Ισχυρότερη σύνδεση του τουρισμού με την εγχώρια παραγωγή προκρίνει νέα μελέτη του ΚΕΠΕ, η οποία διαπιστώνει ότι η αύξηση των αφίξεων και των ταξιδιωτικών εισπράξεων προσφέρει σημαντικά οικονομικά οφέλη, χωρίς να εξασφαλίζει αυτομάτως υψηλότερη παραγωγικότητα ή ποιοτικό μετασχηματισμό της οικονομίας. Η εξάρτηση από εισαγόμενα αγαθά και υπηρεσίες περιορίζει την προστιθέμενη αξία που παραμένει στη χώρα, ενώ η δημιουργία θέσεων εργασίας συνοδεύεται από ζητήματα χαμηλών αμοιβών και επισφάλειας.
Η μελέτη «Η συνεισφορά του τουρισμού στην ελληνική οικονομία», που δημοσιεύεται στη σειρά «Μελέτες» με αριθμό 89, εκτιμά ότι το Τουριστικό Άμεσο ΑΕΠ ανήλθε το 2019 σε περίπου 11 δισ. ευρώ, αντιστοιχώντας στο 6% του ΑΕΠ της χώρας. Το μέγεθος αφορά αποκλειστικά την άμεση συμβολή του τουρισμού και διακρίνεται από τις ευρύτερες επιδράσεις της τουριστικής ζήτησης. Το ΚΕΠΕ θέτει ως προτεραιότητες την ενίσχυση των εγχώριων αλυσίδων αξίας, ιδιαίτερα με τον αγροδιατροφικό τομέα, και τη βελτίωση της στατιστικής υποδομής για την αξιόπιστη μέτρηση αυτής της συνεισφοράς.
Τα όρια της αύξησης αφίξεων και εισπράξεων
Η έρευνα διαχωρίζει τη μεγέθυνση του τουρισμού από την ανάπτυξη της οικονομίας. Παρότι αναγνωρίζει τη συμβολή του στην οικονομική μεγέθυνση σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, εκτιμά ότι η συνεισφορά του στην αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας παραμένει περιορισμένη. Με αυτή τη βάση, κρίνει ότι ο τουρισμός αδυνατεί να αποτελέσει τον βασικό μοχλό μιας μακροπρόθεσμης αναπτυξιακής πολιτικής.
Η διάκριση αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της εξάρτησης της εγχώριας τουριστικής δραστηριότητας από ενδιάμεσα και τελικά αγαθά και υπηρεσίες του εξωτερικού. Η μελέτη προκρίνει πολιτικές που αυξάνουν την εγχώρια παραγόμενη προστιθέμενη αξία και ενισχύουν τις διασυνδέσεις με άλλες παραγωγικές δραστηριότητες. Ζητεί επίσης περαιτέρω διερεύνηση αυτών των σχέσεων, ώστε να γίνει καλύτερα κατανοητός ο αναπτυξιακός ρόλος του τουρισμού.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στον αγροδιατροφικό τομέα. Η ανάπτυξη ολοκληρωμένων αλυσίδων αξίας μεταξύ πρωτογενούς παραγωγής και τουρισμού μπορεί, κατά τη μελέτη, να διαχέει τα οφέλη της ανάπτυξης και να ενισχύει την ανθεκτικότητα της οικονομίας. Η στενότερη σύνδεση των δύο τομέων μπορεί επίσης να βελτιώσει την ποιότητα των παραγόμενων αγαθών και να αυξήσει τη συνολική προστιθέμενη αξία τους.
Περισσότερες θέσεις εργασίας με ζητήματα ποιότητας
Στη διάρθρωση των τουριστικών επιχειρήσεων, η έρευνα εντοπίζει μείωση του αριθμού τους και ταυτόχρονη αύξηση των εργαζομένων, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Οι απασχολούμενοι στον τουριστικό τομέα διπλασιάστηκαν μεταξύ 2011 και 2019, ενώ αυξήθηκε η απασχόληση νέων και γυναικών, προσφέροντας ευκαιρίες σε ομάδες που παραδοσιακά είχαν περιορισμένη πρόσβαση στην αγορά εργασίας.
Η αύξηση των θέσεων συνοδεύεται, ωστόσο, από συχνά χαμηλές αμοιβές και επισφαλή εργασία, με πολλούς εργαζομένους να απασχολούνται με ευέλικτες μορφές εργασίας. Γι’ αυτό η μελέτη συνδέει την αξιολόγηση της συμβολής του τουρισμού στην απασχόληση με την ποιότητα των θέσεων που δημιουργεί, πέρα από την αριθμητική τους αύξηση.
Προβληματισμό προκαλεί και η σημαντική μείωση της μέσης δαπάνης ανά ταξίδι, την οποία η έρευνα συνδέει με τη συντόμευση της παραμονής των επισκεπτών για τον περιορισμό των εξόδων τους. Εκτιμά ότι η συνέχιση αυτής της τάσης ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την τουριστική οικονομία μακροπρόθεσμα.
Η ανάγκη αξιόπιστης μέτρησης
Η μελέτη αντιμετωπίζει τον τουρισμό ως μορφή τελικής ζήτησης που ενεργοποιεί ένα ευρύ φάσμα παραγωγικών δραστηριοτήτων. Η προσέγγιση αυτή εξετάζει την κατανάλωση των επισκεπτών, η οποία συμπληρώνει εκείνη των μόνιμων κατοίκων ενός προορισμού, και επιτρέπει πληρέστερη αποτίμηση της παραγωγής που τροφοδοτεί ο τουρισμός.
Για την ανάλυση της συμβολής του, η έρευνα συνδυάζει το πλαίσιο των Δορυφόρων Λογαριασμών Τουρισμού με την ανάλυση εισροών-εκροών, την ανάλυση δικτύων και τη διερεύνηση των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας. Οι Δορυφόροι Λογαριασμοί αποτελούν προέκταση των Εθνικών Λογαριασμών και εργαλείο αποτίμησης των επιδράσεων του τουρισμού στην παραγωγή, στην προστιθέμενη αξία, στις επενδύσεις και στην απασχόληση.
Το ΚΕΠΕ επισημαίνει ότι η ανεπάρκεια στατιστικών δεδομένων και η απουσία θεσμικού πλαισίου για τη μέτρηση της οικονομικής συμβολής του τουρισμού δυσχεραίνουν το έργο της επιστημονικής κοινότητας και των αρμόδιων αρχών. Προτείνει τη θεσμοθέτηση ολοκληρωμένων Δορυφόρων Λογαριασμών Τουρισμού, θεωρώντας τη βελτίωση της στατιστικής υποδομής απαραίτητη προϋπόθεση για τεκμηριωμένες αποφάσεις και αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις.
