Οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου στην Ελλάδα ανέκαμψαν μετά το 2020, αλλά το 2025 εξακολουθούσαν να υπολείπονται κατά 4,4 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ από τον μέσο όρο της ΕΕ-27. Διαμορφώθηκαν στο 16,88% του ΑΕΠ, έναντι 21,32% στην ΕΕ-27, σύμφωνα με νέα μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ), η οποία εντοπίζει το μεγαλύτερο μέρος της απόστασης στις ιδιωτικές και κυρίως στις επιχειρηματικές επενδύσεις.
Οι επενδύσεις αυξήθηκαν από το 10,97% του ΑΕΠ το 2019, χωρίς να έχει καλυφθεί η απώλεια των προηγούμενων ετών: το ποσοστό του 2025 παρέμεινε 8,7 μονάδες χαμηλότερα από το επίπεδο του 2007. Η μελέτη εξετάζει την πορεία του Ακαθάριστου Σχηματισμού Παγίου Κεφαλαίου στην Ελλάδα και την ΕΕ-27 την περίοδο 2000–2025, με βάση στοιχεία της Eurostat για επενδύσεις σε κτίρια, υποδομές, μηχανήματα, εξοπλισμό και άυλα περιουσιακά στοιχεία.
Το χάσμα συγκεντρώνεται στον ιδιωτικό τομέα
Η σύγκριση ανά φορέα για το 2024 δείχνει διαφορετική εικόνα ανάμεσα στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Οι δημόσιες επενδύσεις αντιστοιχούσαν στο 3,71% του ΑΕΠ στην Ελλάδα και στο 3,68% στην ΕΕ-27, κινούνταν επομένως ουσιαστικά στο ίδιο επίπεδο. Οι επιχειρηματικές επενδύσεις, αντίθετα, διαμορφώνονταν στο 8,48% του ΑΕΠ στην Ελλάδα, έναντι 12,69% στην ΕΕ-27.
Κατά τη μελέτη, η συγκεκριμένη υστέρηση προϋπήρχε της κρίσης χρέους, στοιχείο που της προσδίδει διαρθρωτικό χαρακτήρα. Η χαμηλότερη επενδυτική δραστηριότητα περιορίζει την παραγωγική δυναμικότητα και, κατ’ επέκταση, τις δυνατότητες για υψηλότερες αποδοχές. Μειώνει επίσης τις ευκαιρίες για νέες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, ιδίως σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Σε επίπεδο επιχειρήσεων, η χαμηλότερη επενδυτική δαπάνη περιορίζει, κατά τη μελέτη, την ικανότητά τους να αναπτυχθούν, να καινοτομήσουν και να ανταγωνιστούν στις διεθνείς αγορές. Σε επίπεδο οικονομίας, η κάλυψη του χάσματος συνδέεται με τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και τη διατήρηση αναπτυξιακής πορείας για τις επόμενες γενιές.
Κατοικίες, κατασκευές και άυλο κεφάλαιο
Μεγάλο τμήμα της απόστασης καταγράφεται στις κατοικίες και στις λοιπές κατασκευές. Οι επενδύσεις σε κατοικίες έφθασαν το 2024 στο 2,56% του ΑΕΠ στην Ελλάδα, έναντι 5,09% στην ΕΕ-27. Στις λοιπές κατασκευές τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 3,98% και 5,57%, με τη μελέτη να συνδέει την υστέρηση σε κατοικίες και υποδομές με πιο περιορισμένες επιλογές και δυσκολότερη πρόσβαση των νοικοκυριών σε ποιοτικές, οικονομικά προσιτές υπηρεσίες.
Απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο καταγράφεται και στα προϊόντα πνευματικής ιδιοκτησίας, όπου περιλαμβάνονται το λογισμικό και η έρευνα και ανάπτυξη. Οι σχετικές επενδύσεις διαμορφώθηκαν το 2024 στο 2,80% του ΑΕΠ στην Ελλάδα και στο 4,14% στην ΕΕ-27. Το ΚΕΦΙΜ συνδέει αυτό το σκέλος με την παραγωγικότητα, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την ικανότητα αξιοποίησης τεχνολογιών αιχμής, όπως η τεχνητή νοημοσύνη.
Θετική εξαίρεση αποτέλεσε ο εξοπλισμός πληροφορικής και επικοινωνιών. Οι επενδύσεις της Ελλάδας σε αυτή την κατηγορία ανήλθαν το 2024 στο 1,51% του ΑΕΠ, ποσοστό υπερδιπλάσιο του μέσου όρου της ΕΕ-27, ο οποίος βρισκόταν στο 0,70%. Η επίδοση αυτή, ωστόσο, αφορά μία επιμέρους κατηγορία και συνυπάρχει με τη χαμηλότερη συνολική επενδυτική ένταση που καταγράφει η μελέτη.
Οι προτεραιότητες που θέτει η μελέτη
Η ανάλυση θέτει στο επίκεντρο της οικονομικής πολιτικής την ενίσχυση των ιδιωτικών και ιδιαίτερα των επιχειρηματικών επενδύσεων, την ταχύτερη ανάκαμψη στις κατοικίες και τη σταθερή διοχέτευση πόρων στη γνώση και την καινοτομία. Ειδικό βάρος αποδίδει στο άυλο κεφάλαιο, το οποίο αντιμετωπίζει ως προϋπόθεση για υψηλότερη παραγωγικότητα και ευρύτερη αξιοποίηση νέων τεχνολογιών.
Ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, χαρακτήρισε θετική την ανάκαμψη των τελευταίων ετών, υπογραμμίζοντας όμως ότι η απόσταση από την Ευρώπη παραμένει μεγάλη. «Ιδιαίτερη προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στις επενδύσεις σε κατοικίες, ώστε να αυξηθεί η προσφορά και να διευκολυνθεί η πρόσβαση των πολιτών σε οικονομικά προσιτή στέγη», δήλωσε, συνδέοντας την προτεραιότητα αυτή με το στεγαστικό πρόβλημα που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά και οι νέοι. Ζήτησε επίσης περισσότερες επιχειρηματικές επενδύσεις σε υποδομές, εξοπλισμό, έρευνα και λογισμικό. Το Policy Brief «Ο Ακαθάριστος Σχηματισμός Παγίου Κεφαλαίου στην Ελλάδα και την ΕΕ-27 (2000–2025)» συνέγραψαν ο ίδιος και ο βοηθός ερευνητής του ΚΕΦΙΜ, Χρήστος Λούκας.
