Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει μια κρίσιμη δημογραφική πρόκληση που κινδυνεύει να συρρικνώσει το εργατικό της δυναμικό έως και κατά 18,8 εκατομμύρια άτομα μέχρι το 2050. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Απασχόληση και τις Κοινωνικές Εξελίξεις στην Ευρώπη για το 2025, η λύση για την αντιμετώπιση των επίμονων ελλείψεων σε εργατικό δυναμικό και δεξιότητες βρίσκεται στην καλύτερη ενσωμάτωση των 51 εκατομμυρίων ατόμων σε ηλικία εργασίας που σήμερα βρίσκονται εκτός αγοράς. Η ενεργοποίηση αυτού του ανεκμετάλλευτου δυναμικού, το οποίο αποτελείται κατά κύριο λόγο από γυναίκες, άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, μετανάστες και άτομα με αναπηρία, θεωρείται καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη του στόχου της ΕΕ για ποσοστό απασχόλησης 78% έως το 2030, ενισχύοντας παράλληλα την κοινωνική συνοχή και τη μείωση της φτώχειας.
Παρά τις μελλοντικές προκλήσεις, η έκθεση καταγράφει μια ανθεκτική ευρωπαϊκή αγορά εργασίας για το 2024. Κατά το έτος αυτό, δημιουργήθηκαν 1,8 εκατομμύρια περισσότερες θέσεις εργασίας σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, οδηγώντας το ποσοστό απασχόλησης για τις ηλικίες 20 έως 64 ετών στο 75,8%. Ταυτόχρονα, το ποσοστό ανεργίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση υποχώρησε σε νέο ιστορικό χαμηλό, φτάνοντας το 5,9%. Αυτή η θετική εικόνα πλαισιώνεται από την οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ, η οποία ανήλθε στο 1,1% το 2024, και από τη μείωση του αριθμού των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού κατά 2,2 εκατομμύρια από το 2019, φτάνοντας τα 93,3 εκατομμύρια. Ωστόσο, την ίδια περίοδο ο αριθμός των παιδιών που αντιμετωπίζουν τον ίδιο κίνδυνο αυξήθηκε κατά 446.000.
Η ανάλυση των υποεκπροσωπούμενων ομάδων αποκαλύπτει σημαντικά εμπόδια αλλά και τεράστιες ευκαιρίες. Στην περίπτωση των γυναικών, 32 εκατομμύρια βρίσκονται εκτός της αγοράς εργασίας, διατηρώντας το χάσμα απασχόλησης σε σχέση με τους άνδρες στις 10 ποσοστιαίες μονάδες. Η κύρια αιτία είναι η δυσανάλογη ανάληψη των αμειβόμενων ευθυνών φροντίδας, με το 75% των μητέρων μικρών παιδιών να αναφέρουν αυτόν τον λόγο για τη μη συμμετοχή τους, έναντι μόλις 13% των πατέρων. Η έκθεση εκτιμά πως η επέκταση της παιδικής μέριμνας θα μπορούσε να αυξήσει την απασχόληση των γυναικών έως και 30% σε ορισμένα κράτη μέλη, ενώ μια συνολική αύξηση της γυναικείας συμμετοχής θα μπορούσε να ενισχύσει το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν της ΕΕ έως και 1,7%.
Για τα άτομα ηλικίας 55 έως 64 ετών, σχεδόν 20 εκατομμύρια παραμένουν εκτός εργατικού δυναμικού, κυρίως λόγω των κανόνων συνταξιοδότησης και ζητημάτων υγείας. Παράλληλα, πάνω από 7 εκατομμύρια μετανάστες αντιμετωπίζουν πολλαπλά εμπόδια στην ενσωμάτωσή τους, όπως γλωσσικές δυσκολίες, προβλήματα στην αναγνώριση των προσόντων τους και διακρίσεις. Αυτή η ομάδα, παρότι διαθέτει κρίσιμες δεξιότητες, καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό κινδύνου φτώχειας, το οποίο ανέρχεται στο 38%. Για τα άτομα με αναπηρία, τα στοιχεία δείχνουν ότι μόνο το 56,4% εργάζεται, σε σύγκριση με το 84% του πληθυσμού χωρίς αναπηρία, με το χάσμα απασχόλησης μεταξύ των δύο ομάδων να έχει διευρυνθεί στις 24 ποσοστιαίες μονάδες, αντανακλώντας στερεότυπα και ελλείψεις προσβασιμότητας.
Η έκθεση επισημαίνει και άλλες πτυχές του ανεκμετάλλευτου δυναμικού. Περίπου 6,5 εκατομμύρια εργαζόμενοι μερικής απασχόλησης είναι υποαπασχολούμενοι, επιθυμώντας να εργαστούν περισσότερες ώρες, αριθμός που αντιστοιχεί στο 3,3% του συνολικού εργατικού δυναμικού, στο 20% όλων των εργαζομένων μερικής απασχόλησης και σε 2,3 εκατομμύρια δυνητικές θέσεις πλήρους απασχόλησης. Ταυτόχρονα, 6,8 εκατομμύρια νέοι ηλικίας 20-29 ετών βρίσκονται εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης, αν και ο αριθμός αυτός είναι σημαντικά μειωμένος σε σχέση με τα 10,3 εκατομμύρια το 2011.
Για την αντιμετώπιση αυτών των σύνθετων ζητημάτων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί ένα ευρύ φάσμα πολιτικών, όπως το Σχέδιο Δράσης του 2024 για τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού και δεξιοτήτων, την Ανακοίνωση του 2023 για την Αξιοποίηση των Ταλέντων στις Περιφέρειες της Ευρώπης και την επερχόμενη Δέσμη μέτρων για τη Δίκαιη Εργασιακή Κινητικότητα. Οι προτεινόμενες παρεμβάσεις περιλαμβάνουν μεταρρυθμίσεις στα συνταξιοδοτικά συστήματα, μέτρα κατά των διακρίσεων, συστήματα ποσοστώσεων, στοχευμένη επαγγελματική κατάρτιση, απλούστευση των αδειών εργασίας για μετανάστες και προσαρμογές στα φορολογικά συστήματα και τα συστήματα παροχών, με απώτερο σκοπό τη δημιουργία κινήτρων και ευκαιριών για μια πιο συμπεριληπτική και ανταγωνιστική ευρωπαϊκή αγορά εργασίας.
