Πράσινο φως σε θέση για το ψηφιακό ευρώ έδωσε η Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στο πλαίσιο του πακέτου για το ενιαίο νόμισμα που περιλαμβάνει τρεις νομοθετικούς φακέλους. Ο φάκελος για τη θέσπιση του ψηφιακού ευρώ εγκρίθηκε με 43 ψήφους υπέρ, 14 κατά και 1 αποχή, καθώς οι ευρωβουλευτές επιδιώκουν ένα πλαίσιο που συνδέει την ψηφιακή μορφή κεντρικού τραπεζικού χρήματος με την ιδιωτικότητα, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τη μείωση της εξάρτησης από παρόχους εκτός ΕΕ.
Το ψηφιακό ευρώ περιγράφεται ως νέα ηλεκτρονική μορφή χρήματος που θα εκδίδεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και θα λειτουργεί τόσο online όσο και offline. Οι online πληρωμές θα πραγματοποιούνται μέσω συστήματος βασισμένου σε λογαριασμό, ενώ οι offline συναλλαγές θα γίνονται απευθείας μέσω τοπικών συσκευών αποθήκευσης. Η offline λειτουργία προσεγγίζεται ως ισοδύναμη με τη χρήση φυσικού χρήματος, καθώς η απώλεια της συσκευής θα σήμαινε απώλεια των offline χρημάτων, χωρίς δυνατότητα επιστροφής.
Πληρωμές online και offline με ιδιωτικότητα
Στο σκέλος της προστασίας δεδομένων, η θέση της επιτροπής προβλέπει αρχές privacy-by-design και privacy-by-default για το ψηφιακό ευρώ. Τεχνολογίες όπως τα «zero-knowledge proofs» θα μπορούσαν να επιτρέπουν την επαλήθευση συναλλαγών χωρίς έκθεση προσωπικών δεδομένων, τα οποία θα υφίστανται επεξεργασία μόνο στον βαθμό που απαιτείται για τη λειτουργία του συστήματος. Το κείμενο προβλέπει επίσης ότι η ΕΚΤ δεν θα έχει πρόσβαση σε προσωπικά στοιχεία ταυτοποίησης, στοιχείο που τοποθετεί την ιδιωτικότητα στον πυρήνα της προτεινόμενης αρχιτεκτονικής.
Η διανομή του ψηφιακού ευρώ θα μπορούσε να γίνεται από όλους τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών, μεταξύ των οποίων τράπεζες, πάροχοι ηλεκτρονικού χρήματος, ταχυδρομεία και ρυθμιζόμενοι πάροχοι crypto-assets. Οι περισσότερες επιχειρήσεις θα υποχρεώνονταν να το αποδέχονται, με εξαιρέσεις για αυτοαπασχολούμενους, καθώς και για μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις που δεν αποδέχονται άλλες ψηφιακές πληρωμές. Προσωρινή άρνηση αποδοχής θα επιτρεπόταν σε ειδικές συνθήκες, όπως διακοπή ρεύματος, ενώ επισκέπτες και τουρίστες θα μπορούσαν επίσης να το χρησιμοποιούν.
Δωρεάν βασικές υπηρεσίες και όρια κατοχής
Οι βασικές υπηρεσίες, όπως το άνοιγμα λογαριασμού, η κατοχή και διαχείριση χρημάτων και η παροχή τουλάχιστον ενός μέσου πληρωμής, θα παρέχονται δωρεάν. Οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών θα μπορούσαν να χρεώνουν πρόσθετες υπηρεσίες, με εξαίρεση ποινές αδράνειας για συντήρηση λογαριασμού ή δεσμευτικές πρακτικές ομαδοποίησης υπηρεσιών. Τα τέλη για εμπόρους και μεταξύ παρόχων θα είχαν ανώτατα όρια, ενώ οι offline πληρωμές θα ήταν πλήρως δωρεάν, στοιχείο που συνδέεται με τη λογική πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες πληρωμών.
Για την προστασία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, η πρόταση προβλέπει ανώτατο όριο στο ποσό ψηφιακών ευρώ που θα μπορεί να διατηρεί κάθε φυσικό πρόσωπο. Οι ευρωβουλευτές εισηγούνται το ενωσιακό όριο να καθορίζεται από την Κομισιόν, βάσει συστάσεων της ΕΚΤ, και να επανεξετάζεται τουλάχιστον κάθε δύο χρόνια, με πλήρεις αποφασιστικές αρμοδιότητες για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στη διαδικασία. Οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να κρατούν ψηφιακά ευρώ μόνο για εισερχόμενες πληρωμές έως 24 ώρες, ενώ το ψηφιακό ευρώ δεν θα απέφερε ούτε θα κόστιζε τόκο.
Περίοδος προετοιμασίας και ρόλος της ΕΚΤ
Η θέση των ευρωβουλευτών ζητά ο ρόλος της ΕΚΤ στο ψηφιακό ευρώ να διατηρείται χωριστά από τις λειτουργίες νομισματικής πολιτικής. Πριν από την έναρξη, η ΕΚΤ θα πρέπει να ολοκληρώσει τον κανονισμό λειτουργίας, να αναπτύξει την υποδομή, να πραγματοποιήσει πιλοτικές δοκιμές σε πραγματικές συνθήκες και να επιλύσει ζητήματα ευθύνης, με ιδιαίτερη προσοχή σε offline κινδύνους όπως το double-spending. Μετά την έγκριση, θα ακολουθούσε περίοδος ανάπτυξης τουλάχιστον 24 μηνών, ώστε τράπεζες, πάροχοι και χρήστες να προετοιμαστούν.
Η εικόνα συμπληρώνεται από τους δύο ακόμη φακέλους του πακέτου για το ενιαίο νόμισμα. Ο δεύτερος, που εγκρίθηκε με 43 ψήφους υπέρ, 9 κατά και 6 αποχές, αφορά την παροχή υπηρεσιών ψηφιακού ευρώ από παρόχους σε κράτη μέλη εκτός ευρωζώνης. Ο τρίτος, που εγκρίθηκε με 46 ψήφους υπέρ, 4 κατά και 8 αποχές, αφορά το καθεστώς νόμιμου χρήματος για τα χαρτονομίσματα και τα κέρματα ευρώ, υποχρεώνοντας τις χώρες της ευρωζώνης να διατηρούν προσβάσιμα τα μετρητά και να σχεδιάζουν για διακοπές στις ψηφιακές πληρωμές.
Ο εισηγητής Fernando Navarrete Rojas ανέφερε ότι το πακέτο προστατεύει την ελευθερία επιλογής των πολιτών στον τρόπο πληρωμής, ενισχύοντας την πρόσβαση στα μετρητά και την αποδοχή τους, ενώ καθιστά διαθέσιμο το κεντρικό τραπεζικό χρήμα σε ψηφιακή μορφή. Κατά τον ίδιο, το ψηφιακό ευρώ θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς τα μετρητά και θα πρέπει να συνυπάρχει με επιτυχημένες ιδιωτικές λύσεις πληρωμών, με αξιοποίηση υφιστάμενων προτύπων και υποδομών όπου αυτό είναι εφικτό.
