Σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), τα 109 δισεκατομμύρια ευρώ που διατέθηκαν από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) για τη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος απέφεραν μικρό όφελος για τις επιχειρήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι μεταρρυθμίσεις και οι επενδύσεις που δεσμεύθηκαν να υλοποιήσουν οι χώρες της ΕΕ αντιμετώπισαν «μόνον εν μέρει» τα διαρθρωτικά προβλήματα. Οι περισσότερες μεταρρυθμίσεις έχουν καθυστερήσει, ενώ σχεδόν οι μισές από τις προκλήσεις που είχαν εντοπιστεί πριν την πανδημία καλύφθηκαν μόνο οριακά (41%) ή και καθόλου (7%), και μόλις το ένα τρίτο (29%) των μεταρρυθμίσεων που ολοκληρώθηκαν απέφερε «σημαντικά αποτελέσματα».
Ο ΜΑΑ, ο οποίος δημιουργήθηκε το 2021 με χρηματοδότηση 650 δισεκατομμυρίων ευρώ για τον μετριασμό των επιπτώσεων της πανδημίας, χρησιμοποιήθηκε ως μοχλός πίεσης για αλλαγές. Ωστόσο, όπως δήλωσε η Ivana Maletić, Μέλος του ΕΕΣ και επικεφαλής του ελέγχου: «Η ΕΕ χρησιμοποίησε τα κονδύλια για την ανάκαμψη από την πανδημία ως μοχλό για την προώθηση σημαντικών μεταρρυθμίσεων στα κράτη μέλη σχετικά με το επιχειρηματικό περιβάλλον, όμως τα αποτελέσματα, ως επί το πλείστον, δεν έχουν γίνει ακόμη ορατά». Η ίδια τόνισε κατηγορηματικά ότι «ο ΜΑΑ θα μπορούσε να διευκολύνει την ανάπτυξη επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, όμως το δυναμικό του δεν έχει αξιοποιηθεί πλήρως».
Κεντρικό σημείο του ελέγχου αποτέλεσε η αξιολόγηση του κατά πόσον τα εθνικά σχέδια ανάκαμψης (ΣΑΑ) αντιμετώπισαν τις 82 ειδικές ανά χώρα συστάσεις (ΣΑΧ) που είχε εκδώσει η ΕΕ το 2019 και το 2020. Αυτές οι ΣΑΧ προέτρεπαν τα κράτη μέλη να προωθήσουν τις ιδιωτικές επενδύσεις, να βελτιώσουν την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, να απλουστεύσουν τα φορολογικά συστήματα και να μειώσουν τον διοικητικό φόρτο. Παρότι τα κράτη μέλη συμπεριέλαβαν 157 μεταρρυθμίσεις και 254 επενδύσεις ύψους 109 δισ. ευρώ γι’ αυτόν τον σκοπό, το ΕΕΣ διαπίστωσε ότι «καμία» σύσταση δεν καλύφθηκε πλήρως. Παράλληλα, η υλοποίηση του ενός τετάρτου (26%) των ΣΑΧ προχώρησε σημαντικά ή ολοκληρώθηκε «χωρίς τη συμβολή» του ΜΑΑ, δηλαδή με αμιγώς εθνικές πρωτοβουλίες.
Η έκθεση αποκαλύπτει επίσης σοβαρές διοικητικές ασυνέπειες στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσδιόρισε και εφάρμοσε την έννοια του «επιχειρηματικού περιβάλλοντος». Διαπιστώθηκε ότι ο ορισμός διέφερε μεταξύ του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου (που έθετε τις ΣΑΧ) και του ΜΑΑ (που παρείχε τη χρηματοδότηση). Αυτή η έλλειψη ευθυγράμμισης οδήγησε στο παράδοξο σχεδόν τα δύο τρίτα (63%) των μέτρων του ΜΑΑ που η Επιτροπή χαρακτήρισε ως «επιχειρηματικό περιβάλλον» να μην έχουν συνδεθεί με τις αντίστοιχες ΣΑΧ, ενώ, αντιστρόφως, οι ΣΑΧ για τις επιχειρήσεις καλύφθηκαν κυρίως από μέτρα του ΜΑΑ που ανήκαν σε 38 άλλους τομείς πολιτικής.
