Η Ευρωπαϊκή Ένωση, υπερβαίνοντας τις βαθιές διαφωνίες μεταξύ των κρατών-μελών της, έδωσε την Παρασκευή το πράσινο φως για μία σαρωτική εμπορική συμφωνία με τέσσερις χώρες της Νότιας Αμερικής. Η κίνηση αυτή αναμένεται να δημιουργήσει μία από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερων συναλλαγών στον κόσμο, συνδέοντας αγορές που περιλαμβάνουν περισσότερους από 700 εκατομμύρια ανθρώπους. Η συμφωνία αφορά το εμπορικό μπλοκ της Mercosur, στο οποίο συμμετέχουν η Βραζιλία, η Αργεντινή, η Παραγουάη και η Ουρουγουάη, ενώ η Βολιβία θα ενταχθεί μελλοντικά. Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την αυξανόμενη επιθετικότητα που επέδειξε αυτή την εβδομάδα η κυβέρνηση Τραμπ, καθώς η Ευρώπη επιδιώκει την επέκταση της οικονομικής συνεργασίας.
Ο Πρόεδρος Τραμπ ενέκρινε στρατιωτικές επιδρομές για την απομάκρυνση του προέδρου της Βενεζουέλας και την κατάληψη δύο δεξαμενόπλοιων, στοχεύοντας στην κατάσχεση πετρελαίου αξίας δισεκατομμυρίων. Παράλληλα, ενέτεινε τις απειλές προς την Κολομβία, την Κούβα και τη Γροιλανδία. Σύμφωνα με αναλυτές, η συγκρουσιακή προσέγγιση του Τραμπ και η υιοθέτηση εμπορικών πολέμων βοήθησαν ουσιαστικά στην ολοκλήρωση της συμφωνίας μεταξύ των 27 μελών της ΕΕ και της Mercosur, η οποία παρέμενε στάσιμη για ένα τέταρτο του αιώνα.
Η συμφωνία με τη Βραζιλία, τη μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής, καθώς και με τους εταίρους της, αντιμετώπισε μακροχρόνια αντίδραση από αγροτικά συμφέροντα και περιβαλλοντολόγους στην Ευρώπη. Οι επικριτές υποστήριξαν ότι οι παραγωγοί της Νότιας Αμερικής δεν πληρούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα σχετικά με τα φυτοφάρμακα, την αποδάσωση, τη μεταχείριση των ζώων και τα εργασιακά δικαιώματα. Την Πέμπτη, Γάλλοι αγρότες οδηγώντας τρακτέρ παραβίασαν αστυνομικά οδοφράγματα και απέκλεισαν δρόμους γύρω από τον Πύργο του Άιφελ και την Αψίδα του Θριάμβου στο Παρίσι, διαμαρτυρόμενοι για τη συμφωνία. Αντίθετα, οι ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες και οι φαρμακευτικές εταιρείες στη Γερμανία και την Ισπανία επιδίωκαν διακαώς την πρόσβαση στην τεράστια αγορά της Mercosur.
