Η ελληνική οικονομία παρήγαγε το 2025 10% λιγότερο από το 2009, παρότι οι διεθνώς εμπορεύσιμοι κλάδοι αύξησαν το βάρος τους στο ΑΕΠ, σύμφωνα με νέα μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ). Η μετατόπιση οφείλεται κυρίως στις μεταβολές των σχετικών τιμών, ενώ η πραγματική παραγωγή παραμένει 13% κάτω από την κορυφή του 2008 και περίπου στα επίπεδα του 2003-2004.
Το Policy Brief «Το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο 2000-2025» υπογράφουν ο Χρήστος Λούκας, βοηθός ερευνητής του ΚΕΦΙΜ, και ο Νίκος Ρώμπαπας, πρόεδρος του οργανισμού. Η ανάλυση χρησιμοποιεί στοιχεία της Eurostat και εξετάζει τα μερίδια των κλάδων στο ΑΕΠ, τον πραγματικό όγκο παραγωγής και την αξία της σε τρέχουσες τιμές. Τα στοιχεία για τα έτη 2023-2025 είναι προσωρινά.
Η μετατόπιση προς τις διεθνείς αγορές
Από το 2009 έως το 2025, οι διεθνώς εμπορεύσιμες δραστηριότητες κέρδισαν 4,9 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, ενώ οι μη εμπορεύσιμες έχασαν 7,8. Έτσι αντιστράφηκε η στροφή προς την εγχώρια αγορά της δεκαετίας του 2000 και οι εμπορεύσιμοι κλάδοι απέκτησαν μεγαλύτερο βάρος από εκείνο που είχαν στην αρχή του αιώνα. Η διαφορά μεταξύ κερδών και απωλειών συνδέεται με την αύξηση του μεριδίου των φόρων επί των προϊόντων στο ΑΕΠ.
Η διάκριση αυτή αλλάζει την εικόνα που προκύπτει από τους τρεις μεγάλους τομείς παραγωγής. Τα μερίδια των υπηρεσιών, της βιομηχανίας μαζί με τις κατασκευές και της αγροτικής παραγωγής μεταβλήθηκαν κατά λιγότερο από μία ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ το καθένα στην περίοδο 2009-2025. Η μεγάλη μετατόπιση προς τις υπηρεσίες είχε προηγηθεί της κρίσης.
Ωστόσο, η αύξηση του μεριδίου ενός κλάδου μπορεί να προκύπτει από υψηλότερες τιμές ή από μεγαλύτερη συρρίκνωση της υπόλοιπης οικονομίας. Γι’ αυτό η μελέτη συγκρίνει την ονομαστική αξία με τον όγκο παραγωγής, αφαιρώντας την επίδραση των τιμών.
Μεταποίηση και πληροφορική πάνω από το 2009
Με εξαίρεση τη διαχείριση ακίνητης περιουσίας, η μεταποίηση και ο κλάδος πληροφορικής, επικοινωνιών και ενημέρωσης είναι οι μόνοι που ξεπερνούν την πραγματική παραγωγή του 2009. Η εξαίρεση αφορά κυρίως τις υπηρεσίες στέγασης από το υφιστάμενο απόθεμα κατοικιών, μεταξύ των οποίων τα τεκμαρτά ενοίκια των ιδιοκατοικούμενων ακινήτων.
Στη μεταποίηση, ο όγκος παραγωγής αυξήθηκε κατά 7% έναντι του 2009 και το μερίδιο στο ΑΕΠ ανέβηκε από 8,2% σε 9,1%. Η ενίσχυση συγκεντρώνεται στην περίοδο 2019-2025, όταν η παραγωγή αυξήθηκε 44%, έναντι 9% για το σύνολο της οικονομίας. Από το 2021 ο κλάδος καταγράφει αύξηση παραγωγής κάθε χρόνο.
Στην πληροφορική, τις επικοινωνίες και την ενημέρωση, η πραγματική παραγωγή ήταν το 2025 κατά 5% υψηλότερη από το 2009 και το μερίδιο αυξήθηκε από 2,7% σε 3,2%. Μεταξύ 2019 και 2025 ο όγκος αυξήθηκε 56%, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο της εξεταζόμενης περιόδου. Στην αύξηση του μεριδίου συνέβαλαν και οι τιμές, καθώς η αξία παραγωγής αυξήθηκε 26% έναντι του 2009.
Οι τιμές και οι απώλειες παραγωγής
Η γεωργία δείχνει πόσο διαφορετικά μπορούν να κινηθούν τα δύο μεγέθη. Το μερίδιό της αυξήθηκε από 2,9% του ΑΕΠ το 2009 σε 3,6% το 2025, αλλά ο όγκος παραγωγής μειώθηκε 9%. Η αξία της παραγωγής αυξήθηκε 32%, καθώς οι τιμές των αγροτικών προϊόντων ανέβηκαν ταχύτερα από τις υπόλοιπες.
Στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, το μερίδιο υποχώρησε από 18,7% σε 15,1%, κυρίως λόγω μισθολογικών περικοπών. Ο όγκος των υπηρεσιών μειώθηκε 10%, όσο και η συνολική οικονομία. Στις κατασκευές, η παραγωγή παραμένει 39% χαμηλότερη από το 2009, παρά την αύξηση κατά 68% μεταξύ 2019 και 2025.
Ο μεγαλύτερος κλάδος, το εμπόριο μαζί με τις μεταφορές, το κατάλυμα και την εστίαση, αντιστοιχούσε στο 20,6% του ΑΕΠ το 2025, αλλά παρήγαγε 27% λιγότερο από το 2009. Η ενίσχυση του καταλύματος και της εστίασης παραμένει ανεπαρκής για να αντισταθμίσει την υποχώρηση του εμπορίου, το οποίο εξαρτάται από την εγχώρια κατανάλωση.
Οι συντάκτες κρίνουν ότι η μετατόπιση προς τους εμπορεύσιμους κλάδους χρειάζεται περισσότερες επενδύσεις, εξωστρεφείς επιχειρήσεις και μεταρρυθμίσεις για να ενισχύσει την παραγωγή. Συνδέουν αυτή την κατεύθυνση με την Έκθεση Πισσαρίδη του 2020, της οποίας τις 525 προτάσεις σε 23 τομείς πολιτικής παρακολουθεί το Παρατηρητήριο Δημόσιων Πολιτικών του ΚΕΦΙΜ.
