Μια πρωτοφανή συρρίκνωση του πληθυσμού κατά 53 εκατομμύρια άτομα προβλέπει η Eurostat για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι αναθεωρημένες εκτιμήσεις που δόθηκαν στη δημοσιότητα αποκαλύπτουν μια συνολική μείωση της τάξης 11,7% για το σύνολο των κρατών-μελών. Η δημογραφική αυτή υποχώρηση αναμένεται να μειώσει τον πληθυσμό από τα 452 εκατομμύρια το 2025 στα 399 εκατομμύρια μέχρι το τέλος του αιώνα. Παρά την παροδική ανάκαμψη που παρατηρήθηκε μετά την πανδημία, οι μακροπρόθεσμες τάσεις φανερώνουν μια ήπειρο που μικραίνει και γερνάει σταδιακά, επηρεασμένη από τα χαμηλά ποσοστά γονιμότητας και τις μεταβολές στα πρότυπα θνησιμότητας και μετανάστευσης σε ολόκληρο το ευρωπαϊκό μπλοκ.
Η πορεία αυτή δεν θα είναι γραμμική, καθώς τα στοιχεία προβλέπουν μια κορύφωση του πληθυσμού το 2029 προτού ξεκινήσει η οριστική πτώση. Μέχρι το 2100, η κοινωνική δομή της Ευρώπης θα έχει μετασχηματιστεί ριζικά, με τις ηλικιακές ομάδες να ανακατανέμονται προς την κορυφή της πυραμίδας. Οι εκτιμήσεις αναφέρουν ότι σχεδόν ένας στους τρεις Ευρωπαίους πολίτες θα είναι ηλικίας άνω των 65 ετών. Η μετάβαση αυτή δημιουργεί σημαντικές προκλήσεις για τα εθνικά συστήματα υγείας και τις δομές κοινωνικής πρόνοιας, καθώς το μερίδιο των ατόμων ηλικίας 85 ετών και άνω αναμένεται να υπερτριπλασιαστεί, φτάνοντας το 10,8% του συνολικού πληθυσμού της Ένωσης.
Η δημογραφική γήρανση απειλεί την ευρωπαϊκή συνοχή
Η ανάλυση των δεδομένων από ειδικούς του Ινστιτούτου Δημογραφίας της Βιέννης εστιάζει στον ρόλο των μεταναστευτικών ροών.. Χώρες που παρουσίασαν χαμηλή γονιμότητα και αυξημένη εξωτερική μετανάστευση τις προηγούμενες δεκαετίες, διαθέτουν πλέον γηρασμένο πληθυσμό με λιγότερα άτομα σε αναπαραγωγική ηλικία. Η Anne Goujon υπογραμμίζει ότι η ισορροπία μεταξύ της φυσικής μεταβολής και του net migration αποτελεί τη βασική αιτία για τις αποκλίσεις που παρατηρούνται, καθώς η φυσική μείωση είναι πλέον αναπόφευκτη χωρίς την ενίσχυση από το εξωτερικό.
Στον αντίποδα των γενικών τάσεων, ορισμένες μικρότερες χώρες αναμένεται να καταγράψουν εντυπωσιακή αύξηση πληθυσμού άνω του 25% μέχρι το 2100. Το Λουξεμβούργο, η Ισλανδία και η Μάλτα προβλέπεται να αναπτυχθούν δημογραφικά, στηριζόμενες κυρίως στην ικανότητά τους να προσελκύουν και να ενσωτώνουν νέους κατοίκους. Όπως εξηγούν οι δημογράφοι, αυτές οι χώρες μπορούν να διατηρήσουν τη δυναμική τους και να εξασφαλίσουν μια συνεχή ροή μεταναστών μετά το 2050, παρά τα χαμηλά ποσοστά γονιμότητας. Παρόμοια θετική τάση παρατηρείται στην Ελβετία, την Ιρλανδία και τη Νορβηγία, οι οποίες αναμένεται να δουν τους πληθυσμούς τους να αυξάνονται πάνω από 10% κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου.
Οι μεγάλες ανισότητες στις πληθυσμιακές τάσεις
Η κατάσταση στην Ελλάδα και την Ανατολική Ευρώπη περιγράφεται ως ιδιαίτερα ανησυχητική από τους αναλυτές. Για τη χώρα μας προβλέπεται μια δραματική απώλεια του 30,1% του πληθυσμού, ποσοστό που την κατατάσσει στις τέσσερις χώρες με τη μεγαλύτερη μείωση. Παρόμοια μοίρα φαίνεται να ακολουθούν η Λετονία, η Λιθουανία και η Πολωνία, οι οποίες αναμένεται να χάσουν περισσότερο από το ένα τρίτο των κατοίκων τους. Αυτή η πληθυσμιακή κατάρρευση στην Ανατολική Ευρώπη οφείλεται στον συνδυασμό της υπογεννητικότητας και των αρνητικών μεταναστευτικών ισοζυγίων του παρελθόντος, γεγονός που καθιστά τη δημογραφική ανάκαμψη εξαιρετικά δύσκολη υπό τις παρούσες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες.
Στις Big Four οικονομίες της Ένωσης, η Ισπανία αποτελεί τη μοναδική εξαίρεση με οριακή αύξηση 1,3%. Λόγω των σταθερών μεταναστευτικών ροών, η Ισπανία ξεπερνά την Ιταλία στην κατάταξη των πολυπληθέστερων χωρών, καταλαμβάνοντας την τρίτη θέση. Αντιθέτως, η Ιταλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια συρρίκνωση της τάξης του 24%, χάνοντας περίπου 15 εκατομμύρια κατοίκους. Η Γαλλία αναμένεται να παραμείνει σχετικά σταθερή με μικρή πτώση 2,5%, χάρη στο υψηλότερο ποσοστό γονιμότητας και τη νεότερη ηλικιακή δομή της. Η Γερμανία, ωστόσο, προβλέπεται να παρουσιάσει μείωση της τάξης του 10,6%, ακολουθώντας τη γενικότερη τάση της κεντρικής Ευρώπης.
Η Ελλάδα αντιμέτωπη με οξεία δημογραφική κρίση
Οι επιπτώσεις στην οικονομία θα είναι βαθιές, καθώς το ποσοστό των ατόμων άνω 85 ετών θα εκτοξευθεί στο 16% σε ορισμένες περιοχές. Η Eurostat προειδοποιεί για τη σταδιακή συρρίκνωση του ενεργού εργατικού δυναμικού, το οποίο από 58% το 2025 θα περιοριστεί στο 50% μέχρι το τέλος του αιώνα. Η αναλογία αυτή σημαίνει ότι όλο και λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να στηρίξουν ένα αυξανόμενο σώμα συνταξιούχων. Η μετατόπιση της πληθυσμιακής πυραμίδας προς τις μεγαλύτερες ηλικίες δεν επηρεάζει μόνο το ασφαλιστικό σύστημα, αλλά και την καινοτομία και την παραγωγικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας στο παγκόσμιο ανταγωνιστικό περιβάλλον του 2100.
