Σε εφαρμογή από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026 βρίσκονται οι νέοι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά του greenwashing, με αυστηρότερους περιορισμούς στους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς που χρησιμοποιούν οι επιχειρήσεις για να προωθούν προϊόντα στους καταναλωτές. Η οδηγία (ΕΕ) 2024/825 ενισχύει την προστασία από πρακτικές πρόωρης απαξίωσης και την ενημέρωση πριν από την αγορά για την ανθεκτικότητα, τη δυνατότητα επισκευής και τις εγγυήσεις των αγαθών.
Η οδηγία τροποποιεί το υφιστάμενο πλαίσιο για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και τα δικαιώματα των καταναλωτών, ενώ η προθεσμία ενσωμάτωσής της στο εθνικό δίκαιο ήταν η 27η Μαρτίου 2026. Οι αλλαγές αφορούν τόσο τα φυσικά όσο και τα ηλεκτρονικά καταστήματα και καλύπτουν την εμπορική επικοινωνία προς καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των περιβαλλοντικών μηνυμάτων σε συσκευασίες και εμπορικές ονομασίες. Στο πεδίο τους εντάσσονται και παραπλανητικές πρακτικές σχετικές με ενημερώσεις λογισμικού.
Οι όροι για «πράσινους» ισχυρισμούς
Γενικές διατυπώσεις όπως «φιλικό προς το περιβάλλον», «πράσινο» ή «βιοδιασπώμενο» απαγορεύονται όταν ο έμπορος αδυνατεί να αποδείξει αναγνωρισμένες εξαιρετικές περιβαλλοντικές επιδόσεις σχετικές με τον ισχυρισμό. Τέτοια τεκμηρίωση μπορεί να προκύπτει από το ευρωπαϊκό οικολογικό σήμα EU Ecolabel, αναγνωρισμένα εθνικά ή περιφερειακά οικολογικά σήματα τύπου Ι ή κορυφαίες επιδόσεις βάσει άλλης ενωσιακής νομοθεσίας. Όταν ο ισχυρισμός εξειδικεύεται με σαφή και εμφανή τρόπο στο ίδιο μέσο, όπως στη συσκευασία ή στη σελίδα πώλησης, αξιολογείται ως συγκεκριμένος, παραμένοντας υπό τους κανόνες αποφυγής παραπλάνησης.
Οι υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διευκρινίζουν ότι ακόμη και προστατευόμενες εμπορικές ονομασίες μπορούν να ελεγχθούν ως περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί, ανάλογα με το μήνυμα που μεταφέρουν στον μέσο καταναλωτή. Η αξιολόγηση λαμβάνει υπόψη και εικόνες, σύμβολα ή χρώματα, χωρίς η χρήση πράσινου χρώματος να συνιστά αυτομάτως περιβαλλοντικό ισχυρισμό. Οι ενδείξεις «bio» και «eco» για βιολογικά τρόφιμα εξακολουθούν να επιτρέπονται σύμφωνα με τους ειδικούς ενωσιακούς κανόνες βιολογικής παραγωγής.
Τα σήματα βιωσιμότητας πρέπει να έχουν θεσμοθετηθεί από δημόσιες αρχές ή να στηρίζονται σε σύστημα πιστοποίησης με δημόσια διαθέσιμους όρους και ανεξάρτητη επαλήθευση. Κατά την ερμηνεία των υπηρεσιών της Επιτροπής, η πρώτη δυνατότητα αφορά δημόσιες αρχές της ΕΕ, ενώ τα σήματα δημόσιων αρχών τρίτων χωρών χρειάζονται σύστημα πιστοποίησης. Απαγορεύονται επίσης ισχυρισμοί ότι ένα αγαθό ή μια υπηρεσία έχει ουδέτερη, μειωμένη ή θετική επίδραση στο περιβάλλον ως προς τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, όταν βασίζονται σε αντιστάθμιση εκπομπών εκτός της αλυσίδας αξίας του προϊόντος.