Η στρατηγική επικράτησης και οι γεωπολιτικές ισορροπίες
Προκειμένου να πείσει την Πρωθυπουργό της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, και άλλους σκεπτικιστές, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προσέφερε παραχωρήσεις της τελευταίας στιγμής. Αυτές περιλάμβαναν την πρόωρη πρόσβαση σε αγροτική βοήθεια ύψους 45 δισεκατομμυρίων ευρώ. Η στρατηγική αποδείχθηκε αποτελεσματική την Παρασκευή, καθώς η στήριξη της Ιταλίας εξασφάλισε την απαραίτητη πλειοψηφία, παρά το γεγονός ότι η Γαλλία, η Πολωνία, η Αυστρία, η Ιρλανδία και η Ουγγαρία επανέλαβαν την αντίθεσή τους και το Βέλγιο απείχε. Η κ. φον ντερ Λάιεν αναμένεται να ταξιδέψει στην Παραγουάη την επόμενη εβδομάδα για την επίσημη υπογραφή, ενώ θα απαιτηθεί και η έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Η συμφωνία υπογράφεται σε μια περίοδο που οι ΗΠΑ προωθούν τη νέα πολιτική «Δόγμα Donroe», μια επικαιροποίηση του δόγματος Μονρόε του 1823, με στόχο τον περιορισμό της επιρροής ανταγωνιστών στο Δυτικό Ημισφαίριο. Ο Υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε τον Νοέμβριο ότι οι ΗΠΑ θα προστατεύσουν τη «γειτονιά» τους. Ωστόσο, η Κίνα παραμένει ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Νότιας Αμερικής, έχοντας χρηματοδοτήσει μεγάλα έργα υποδομής. Τον Μάιο, ο Πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ ανακοίνωσε νέα πιστωτική γραμμή περίπου 8,6 δισεκατομμυρίων ευρώ (9 δισεκατομμυρίων δολαρίων) για την περιοχή. Σύμφωνα με τον Τζέικομπ Κίρκεγκααρντ του Ινστιτούτου Peterson, για τις χώρες που επιθυμούν εμπόριο βάσει κανόνων, «η Ευρώπη είναι ουσιαστικά η μόνη επιλογή».
Σημαντικά οφέλη για την ελληνική οικονομία
Για την Ελλάδα, η συμφωνία ΕΕ-Mercosur αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς ανοίγει νέους δρόμους για τις ελληνικές επιχειρήσεις και τους παραγωγούς. Τα στοιχεία δείχνουν ότι 631.000 θέσεις εργασίας στην Ελλάδα υποστηρίζονται από τις εξαγωγές της χώρας και της ΕΕ προς τον κόσμο, αριθμός που αντιστοιχεί σε 1 στις 8θέσεις εργασίας. Οι συνολικές εμπορικές συναλλαγές μεταξύ Ελλάδας και Mercosur ανέρχονται σε 2,6 δισεκατομμύρια ευρώ. Η συμφωνία προβλέπει την κατάργηση των δασμών στο 91% των προϊόντων, γεγονός που θα ωφελήσει σχεδόν το σύνολο των ελληνικών εξαγωγών, καθιστώντας τα ελληνικά προϊόντα φθηνότερα και πιο ανταγωνιστικά στις αγορές της Νότιας Αμερικής.
Συγκεκριμένα, οι δασμοί θα μηδενιστούν σε κρίσιμους τομείς για την ελληνική οικονομία. Στα ορυκτά καύσιμα και λάδια, με εξαγωγές αξίας 25,4 εκατομμυρίων ευρώ, ο δασμός του 20% καταργείται πλήρως. Στα βρώσιμα φρούτα και καρπούς, επίσης με εξαγωγές 25,4 εκατομμυρίων ευρώ, ο δασμός 10% μηδενίζεται. Στα χημικά και φαρμακευτικά προϊόντα (εξαγωγές 11 εκατ. ευρώ), οι δασμοί που κυμαίνονταν από 14% έως 18% γίνονται 0%. Παράλληλα, προβλέπεται η σταδιακή κατάργηση των δασμών για τα περισσότερα προϊόντα σιδήρου, χάλυβα και μεταλλικών κατασκευών (τρέχοντες δασμοί 18%), καθώς και για μηχανήματα και ηλεκτρικές συσκευές, όπου οι δασμοί σήμερα φτάνουν το 14-20%.
