Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, ανακοίνωσε το Σάββατο την επιβολή νέων δασμών ύψους 10% στη Δανία και σε επτά ακόμη ευρωπαϊκές χώρες, έως ότου επιτευχθεί συμφωνία για την «πλήρη και ολοκληρωτική αγορά της Γροιλανδίας». Οι υπόλοιπες χώρες που επηρεάζονται από την απόφαση είναι η Νορβηγία, η Σουηδία, η Γαλλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ολλανδία και η Φινλανδία. Ο Αμερικανός Πρόεδρος κατέστησε σαφές ότι οι δασμοί αυτοί θα αυξηθούν στο 25% την 1η Ιουνίου, εάν δεν υπάρξει συμφωνία μέχρι τότε. Η ανακοίνωση έγινε μέσω της πλατφόρμας Truth Social, όπου ο Τραμπ υποστήριξε ότι «η Κίνα και η Ρωσία θέλουν τη Γροιλανδία και δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να κάνει η Δανία γι’ αυτό», προσθέτοντας πως μόνο οι ΗΠΑ μπορούν να παίξουν σε αυτό το παιχνίδι επιτυχώς. Παράλληλα, πολίτες στο Νουκ της Γροιλανδίας συγκεντρώθηκαν έξω από το αμερικανικό προξενείο κρατώντας σημαίες και πλακάτ, διαμαρτυρόμενοι για την πρόθεση εξαγοράς.
Κλιμάκωση έντασης και ευρωπαϊκή απάντηση
Ο Τραμπ αναφέρθηκε επίσης στις κοινές ασκήσεις ασφαλείας γύρω από τη Γροιλανδία μεταξύ της Δανίας και άλλων ευρωπαίων συμμάχων, χαρακτηρίζοντάς τις ως «πολύ επικίνδυνη κατάσταση για την Ασφάλεια και την Επιβίωση του Πλανήτη μας». Ο ίδιος έγραψε ότι είναι επιτακτική η λήψη ισχυρών μέτρων για τον τερματισμό αυτής της κατάστασης. Οι ηγέτες της Δανίας, της Φινλανδίας, της Γαλλίας της Γερμανίας, της Ολλανδίας, της Νορβηγίας, της Σουηδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου προειδοποίησαν σε κοινή δήλωσή τους την Κυριακή ότι οι απειλές δασμών υπονομεύουν τις διατλαντικές σχέσεις και κινδυνεύουν να προκαλέσουν μια «επικίνδυνη καθοδική σπείρα». Πρόσθεσαν ότι θα συνεχίσουν να παραμένουν ενωμένοι και συντονισμένοι στην απάντησή τους, δεσμευόμενοι για την προάσπιση της κυριαρχίας τους. Τόνισαν δε ότι οι κοινές ασκήσεις στη Γροιλανδία δεν αποτελούν απειλή για κανέναν και ότι, ως μέλη του ΝΑΤΟ, δεσμεύονται για την ενίσχυση της αρκτικής ασφάλειας ως κοινού διατλαντικού συμφέροντος.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία αποτελεί τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο των ΗΠΑ και τη μεγαλύτερη πηγή εισαγωγών τους, αντέδρασε άμεσα. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, δήλωσαν ότι η ΕΕ στέκεται με πλήρη αλληλεγγύη στο πλευρό της Δανίας και του λαού της Γροιλανδίας. Σε συνέντευξη Τύπου το Σάββατο, ο Αντόνιο Κόστα υπογράμμισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι πάντα σταθερή στην υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου, ξεκινώντας από τα εδάφη των κρατών-μελών της. Από την πλευρά του, ο Μπερντ Λάνγκε, πρόεδρος της επιτροπής διεθνούς εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, χαρακτήρισε τους νέους δασμούς «απίστευτους» και δήλωσε ότι θα ζητήσει από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να αναστείλει τις εργασίες για την εφαρμογή της εμπορικής συμφωνίας ΗΠΑ-ΕΕ έως ότου τερματιστούν οι απειλές. Ο Λάνγκε πρόσθεσε ότι πρέπει τώρα να χρησιμοποιηθεί το λεγόμενο «εμπορικό μπαζούκα» της ΕΕ, δηλαδή το Μέσο Αντιμετώπισης Εξαναγκασμών.