Για υποσχέσεις μελλοντικών περιβαλλοντικών επιδόσεων, όπως η μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα, προβλέπεται αξιολόγηση κατά περίπτωση. Απαιτούνται σαφείς, δημόσιες και επαληθεύσιμες δεσμεύσεις, ρεαλιστικό σχέδιο με μετρήσιμους στόχους και χρονοδιάγραμμα, διάθεση πόρων και τακτικός έλεγχος από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα. Τα ευρήματά του πρέπει να διατίθενται στους καταναλωτές.
Εγγυήσεις, επισκευές και λογισμικό
Στα σημεία πώλησης καθίσταται υποχρεωτική η εμφανής ανάρτηση της εναρμονισμένης ενημέρωσης για τα δικαιώματα που απορρέουν από τη νόμιμη εγγύηση. Ξεχωριστή εναρμονισμένη ετικέτα αφορά τη δωρεάν εμπορική εγγύηση ανθεκτικότητας που προσφέρει ο παραγωγός, καλύπτει ολόκληρο το αγαθό και διαρκεί πάνω από δύο χρόνια. Όταν ο παραγωγός προσφέρει τέτοια εγγύηση και παρέχει τη σχετική πληροφορία στον έμπορο, ο τελευταίος υποχρεούται να εμφανίζει την ετικέτα στη συσκευασία, στο ράφι ή δίπλα στην εικόνα του προϊόντος στην ηλεκτρονική σελίδα πώλησης.
Η ενημέρωση πριν από τη σύναψη της σύμβασης περιλαμβάνει στοιχεία για ανθεκτικότητα, επισκευές και την ελάχιστη περίοδο παροχής δωρεάν ενημερώσεων λογισμικού, συμπεριλαμβανομένων των ενημερώσεων ασφαλείας, εφόσον ο παραγωγός τα διαθέτει στον έμπορο. Οι έμποροι δεν υποχρεούνται να αναζητούν ενεργά αυτές τις πληροφορίες. Για τα νέα smartphones και tablets που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά, η ενεργειακή ετικέτα περιλαμβάνει ήδη βαθμολογία επισκευασιμότητας από τις 20 Ιουνίου 2025, η οποία πρέπει να γνωστοποιείται πριν από την αγορά.
Οι περιορισμοί στις ενημερώσεις λογισμικού καλύπτουν την απόκρυψη πιθανών αρνητικών επιπτώσεων στη λειτουργία προϊόντων ή υπηρεσιών, όπως στην μπαταρία ή στην απόδοση εφαρμογών. Απαγορεύεται επίσης η παρουσίαση μιας ενημέρωσης ως αναγκαίας όταν εξυπηρετεί μόνο τη βελτίωση λειτουργικών χαρακτηριστικών. Στις απαγορευμένες πρακτικές περιλαμβάνονται οι ψευδείς ισχυρισμοί για διάρκεια ζωής ή δυνατότητα επισκευής και η παρότρυνση για πρόωρη αντικατάσταση αναλώσιμων εξαρτημάτων.
Συμμόρφωση και για τα παλαιά αποθέματα
Οι απαιτήσεις για περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς και σήματα βιωσιμότητας καλύπτουν και τα παλαιά αποθέματα, ακόμη και προϊόντα ή συσκευασίες που είχαν ήδη κατασκευαστεί, παραγγελθεί ή τοποθετηθεί στα ράφια πριν από την ημερομηνία εφαρμογής. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής αναφέρουν ως πιθανές πρακτικές επιλογές συμμόρφωσης την κάλυψη ή διόρθωση ισχυρισμών με αυτοκόλλητα και την προσθήκη σαφούς συμπληρωματικής πληροφορίας κοντά στα επηρεαζόμενα προϊόντα.
Την επιβολή των κανόνων αναλαμβάνουν οι αρμόδιες εθνικές αρχές και τα δικαστήρια, με συνεκτίμηση των περιστάσεων κάθε υπόθεσης και της αναλογικότητας. Οι διευκρινίσεις των υπηρεσιών της Επιτροπής αποτελούν προκαταρκτικές απόψεις, χωρίς χαρακτήρα επίσημης θέσης ή δεσμευτικής νομικής ερμηνείας. Η αρμοδιότητα αυθεντικής ερμηνείας του ενωσιακού δικαίου ανήκει στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
