Η πορεία του κλάδου των υποδομών μετά τη ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης στα μέσα του 2026, τα εμπόδια που μπορούν να φρενάρουν την ανάπτυξη παρά το ανεκτέλεστο έργων των 17 δισ. ευρώ για τους τέσσερις μεγαλύτερους ομίλους και οι δυνατότητες που ανοίγονται για τα επόμενα χρόνια, βρέθηκαν στο επίκεντρο της χθεσινής «Τράπεζας των Κατασκευών» στο 8ο Συνέδριο Υποδομών και Μεταφορών – ITC 2025.
Στη συζήτηση συμμετείχαν οι επικεφαλής των τεσσάρων μεγάλων ομίλων – ο Γιώργος Περδικάρης (Πρόεδρος Δ.Σ. Τέρνα), ο Αναστάσιος Αρανίτης (Γενικός Διευθυντής Aktor), ο Αντώνης Μιτζάλης (Εντεταλμένος Σύμβουλος Άβαξ) και ο Ντίνος Μπενρουμπή (Αντιπρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος ΜΕΤΚΑ) καθώς και ο πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, ο οποίος έθεσε το ζήτημα της ανάγκης συντήρησης των υφιστάμενων υποδομών.
Γ. Περδικάρης: Εθνικό σχέδιο 20ετίας για τις υποδομές
Ο κ. Περδικάρης, τόνισε ότι χρειάζονται άμεσες κινήσεις από την Πολιτεία ώστε να μην δημιουργηθεί «κενό» επενδύσεων μετά την ολοκλήρωση, το καλοκαίρι του 2026, του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
«Πιστεύουμε σε μια ισορροπημένη ανάπτυξη ανάμεσα σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα. Το 50% του τζίρου μας προέρχεται από ίδιες επενδύσεις, το 30% από ιδιωτικά έργα και μόλις το 20% από δημόσιες συμβάσεις. Αυτό το μίγμα προσφέρει ασφάλεια στους επενδυτές», σημείωσε. Παρά το γεγονός ότι το τρέχον ανεκτέλεστο μπορεί να στηρίξει τον όμιλο για ακόμη τρία χρόνια, «δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού».
Ο ίδιος υπογράμμισε τη σημασία των τριών χρηματοδοτικών εργαλείων ύψους 8 δισ. ευρώ, των οποίων η ενεργοποίηση το 2026 έχει ήδη εξαγγελθεί από το υπουργείο Ανάπτυξης, αλλά και των Πρότυπων Προτάσεων – ενός θεσμοθετημένου μηχανισμού που μπορεί να καλύψει το χρηματοδοτικό κενό του Δημοσίου. Έφερε ως παράδειγμα τα έργα επέκτασης της Αττικής Οδού, στα οποία εάν εφαρμοζόταν η διαδικασία των Πρότυπων Προτάσεων, η χρηματοδοτική συνεισφορά του Δημοσίου θα ξεκινούσε το 2037.
Παράλληλα, πρότεινε να εξεταστεί η ανακατανομή των πόρων του ΕΣΠΑ σε έργα υψηλής προστιθέμενης αξίας και τόνισε την ανάγκη ενός εθνικού προγράμματος υποδομών τουλάχιστον εικοσαετίας, που, με μελέτες κόστους – οφέλους, περιβαλλοντικών επιπτώσεων και προστιθέμενης αξίας, θα επιλέγει τα πιο κρίσιμα έργα για τη χώρα, εξασφαλίζοντας τη μέγιστη απόδοση των δημόσιων πόρων.
Οι τομείς που πρέπει να τεθούν άμεσα σε προτεραιότητα, σύμφωνα με τον κ. Περδικάρη, είναι οι υποδομές ύδρευσης και η ορθολογική διαχείριση του νερού, η διαχείριση απορριμμάτων (τομέας στον οποίο υπάρχει κόπωση και τα έργα στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, που παράγουν το 50% των απορριμμάτων της χώρας, παραμένουν «παγωμένα») η προσαρμογή των υποδομών στην κλιματική αλλαγή και η ενίσχυση της παραγωγικότητας των εταιριών.
