Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έθεσε σε δημόσια διαβούλευση το σχέδιο νέων κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων σε δυσκολία, καλώντας τα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα μέρη να καταθέσουν παρατηρήσεις έως τις 4 Σεπτεμβρίου 2026. Η πρωτοβουλία αφορά το πλαίσιο με το οποίο η Κομισιόν κρίνει υπό ποιες προϋποθέσεις τέτοιες ενισχύσεις μπορούν να συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά.
Το κείμενο επιχειρεί να προσαρμόσει τους κανόνες του 2014 στις σημερινές κοινωνικές, εμπορικές και τεχνολογικές συνθήκες. Η αναθεώρηση έρχεται πριν από τη λήξη των υφιστάμενων κατευθυντήριων γραμμών στις 31 Δεκεμβρίου 2026 και ακολουθεί πρόσκληση για υποβολή στοιχείων και πρώτη δημόσια διαβούλευση που ξεκίνησαν τον Αύγουστο του 2025. Το σχέδιο παραμένει υπό διαβούλευση, άρα οι προτεινόμενες ρυθμίσεις δεν έχουν ακόμη εγκριθεί.
Χάλυβας και νεοφυείς επιχειρήσεις στο επίκεντρο
Από τις βασικές προτεινόμενες αλλαγές ξεχωρίζει η ένταξη του χαλυβουργικού κλάδου στο πεδίο εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών. Η Επιτροπή είχε εξαιρέσει τον κλάδο το 2014, όμως στο σχέδιο αναφέρει ότι οι συνθήκες παραγωγής, δυναμικότητας και πωλήσεων έχουν μεταβληθεί ουσιωδώς. Μεταξύ άλλων, σημειώνει ότι η παραγωγή ακατέργαστου χάλυβα στην ΕΕ μειώθηκε περίπου κατά ένα πέμπτο από το 2014, ενώ οι εξαγωγές χαλυβουργικών προϊόντων υποχώρησαν κατά 30% από το 2015. Ο χάλυβας εισέρχεται στο πλαίσιο, υπό την προϋπόθεση επαρκούς αναδιάρθρωσης της επιχείρησης που θα λάβει στήριξη. Εκτός πεδίου παραμένουν ο κλάδος του λιθάνθρακα και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που υπάγονται σε ειδικούς κανόνες κρατικών ενισχύσεων.
Παράλληλα, το σχέδιο επιδιώκει να αποσαφηνίσει πότε μια επιχείρηση χαρακτηρίζεται «προβληματική». Στον υπολογισμό του μετοχικού κεφαλαίου θα συνυπολογίζονται ορισμένα υβριδικά χρηματοπιστωτικά μέσα με δυνατότητα απορρόφησης ζημιών σε συνεχιζόμενη λειτουργία. Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για τις καινοτόμες νεοφυείς επιχειρήσεις. Εφόσον πληρούν τον ορισμό του σχεδίου, για τα πρώτα πέντε έτη από την εγγραφή τους διατηρούν πρόσβαση σε άλλες ενισχύσεις, εκτός αν υπάγονται σε διαδικασία συλλογικής αφερεγγυότητας. Η πρόβλεψη λαμβάνει υπόψη ότι οι σωρευμένες αρχικές ζημιές μπορεί να συνδέονται με το επιχειρηματικό μοντέλο μιας startup, χωρίς να προδιαγράφουν άμεση έξοδο από την αγορά.
Οι όροι για τη στήριξη επιχειρήσεων
Οι κατευθυντήριες γραμμές καλύπτουν τρεις μορφές στήριξης: ενίσχυση διάσωσης, ενίσχυση αναδιάρθρωσης και προσωρινή στήριξη αναδιάρθρωσης. Η πρώτη έχει έκτακτο και βραχυπρόθεσμο χαρακτήρα, ώστε η επιχείρηση να εκπονήσει σχέδιο αναδιάρθρωσης ή εκκαθάρισης. Η ενίσχυση αναδιάρθρωσης, αντίθετα, συνδέεται με συνεκτικό σχέδιο μακροχρόνιας βιωσιμότητας, το οποίο πρέπει να αντιμετωπίζει τις αιτίες των ζημιών και να συνοδεύεται από ιδία συμμετοχή, επιμερισμό των βαρών και μέτρα για τον περιορισμό στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
Η προσωρινή στήριξη αναδιάρθρωσης απευθύνεται σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις και μικρότερες κρατικές επιχειρήσεις και μπορεί να λάβει τη μορφή δανείων ή εγγυήσεων. Το σχέδιο θέτει ως ανώτατη διάρκειά της τους 18 μήνες, αφαιρώντας τυχόν αμέσως προηγούμενη περίοδο ενίσχυσης διάσωσης. Για τη συνήθη ενίσχυση αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή αναφέρει ότι η ιδία συμβολή θα θεωρείται κατ’ αρχήν επαρκής όταν φθάνει τουλάχιστον στο 50% του κόστους. Για τα σχετικά καθεστώτα υπέρ μικρομεσαίων επιχειρήσεων, τα κράτη μέλη μπορούν να θεωρούν επαρκή ιδία συμβολή 40% για μεσαίες και 25% για μικρές επιχειρήσεις. Εφαρμόζεται επίσης η αρχή «μία φορά, τελευταία φορά», η οποία κατά κανόνα αποκλείει νέα ενίσχυση για δέκα έτη.
Χρονοδιάγραμμα έως την εφαρμογή των κανόνων
Η αξιολόγηση των μέτρων θα συνεχίσει να βασίζεται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ. Για να εγκριθεί η στήριξη, το κράτος μέλος οφείλει να τεκμηριώσει, μεταξύ άλλων, κοινωνική δυσχέρεια ή αστοχία της αγοράς και να αποδείξει ότι η ενίσχυση διευκολύνει την ανάπτυξη οικονομικής δραστηριότητας χωρίς δυσανάλογη επίδραση στις εμπορικές συνθήκες. Τα μεγάλα καθεστώτα ενίσχυσης θα υπόκεινται και σε εκ των υστέρων αξιολόγηση όταν ο προϋπολογισμός τους υπερβαίνει τα 150 εκατ. ευρώ σε ένα έτος ή τα 750 εκατ. ευρώ σε όλη τη διάρκειά τους.
Πέρα από τη διαβούλευση, το σχέδιο θα συζητηθεί σε συνάντηση της Επιτροπής με τα κράτη μέλη. Η Επιτροπή προγραμματίζει την έγκριση των αναθεωρημένων κατευθυντήριων γραμμών έως το τέλος του 2026, ενώ το σχέδιο προβλέπει εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2034. Η εκτελεστική αντιπρόεδρος για καθαρή, δίκαιη και ανταγωνιστική μετάβαση, Τερέζα Ριμπέρα, δήλωσε ότι η πρόταση προσαρμόζει τους κανόνες στο σημερινό οικονομικό περιβάλλον, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τις στρεβλώσεις που τέτοιες ενισχύσεις μπορούν να προκαλέσουν στον ανταγωνισμό.
