Το οικονομικό μοντέλο που στήριξε την ανάπτυξη της Ευρώπης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο διαβρώνεται και είναι απίθανο να επιστρέψει στη μορφή που είχε στο παρελθόν, προειδοποίησε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ. Μιλώντας στο International Business Council του World Economic Forum στη Γενεύη, συνέδεσε την αλλαγή με την αποδυνάμωση τριών παραγόντων: του παγκόσμιου εμπορίου, της πρόσβασης σε φθηνή ενέργεια και της σταθερής παγκόσμιας τάξης που βασίζεται σε κανόνες και στηρίζεται στην αμερικανική εγγύηση ασφαλείας.
Κατά τη Λαγκάρντ, η μεταπολεμική ανάπτυξη της Ευρώπης στηρίχθηκε σε τρεις πυλώνες: τη διεύρυνση του παγκόσμιου εμπορίου, τη μεταποίηση που επωφελήθηκε από την πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια και μια σταθερή διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες, με αμερικανική εγγύηση ασφάλειας. Και οι τρεις συνθήκες αποδυναμώνονται, με περισσότερους από 2.500 εμπορικούς περιορισμούς να έχουν επιβληθεί παγκοσμίως μόνο το περασμένο έτος.
Εμπόριο και ασφάλεια αλλάζουν τις επενδυτικές αποφάσεις
Οι εμπορικές σχέσεις της Ευρώπης με τις ΗΠΑ αποτελούν μία από τις πηγές αβεβαιότητας. Μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν σειρά στοχευμένων δασμών, μεταξύ των οποίων βασικό συντελεστή 20% για εισαγωγές από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο συντελεστής μειώθηκε αργότερα στο 15% μετά από εμπορική συμφωνία των δύο πλευρών, ενώ παραμένει αβεβαιότητα ως προς τη σταθερότητα της συμφωνίας και τη μεταχείριση προϊόντων όπως ο ευρωπαϊκός χάλυβας.
Η Λαγκάρντ συνέδεσε τις οικονομικές πιέσεις και με την υποχώρηση του παραδοσιακού ρόλου των ΗΠΑ στην ασφάλεια της Δύσης. Το προηγούμενο περιβάλλον επέτρεπε στις ευρωπαϊκές εφοδιαστικές αλυσίδες να εμβαθύνουν και στις επιχειρήσεις να οργανώνουν τις επενδύσεις τους με βάση κυρίως την αποτελεσματικότητα και λιγότερο την ανθεκτικότητα, ανέφερε.
Οι γεωπολιτικές εντάσεις φέρνουν πλέον τις κρίσιμες εξαρτήσεις και τα σημεία συμφόρησης πιο έντονα στο επίκεντρο, ενώ η Ευρώπη αντιμετωπίζει αυξανόμενες απειλές ασφαλείας στην περιοχή της. Κατά την πρόεδρο της ΕΚΤ, όταν οι οικονομικές εξαρτήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως μέσο πίεσης ή αποδυναμώνεται η αντίληψη περί αποτροπής, η ανθεκτικότητα επηρεάζει άμεσα τις οικονομικές αποφάσεις.
«Οι επιχειρήσεις επενδύουν λιγότερο όταν το κεφάλαιο θεωρείται λιγότερο ασφαλές, επιβαρύνοντας την παραγωγή και την κατανάλωση», είπε. Οι μεταβολές αυτές, πρόσθεσε, οδηγούν στη διάβρωση του μεταπολεμικού ευρωπαϊκού μοντέλου ανάπτυξης.
Η προειδοποίηση για τη δεύτερη ψηφιακή επανάσταση
Παρά τις πιέσεις, η Λαγκάρντ υποστήριξε ότι η Ευρώπη διαθέτει ισχυρή βάση για μακροπρόθεσμη ανάπτυξη, επικαλούμενη το εκτεταμένο δίκτυο εμπορικών συμφωνιών, τις μεταποιητικές της δυνατότητες και την ενιαία αγορά της ΕΕ. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι η περιοχή πρέπει να αποφύγει στην τεχνητή νοημοσύνη την υστέρηση που εμφάνισε κατά την πρώτη ψηφιακή επανάσταση.
«Η Ευρώπη έχασε σε μεγάλο βαθμό την πρώτη ψηφιακή επανάσταση, καθώς τα εμπορικά οφέλη από τη διάδοση των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών συγκεντρώθηκαν δυσανάλογα αλλού. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να επαναλάβουμε αυτή την εμπειρία με την τεχνητή νοημοσύνη, τη δεύτερη ψηφιακή επανάσταση», δήλωσε.
Η διαφορά κλίμακας με τις ΗΠΑ παραμένει μεγάλη. Οι 34 πολυτιμότερες εισηγμένες τεχνολογικές εταιρείες της Ευρώπης έχουν συνολική κεφαλαιοποίηση περίπου 1,37 τρισ. ευρώ, έναντι άνω των 23 τρισ. δολαρίωνγια τις επτά αμερικανικές μετοχές που είναι γνωστές ως Magnificent Seven.
Το ζητούμενο της ευρωπαϊκής κλίμακας
Η Λαγκάρντ ανέφερε ότι υπάρχουν ήδη ενθαρρυντικές ενδείξεις επενδύσεων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στο AI, αλλά το κρίσιμο ερώτημα αφορά τη δυνατότητα αυτών των επενδύσεων να επεκταθούν και να αποκτήσουν μεγαλύτερη κλίμακα.
Μεταξύ των προτάσεων που συζητούνται βρίσκεται το «EU Inc.», μια προαιρετική ενιαία εταιρική νομική μορφή που θα επέτρεπε σε μια επιχείρηση να συστήνεται μία φορά και να λειτουργεί με κοινό σύνολο κανόνων σε ολόκληρη την ΕΕ. Η ίδια αναφέρθηκε επίσης σε μεταρρυθμίσεις των κεφαλαιαγορών που σχεδιάζονται ώστε οι ευρωπαϊκές εταιρείες να μπορούν να αναπτύσσονται ευκολότερα σε ολόκληρη την Ένωση.
«Η μετατροπή του ευρωπαϊκού μεγέθους σε ευρωπαϊκή κλίμακα» θα μπορούσε, κατά τη Λαγκάρντ, να βοηθήσει τις καινοτόμες επιχειρήσεις να αναπτυχθούν εντός Ευρώπης, να επιταχύνει τη διάδοση νέων τεχνολογιών και να ενισχύσει την παραγωγικότητα και την εγχώρια ζήτηση.
Ο Marco Forgione, γενικός διευθυντής του Chartered Institute of Export and International Trade, δήλωσε στο CNBC ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει ταυτόχρονα και δικές της προκλήσεις προστατευτισμού. Επισήμανε ακόμη τον αυξανόμενο ανταγωνισμό από την Κίνα, οι παραγωγικές δυνατότητες της οποίας έχουν μετακινηθεί υψηλότερα στην αλυσίδα αξίας, ως πρόσθετη πρόκληση για την ευρωπαϊκή οικονομία.
