αέριο και να επιταχύνει την εγκατάσταση έξυπνων μετρητών.
Οι χρεώσεις δικτύου αντιστοιχούν περίπου στο ένα τέταρτο των οικιακών λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας, σύμφωνα με την Επιτροπή. Το σχέδιο προβλέπει πιο ευέλικτες χρεώσεις μεταφοράς και διανομής, ώστε τα υφιστάμενα δίκτυα να αξιοποιούνται αποτελεσματικότερα, ενώ αντιμετωπίζει και τις μεγάλες αναμονές για νέες συνδέσεις.
Χρηματοδότηση μέσω του ETS
Η αναθεώρηση του ETS συνδέεται με τον στόχο μείωσης των εκπομπών της ΕΕ κατά 90% έως το 2040. Η Επιτροπή προτείνει συντελεστή γραμμικής μείωσης 3,7% για την περίοδο 2031-2035 και 1,7% για την περίοδο 2036-2040, ώστε η πορεία μείωσης των διαθέσιμων δικαιωμάτων να γίνει σταδιακότερη.
Η Βιομηχανική Τράπεζα Απανθρακοποίησης προβλέπεται να διαθέσει 100 δισ. ευρώ για σχετικά έργα σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Πριν από το 2030, η πρώτη φάση της, το ETS Investment Booster, εκτιμάται ότι θα κινητοποιήσει 30 δισ. ευρώ για επιχειρήσεις που επενδύουν νωρίς στην απανθρακοποίηση.
Τα κράτη μέλη θα υποχρεούνται να κατευθύνουν το 50% των εθνικών εσόδων τους από το ETS σε επενδύσεις για την απανθρακοποίηση των τομέων που καλύπτει το σύστημα. Η Επιτροπή υπολογίζει ότι το σύνολο των επενδύσεων πριν από το 2030 θα υπερβεί τα 100 δισ. ευρώ, ενώ το Ταμείο Καινοτομίας θα συνεχίσει να στηρίζει τις πρώτες εμπορικές εφαρμογές καθαρών τεχνολογιών.
Η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων θα συνεχιστεί μετά το 2030, με στενότερη σύνδεση με επενδύσεις απανθρακοποίησης εντός της ΕΕ. Από το 2031, οι εγκαταστάσεις θα χρειάζεται να καταρτίζουν ανεξάρτητα επαληθευμένα σχέδια επενδύσεων για την απανθρακοποίηση στην Ευρώπη, ώστε να λαμβάνουν το σύνολο της κατανομής τους.
Η πρόταση προβλέπει ακόμη ενσωμάτωση 250 εκατ. τόνων μόνιμων εγχώριων αφαιρέσεων άνθρακα στο ETS, έως 2% διεθνείς πιστώσεις υψηλής ποιότητας από το 2036 και αλλαγές στο Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς. Η Επιτροπή προτείνει επίσης επέκταση και προσαρμογές του συστήματος στην αεροπορία, τη ναυτιλία και σταδιακά στην αποτέφρωση δημοτικών αποβλήτων.
Παρεμβάσεις σε κτίρια, μεταφορές και βιομηχανία
Στα κτίρια, η Επιτροπή αναφέρει ότι η αντικατάσταση λεβήτων αερίου ή πετρελαίου με αντλίες θερμότητας μπορεί να μειώσει τους λογαριασμούς θέρμανσης έως 60%. Η ΕΕ επιδιώκει να διπλασιάσει τις εγκαταστάσεις αντλιών θερμότητας έως το 2030, σε σύγκριση με το 2025, και εξετάζει μηχανισμό για την αγορά καθαρής θέρμανσης.
Η βιομηχανία αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τέταρτο της ενεργειακής ζήτησης της ΕΕ, ενώ ο εξηλεκτρισμός είναι τεχνικά εφικτός για το 60% της βιομηχανικής ενεργειακής ζήτησης που σήμερα εξαρτάται από καύσιμα. Το σχέδιο προβλέπει ειδικούς οδικούς χάρτες ανά κλάδο, χρηματοδοτικά εργαλεία και δράσεις για συμφωνίες αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Στις μεταφορές, η Επιτροπή αναφέρει ότι τα ηλεκτρικά οχήματα αντιστοιχούσαν στο 22,3% των νέων πωλήσεων τον Απρίλιο του 2026. Η πρωτοβουλία περιλαμβάνει στήριξη για σχήματα κοινωνικής μίσθωσης, υποδομές φόρτισης για βαρέα οχήματα και υποδομές παροχής ηλεκτρικής ενέργειας από ξηρά στα πλοία.