Αν. Αρανίτης: Συνεργασία κράτους – κατασκευαστικού κλάδου
Ο κ. Αρανίτης, επισήμανε ότι το κράτος πρέπει να ιεραρχήσει ορθά τα έργα υποδομής, καθώς οι δημόσιοι πόροι είναι περιορισμένοι. Τόνισε ότι τα έργα ΣΔΙΤ και Παραχώρησης αποτελούν εργαλεία που λειτουργούν πολλαπλασιαστικά στην οικονομία, μειώνοντας το ρίσκο για το Δημόσιο.
Για τις Πρότυπες Προτάσεις υπογράμμισε ότι μπορούν να συμβάλουν στην παραγωγή έργων νέας γενιάς και να επιλύσουν προβλήματα, ζητώντας από την Πολιτεία να ενισχύσει ξανά τη σχετική διαδικασία.
Πρότεινε επίσης τη διασύνδεση παλαιότερων έργων με νέα μέσω ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η χρήση υπο αξιοποιούμενων φραγμάτων για αποθήκευση ενέργειας μέσω αντλησιοταμίευσης – μια επένδυση που, όπως είπε, μπορεί να μετατρέψει διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας σε πηγή αξίας για την οικονομία.
Στο θέμα της λειψυδρίας σημείωσε ότι ο τεχνικός κλάδος έχει την εμπειρία και τις ιδέες για την πιο αποδοτική τεχνικά και οικονομικά λύση.
Σχολίασε επίσης ότι το σημερινό «μπουμ» κατασκευαστικής δραστηριότητας και το υψηλό ανεκτέλεστο δημιουργούν προϋποθέσεις για αναβάθμιση του κλάδου και καλύτερη προετοιμασία για τα έργα νέας γενιάς και την εποχή μετά το RRF. «Η συγκυρία είναι ιδανική για ουσιαστική συνεργασία κράτους και ιδιωτικού τομέα στον σχεδιασμό, την ωρίμανση και την υλοποίηση μεγάλων έργων», είπε.
Αντ. Μιτζάλης: Η κατασκευαστική δραστηριότητα ως εθνικός στόχος
«Η αύξηση της κατασκευαστικής δραστηριότητας πρέπει να γίνει εθνικός στόχος» τόνισε στο ίδιο συνέδριο ο Εντεταλμένος Σύμβουλος του Άβαξ, Αντώνης Μιτζάλης, υπογραμμίζοντας τη δυνατότητα των ελληνικών ομίλων να εξάγουν τεχνογνωσία στο εξωτερικό.
Αναφερόμενος στην εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα μέσω μεθόδων όπως το Early Contractor Involvement (ECI), εξήγησε ότι η έγκαιρη συμμετοχή μιας κατασκευαστικής εταιρείας προσθέτει γνώση του θεσμικού πλαισίου, ακριβέστερη κοστολόγηση και σωστή διαχείριση κινδύνων. «Όσο νωρίτερα εξασφαλιστούν αυτά, τόσο πιθανότερο είναι κάθε έργο να ολοκληρωθεί στην ώρα του και στον προϋπολογισμό του. Η προστιθέμενη αξία των κατασκευαστικών εταιριών είναι δεδομένη και ζητούμενη διεθνώς», είπε.
Ο κ. Μιτζάλης πρόσθεσε ότι ο κλάδος βρίσκεται σε περίοδο όπου πρέπει και μπορεί να προβλέπει και να αποφεύγει κινδύνους. «Στην κρίση τα έσοδά μας μειώθηκαν επειδή αποφύγαμε έργα με μεγάλες εκπτώσεις. Σήμερα αναλαμβάνουμε έργα που δεν έχουν περισσότερους κινδύνους απ’ όσους μπορούμε να διαχειριστούμε. Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα για κατασκευαστές και κυρίους των έργων», υπογράμμισε.
