Η παγκόσμια οικονομία αναμένεται να αναπτυχθεί με ρυθμό 2,6% το 2026, έναντι 2,9% το 2025, ενώ τα οφέλη από την ανθεκτικότητα του εμπορίου κατανέμονται όλο και πιο άνισα, σύμφωνα με την έκθεση «Trade and Development Report 2026: The geoeconomics of development» της UNCTAD. Με εξαίρεση ορισμένες ταχέως αναπτυσσόμενες ασιατικές οικονομίες, η σύγκλιση του αναπτυσσόμενου κόσμου με τις ανεπτυγμένες χώρες έχει ανακοπεί, καθώς η πρόσβαση σε τεχνολογία, χρηματοδότηση και δραστηριότητες υψηλότερης αξίας εξαρτάται περισσότερο από γεωπολιτικές και στρατηγικές επιλογές.
Το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών προβλέπεται να αυξηθεί περίπου 4% σε σταθερές τιμές το 2026, μετά το ρεκόρ των 35 τρισ. δολαρίων το 2025. Η δυναμική της τεχνητής νοημοσύνης στηρίζει τις εμπορικές ροές, αλλά τα κέρδη συγκεντρώνονται σε λίγες χώρες και επιχειρήσεις. Για τις αναπτυσσόμενες οικονομίες προβλέπεται ανάπτυξη 4%, από 4,7% το προηγούμενο έτος, με το ενεργειακό σοκ, το ακριβότερο χρήμα και τα εμπόδια εισόδου σε στρατηγικούς κλάδους να περιορίζουν τις δυνατότητες αναβάθμισης της παραγωγής τους.
Η Ασία προηγείται σε έναν μεταβαλλόμενο εμπορικό χάρτη
Η Ασία εκτιμάται ότι θα συνεισφέρει το 59% της παγκόσμιας ανάπτυξης το 2026. Η Ινδία προβλέπεται να αναπτυχθεί κατά 7,3%, η Κίνα κατά 4,5% και η Ινδονησία κατά 5,2%. Στην Ινδία, η εγχώρια ζήτηση, η διεύρυνση της μεταποιητικής δυναμικότητας και οι δημόσιες υποδομές στηρίζουν την οικονομία. Η Κίνα μετατοπίζει το βάρος από τις επενδύσεις προς την κατανάλωση, αντιμετωπίζοντας ταυτόχρονα ανισορροπίες στην αγορά ακινήτων.
Η γεωγραφία του εμπορίου αλλάζει χωρίς γενικευμένη υποχώρηση της διεθνούς διασύνδεσης. Οι συναλλαγές Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών έχουν μειωθεί περισσότερο από 20% από το 2024, ενώ η Ανατολική Ασία έχει διευρύνει τις εμπορικές σχέσεις τόσο με την Κίνα όσο και με τη Βόρεια Αμερική. Οι επιχειρήσεις διαφοροποιούν την προμήθεια αγαθών, διατηρώντας την εξάρτησή τους από εισροές που συνδέονται με την κινεζική παραγωγή.
Η μεταβολή αυτή συνοδεύεται από αυστηρότερους όρους πρόσβασης στις αγορές. Έλεγχοι εξαγωγών, έλεγχος ξένων επενδύσεων και απαιτήσεις για τις εφοδιαστικές αλυσίδες αυξάνουν τις δυσκολίες για νέους συμμετέχοντες, ιδίως σε προϊόντα προηγμένης τεχνολογίας και στρατηγικής σημασίας.
Η τεχνητή νοημοσύνη συγκεντρώνει επενδύσεις και προστιθέμενη αξία
Ο εξοπλισμός προηγμένων υπολογιστικών συστημάτων, που χρησιμοποιείται κυρίως σε νέα κέντρα δεδομένων, αποτελεί πλέον τον βασικό μοχλό του εμπορίου αγαθών. Η κατασκευή αυτών των υποδομών ενισχύει επίσης τις συναλλαγές σε εξοπλισμό ηλεκτροπαραγωγής, μηχανήματα και συστήματα ψύξης. Ωστόσο, η μετατροπή της επενδυτικής άνθησης σε ευρύτερα κέρδη παραγωγικότητας και εισοδημάτων παραμένει αβέβαιη.
Η κατανομή της αξίας φαίνεται στη μελέτη περίπτωσης της έκθεσης για ένα προηγμένο σύστημα διακομιστών AI, το NVIDIA GB200 NVL72. Από την προστιθέμενη αξία που κατέστη δυνατό να ιχνηλατηθεί, τα κέρδη μετά φόρων αντιστοιχούν στο 68%, ενώ η εργασία λαμβάνει λιγότερο από 15%. Η ανάλυση καλύπτει πάνω από 87% της συνολικής προστιθέμενης αξίας του συγκεκριμένου συστήματος.
Αντίστοιχη συγκέντρωση καταγράφεται στις ανακοινωμένες επενδύσεις για νέες παραγωγικές εγκαταστάσεις. Με βάση στοιχεία της περιόδου 2020–2025, οι ανεπτυγμένες οικονομίες συγκεντρώνουν περίπου το 70% της αξίας τέτοιων επενδύσεων σε στρατηγικούς κλάδους υψηλής αξίας, όπως οι ημιαγωγοί, οι τεχνολογίες ενεργειακής μετάβασης και οι υποδομές AI. Οι αναπτυσσόμενες χώρες προηγούνται μόνο στα κρίσιμα ορυκτά και στα στρατηγικά υλικά, αλλά δυσκολεύονται να αυξήσουν την εγχώρια προστιθέμενη αξία.
Το ενεργειακό σοκ πιέζει τις δυνατότητες χρηματοδότησης
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ώθησε το Brent από τα 70 σε πάνω από 110 δολάρια το βαρέλι τις εβδομάδες μετά την έναρξή της. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος επιβαρύνει ιδιαίτερα τις αναπτυσσόμενες οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές και τα φτωχότερα νοικοκυριά, ενώ οι υψηλότερες δαπάνες εξυπηρέτησης χρέους περιορίζουν τα δημοσιονομικά περιθώρια.
Η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια προβλέπεται να υποχωρήσει σχεδόν 7% το 2026, για τρίτη συνεχόμενη χρονιά. Η UNCTAD προτείνει συντονισμό βιομηχανικής, χρηματοπιστωτικής και τεχνολογικής πολιτικής, σύνδεση των ξένων επενδύσεων με τοπικούς προμηθευτές και ενίσχυση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας. Για την ενεργειακή ασφάλεια δίνει έμφαση στη διαφοροποίηση των πηγών και στην ανάπτυξη εγχώριων ανανεώσιμων πηγών όπου αυτό είναι εφικτό.
Στην περιφερειακή συνεργασία εντάσσονται και πρωτοβουλίες που επιδιώκουν να μειώσουν τα εμπόδια στις πληρωμές. Το Παναφρικανικό Σύστημα Πληρωμών και Διακανονισμού, που έχει δημιουργηθεί παράλληλα με την Αφρικανική Ηπειρωτική Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών, επιδιώκει να συνδέσει 42 αφρικανικά νομίσματα, διευκολύνοντας τις συναλλαγές μεταξύ των οικονομιών της περιοχής.