Στις τέσσερις χώρες που εξετάστηκαν ενδελεχώς (Βουλγαρία, Ισπανία, Κύπρος και Αυστρία), καταγράφηκαν σοβαρές καθυστερήσεις στην υλοποίηση. Από τις μεταρρυθμίσεις που έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί έως τον Ιούνιο του 2024, περίπου το ένα τρίτο (36%) ολοκληρώθηκε με καθυστέρηση άνω των έξι μηνών, ενώ λίγο περισσότερο από το ένα τέταρτο (28%) δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί τον Απρίλιο του 2025. Δεδομένου ότι η τελική προθεσμία για όλα τα μέτρα του ΜΑΑ είναι ο Αύγουστος του 2026, το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι περαιτέρω καθυστερήσεις υπονομεύουν την ολοκλήρωσή τους και την επίτευξη αποτελεσμάτων.
Η έκθεση διαχωρίζει τις «εκροές» (όπως η θέσπιση ενός νόμου) από τα «αποτελέσματα» (τον πραγματικό αντίκτυπο του νόμου). Ενώ οι εκροές επετεύχθησαν, τα αποτελέσματα είναι πενιχρά: από τις μεταρρυθμίσεις που ολοκληρώθηκαν, μόνο το 29% κατέγραψε «σημαντικά αποτελέσματα», σχεδόν οι μισές (47%) είχαν «περιορισμένα αποτελέσματα» και για το υπόλοιπο 24% τα κράτη μέλη δεν παρείχαν κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει αποτελέσματα. Αυτό, σύμφωνα με την έκθεση, οφειλόταν είτε στο «πρώιμο στάδιο υλοποίησης» είτε στο ότι οι εθνικές αρχές «δεν συγκέντρωναν αυτές τις πληροφορίες».
Ακόμη και για το 29% των επιτυχημένων μεταρρυθμίσεων, το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι ο δυνητικός αντίκτυπός τους ενδέχεται να αμβλυνθεί. Ως παράγοντες αναφέρονται η «περιορισμένη διάρκεια» ορισμένων μέτρων (όπως μέτρα αναβολής φόρων στην Ισπανία), η «περιορισμένη εμβέλειά» τους, ή η «μικρή σύνδεσή τους» με τον τομέα πολιτικής (όπως μια μεταρρύθμιση για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση στην Αυστρία). Επιπλέον, επισημαίνεται ο «κίνδυνος αναίρεσης» των μεταρρυθμίσεων από τα κράτη μέλη μετά την τελική εκταμίευση των κονδυλίων στα τέλη του 2026, καθώς η Επιτροπή δεν θα διαθέτει πλέον αποτελεσματικά διορθωτικά μέτρα.
Σε επίπεδο Ένωσης, η εικόνα παραμένει ανομοιογενής. Σε 16 από τα 27 κράτη μέλη (μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία), τα μέτρα του ΜΑΑ καλύπτουν «οριακά» μόνο τις ΣΑΧ για το επιχειρηματικό περιβάλλον. Σε επτά κράτη μέλη (Δανία, Ελλάδα, Ισπανία, Κροατία, Κύπρος, Κάτω Χώρες και Πορτογαλία) η κάλυψη ήταν «σε μεγάλο βαθμό», αλλά «κανένα κράτος μέλος» δεν πέτυχε την πλήρη κάλυψη. Τέλος, το Λουξεμβούργο και η Σουηδία δεν είχαν καμία κάλυψη από τον ΜΑΑ για αυτές τις ΣΑΧ, ενώ η Ουγγαρία και η Φινλανδία σημείωσαν πρόοδο χωρίς τη συμβολή του μηχανισμού.
Το ΕΕΣ καταλήγει διατυπώνοντας συστάσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για μελλοντικά χρηματοδοτικά μέσα. Ζητά να εφαρμόζεται η έννοια του «τομέα πολιτικής» με συνεκτικό και συνεπή τρόπο σε όλα τα μέσα της ΕΕ, να διασφαλίζεται η επαρκής κάλυψη των βασικών προκλήσεων που εντοπίζονται στις ΣΑΧ, να θεσπιστεί πλαίσιο για την αξιολόγηση των πραγματικών «αποτελεσμάτων» των μεταρρυθμίσεων (και όχι μόνο των εκροών τους), και να αξιολογηθεί η ακριβής συμβολή των μέτρων του ΜΑΑ στην υλοποίηση των ΣΑΧ.