Πολιτικές αντιδράσεις και στρατιωτικές κινήσεις
Ο Μάνφρεντ Βέμπερ, ηγέτης του μεγαλύτερου κόμματος στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δήλωσε ότι λόγω των απειλών του Τραμπ για τη Γροιλανδία, η έγκριση της εμπορικής συμφωνίας της ΕΕ με τις ΗΠΑ «πρέπει να μπει στον πάγο». Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο Πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ τόνισε ότι η επιβολή δασμών σε συμμάχους επειδή επιδιώκουν τη συλλογική ασφάλεια του ΝΑΤΟ είναι «εντελώς λάθος» και ότι θα επιδιώξει να συζητήσει το θέμα απευθείας με την αμερικανική κυβέρνηση. Το υπουργείο Εξωτερικών της Δανίας εξέφρασε την έκπληξή του για την ανακοίνωση, σημειώνοντας μέσω email ότι συμφωνεί με τις ΗΠΑ πως η Αρκτική δεν είναι πλέον περιοχή χαμηλής έντασης, γι’ αυτό και εντείνει τις ενέργειές της με τους εταίρους του ΝΑΤΟ με πλήρη διαφάνεια. Ο Πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, δήλωσε ότι «δεν θα επιτρέψουμε να εκβιαστούμε» και ότι μόνο η Δανία και η Γροιλανδία αποφασίζουν για ζητήματα που τις αφορούν, ενώ επιβεβαίωσε την αποστολή αξιωματικών για την άσκηση «Operation Arctic Endurance».
Σε διπλωματικό επίπεδο, ο Υπουργός Εξωτερικών της Δανίας, Λαρς Λόκε Ράσμουσεν, δήλωσε στους δημοσιογράφους την Παρασκευή, μετά από συνάντηση με τον Υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, ότι «είναι σαφές πως ο πρόεδρος έχει αυτή την επιθυμία κατάκτησης της Γροιλανδίας». Ο Ράσμουσεν ανέφερε ότι ενημέρωσε την κυβέρνηση Τραμπ πως αυτό δεν είναι προς το συμφέρον του βασιλείου. Την ίδια στιγμή, οι νέοι δασμοί έρχονται καθώς η κυβέρνηση Τραμπ αντιμετωπίζει εκτεταμένα ζητήματα κόστους ζωής στις ΗΠΑ. Τον Νοέμβριο, η διοίκηση πήρε πίσω ορισμένους δασμούς στα τρόφιμα, ενώ ο πρόεδρος ζήτησε πλαφόν 10% στα επιτόκια πιστωτικών καρτών και διέταξε κρατικούς φορείς να αγοράσουν ομόλογα στεγαστικών δανείων ύψους 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων (περίπου 190 δισεκατομμύρια ευρώ) για να μειώσουν τα επιτόκια. Η αύξηση των δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσε να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές σε προϊόντα από φάρμακα έως ανταλλακτικά αεροσκαφών, με τη Γερμανία να αποτελεί σημαντική πηγή τέτοιων εισαγωγών.
Εσωτερική κριτική και έκτακτη σύνοδος
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, οι αντιδράσεις είναι ανάμεικτες. Ο Ρεπουμπλικανός Γερουσιαστής Τομ Κότον υποστήριξε στο Fox News ότι ο Τραμπ έχει δίκιο πως η Γροιλανδία είναι ζωτικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ και ότι η καλύτερη απόφαση θα ήταν η απόκτησή της. Αντιθέτως, η Γερουσιαστής Λίζα Μερκόφσκι χαρακτήρισε τους δασμούς «περιττούς, τιμωρητικούς και σοβαρό λάθος». Οι Γερουσιαστές Τομ Τίλις και Τζιν Σαχίν εξέδωσαν διακομματική δήλωση, τονίζοντας ότι η συνέχιση αυτής της πορείας είναι κακή για την Αμερική και τους συμμάχους της, καθώς τέτοια ρητορική βοηθά αντιπάλους όπως ο Πούτιν και ο Σι που επιθυμούν το ΝΑΤΟ διχασμένο. Πρόσθεσαν ότι οι δασμοί θα αυξήσουν τις τιμές για οικογένειες και επιχειρήσεις. Σημειώνεται ότι επί του παρόντος, οι ΗΠΑ έχουν πλαίσιο που περιορίζει τους δασμούς με την ΕΕ στο 15% και με το ΗΒ στο 10%, ενώ εκκρεμεί απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου για την νομική εξουσία του Τραμπ να επιβάλλει τέτοιους δασμούς.
Ως απάντηση στις εξελίξεις, οι ηγέτες των 27 κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συναντηθούν «τις επόμενες ημέρες» για να συζητήσουν την απάντησή τους στις απειλές του Προέδρου Τραμπ. Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, αφού οι πρεσβευτές της ΕΕ συναντήθηκαν στις Βρυξέλλες την Κυριακή για να εξετάσουν την κατάσταση. Σύμφωνα με αξιωματούχο της ΕΕ και διπλωμάτη που γνωρίζει τον σχεδιασμό, η σύνοδος κορυφής προγραμματίζεται για την Πέμπτη, 22 Ιανουαρίου. Η συνάντηση των ηγετών, όπως ανέφερε ο αξιωματούχος, θα πραγματοποιηθεί με φυσική παρουσία στις Βρυξέλλες, και όχι μέσω τηλεδιάσκεψης, υπογραμμίζοντας τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση τις νέες απειλές για δασμούς και την εδαφική ακεραιότητα των κρατών-μελών της.