Προστασία προϊόντων και αγροτικές ευκαιρίες
Στον αγροδιατροφικό τομέα, τα ελληνικά προϊόντα αντιμετώπιζαν μέχρι σήμερα απαγορευτικούς δασμούς έως και 55%, με αποτέλεσμα να αποτελούν μόνο το 5% των συνολικών εξαγωγών της ΕΕ προς τη Mercosur. Η συμφωνία αίρει αυτά τα εμπόδια, προσφέροντας νέες ευκαιρίες στους Έλληνες αγρότες. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η κατοχύρωση της προστασίας για 344 ευρωπαϊκά προϊόντα Γεωγραφικής Ένδειξης (ΓΕ), εκ των οποίων τα 21 είναι ελληνικά. Η προστασία αυτή είναι κρίσιμη, καθώς η τιμή πώλησης των προϊόντων με Γεωγραφική Ένδειξη είναι κατά μέσο όρο 2 έως 3 φορές υψηλότερη από αυτή των συμβατικών προϊόντων, ενισχύοντας το εισόδημα των παραγωγών.
Τα 21 ελληνικά προϊόντα που προστατεύονται από απομίμηση στις χώρες της Mercosur είναι: Ελιά Καλαμάτας, ελαιόλαδο Καλαμάτα, Κεφαλογραβιέρα, ελαιόλαδο Κολυμβάρι Χανίων Κρήτης, Κονσερβολιά Αμφίσσης, Κορινθιακή Σταφίδα Βοστίτσα, Κρόκος Κοζάνης, ελαιόλαδο Λυγουριό Ασκληπιείου, Μανούρι, Μαστίχα Χίου, ελαιόλαδο Σητεία Λασιθίου Κρήτης και Φέτα. Επίσης, προστατεύονται οι οίνοι Αμύνταιο, Μαντινεία, Νάουσα, Νεμέα, Ρετσίνα Αττικής, Σάμος, Σαντορίνη, καθώς και το Τσίπουρο. Η λίστα αυτή διασφαλίζει ότι τα παραδοσιακά προϊόντα της Ελλάδας θα διατηρήσουν τη μοναδικότητά τους και την υψηλή τους αξία σε μια αγορά εκατομμυρίων καταναλωτών, χωρίς τον κίνδυνο αθέμιτου ανταγωνισμού από τοπικές απομιμήσεις.
Για την προστασία των Ευρωπαίων και Ελλήνων αγροτών από τυχόν διαταραχές της αγοράς, έχουν τεθεί αυστηρά όρια (ποσοστώσεις) στις εισαγωγές από τη Mercosur με μειωμένους δασμούς. Οι ποσοστώσεις αυτές ορίστηκαν στους 99.000 τόνους για το βόειο κρέας (1,5% της παραγωγής ΕΕ), στους 25.000 τόνους για το χοιρινό (0,1% της παραγωγής) και στους 180.000 τόνους για τα πουλερικά (1,3% της παραγωγής). Επιπλέον, περιλαμβάνεται ρήτρα διασφάλισης για την προστασία από ξαφνική αύξηση εισαγωγών, μέτρο που εισάγεται για πρώτη φορά σε συμφωνία της ΕΕ, ενώ τονίζεται ότι όλα τα εισαγόμενα προϊόντα πρέπει να πληρούν τις αυστηρές προδιαγραφές ασφαλείας της Ένωσης.
Η συμφωνία αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά και τον τομέα των υπηρεσιών, όπου η Ελλάδα παρουσιάζει ήδη ισχυρή δραστηριότητα με εξαγωγές αξίας 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως. Ο τομέας των μεταφορών κυριαρχεί με 1,5 δισ. ευρώ, ενώ ακολουθούν ο τουρισμός με 67 εκατ. ευρώ και οι πολιτιστικές υπηρεσίες με 2 εκατ. ευρώ. Η συμφωνία θα ανοίξει περαιτέρω την αγορά υπηρεσιών της Mercosur σε τομείς όπως οι τηλεπικοινωνίες, οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και το ψηφιακό εμπόριο. Τέλος, ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για τις μικρές επιχειρήσεις, που αποτελούν το 97% των Ελλήνων εξαγωγέων, μέσω της μείωσης του διοικητικού κόστους και της απλούστευσης των τελωνειακών διαδικασιών.