Ντ. Μπενρουμπή: Ο ιδιωτικός τομέας ως επιταχυντής έργων
Ο κ. Μπενρουμπή, μίλησε για τις αλλαγές στον σχεδιασμό και στη μέθοδο ανάθεσης των δημόσιων έργων, που απαιτούν πιο σύγχρονη νοοτροπία από τις αναθέτουσες αρχές. Τόνισε ότι υπάρχουν διαθέσιμα κεφάλαια από τον ιδιωτικό τομέα, ο οποίος μπορεί να συμβάλει στην ταχύτερη και αρτιότερη ολοκλήρωση των έργων, αλλά πρέπει να αλλάξει η πρακτική του Δημοσίου που έχει μείνει στο παρελθόν, όταν οι μελέτες εκπονούνταν από τις ίδιες τις υπηρεσίες. Σήμερα κυριαρχεί η μέθοδος «μελετοκατασκευής», όπου ο ανάδοχος αναλαμβάνει και τη μελέτη.
Υπογράμμισε ότι τα έργα ΣΔΙΤ και Παραχώρησης μπορούν να προχωρήσουν γρήγορα, αρκεί να υπάρχει πρόβλεψη για τη χρηματοδότηση κάθε αλλαγής που θα χρειαστεί. Τα έργα αυτά προστατεύονται από τεχνικούς συμβούλους των τραπεζών και ανεξάρτητους μηχανικούς των αναθετουσών αρχών.
Αναφέρθηκε επίσης στα πλεονεκτήματα των ιδιωτικών έργων, επισημαίνοντας ότι κάθε εταιρία πρέπει να διατηρεί στο χαρτοφυλάκιό της 30-40% τέτοια έργα. Παρότι τα περιθώρια κέρδους είναι χαμηλότερα από τα δημόσια, η διαρκής επικοινωνία με τον ιδιώτη επενδυτή προσφέρει ευελιξία και οδηγεί σε έγκαιρη και ορθότερη παράδοση έργων, με πληρωμές που γίνονται εγκαίρως.
Στις προκλήσεις του κλάδου ενέταξε την έλλειψη προσωπικού, που φέρνει την εκτέλεση έργων στα όριά της. Πρότεινε τη δημιουργία κορμού έμπειρων μηχανικών εντός των εταιριών, την εσωτερική εκπαίδευση νέων στελεχών και την προσέλκυση υπεργολάβων με τους οποίους θα δημιουργούνται στρατηγικές συνεργασίες, ώστε να μειωθεί το «νεκρό» ανεκτέλεστο.
Γ. Στασινός: Σημαντική προτεραιότητα η συντήρηση των υποδομών
Ο κ. Στασινός ανέδειξε ως σημαντική προτεραιότητα την συντήρηση των υποδομών της χώρας. «Οι συντηρήσεις των υποδομών είναι πιο σημαντικές από τα καινούργια έργα, είμαστε τυχεροί και δεν έχουμε πολύ σοβαρά προβλήματα, άρα το ζήτημα πρέπει να μας απασχολήσει άμεσα, να ξέρουμε τη λύση» τόνισε, υπενθυμίζοντας ότι σημαντικές οικονομίες όπως οι ΗΠΑ και η Γερμανία αντιμετωπίζουν ήδη σοβαρά ζητήματα με τις συντηρήσεις, κάτι που, όπως εκτίμησε θα συμβεί και στη χώρα μας. Σημείωσε πως γνωρίζουμε το πρόβλημα και ξέρουμε ότι θα το βρούμε μπροστά μας, άρα πρέπει να βρούμε από τώρα λύσεις. Ανέφερε μάλιστα ως παράδειγμα αποφάσεων που δεν λαμβάνονται εγκαίρως τις συγκοινωνιακές λύσεις που θα εξυπηρετούν την οδική κίνηση του Λεκανοπεδίου ενόψει της ολοκλήρωσης του Μητροπολιτικού Πόλου του Ελληνικού.
Σύμφωνα με τον κ. Στασινό, θα πρέπει να αναζητηθούν εναλλακτικοί τρόποι για την χρηματοδότηση των συντηρήσεων των υποδομών, επαναλαμβάνοντας τη σχετική πρόταση που έχει διατυπώσει και προβλέπει παράταση του χρόνου των Παραχωρήσεων προκειμένου οι παραχωρησιούχοι να αναλάβουν τις συντηρήσεις και σε έργα της ευρύτερης περιοχής που δεν αποφέρουν έσοδα.
