Το αυξανόμενο κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους περιορίζει τους πόρους των αναπτυσσόμενων χωρών για υγεία, εκπαίδευση και άλλες αναπτυξιακές προτεραιότητες, προειδοποιεί η UNCTAD, ο οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη, στην τελευταία έκθεση «World of debt». Σε 51 αναπτυσσόμενες χώρες, με πληθυσμό 3,7 δισ. ανθρώπων, οι πληρωμές τόκων για το δημόσιο χρέος υπερέβησαν τις κρατικές δαπάνες για υγεία ή εκπαίδευση.
Από το 2022, οι τόκοι του εξωτερικού δημόσιου χρέους ξεπερνούν τον καθαρό νέο δανεισμό προς τις αναπτυσσόμενες χώρες. Ο εξωτερικός δανεισμός παύει έτσι να προσφέρει πρόσθετους πόρους για την ανάπτυξη, ενώ οι χώρες εξαρτώνται όλο και περισσότερο από τον εγχώριο δανεισμό, ο οποίος συνοδεύεται από υψηλότερο κόστος.
Ακριβότερος δανεισμός και αυξανόμενες πληρωμές τόκων
Το παγκόσμιο δημόσιο χρέος έφτασε τα 111 τρισ. δολάρια το 2025, από 49 τρισ. δολάρια το 2010. Περισσότερα από τα δύο τρίτα του συνολικού χρέους αναλογούν στις ανεπτυγμένες οικονομίες, όμως στις αναπτυσσόμενες χώρες το χρέος αυξήθηκε με πολύ ταχύτερο ρυθμό.
Η διαφορά στο κόστος δανεισμού επιβαρύνει περισσότερο τις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Το μέσο επιτόκιο που κατέβαλαν για το δημόσιο χρέος τους ήταν 5,2%, έναντι 2,2% στις ανεπτυγμένες χώρες. Οι πληρωμές τόκων αυξήθηκαν από 363 δισ. δολάρια το 2010 σε σχεδόν 1 τρισ. δολάρια το 2025, περιορίζοντας την ικανότητα των κυβερνήσεων να χρηματοδοτούν βασικές δημόσιες υπηρεσίες.
Η UNCTAD εκτιμά ότι, εάν οι αναπτυσσόμενες χώρες μπορούσαν να δανείζονται με επιτόκια συγκρίσιμα με εκείνα των ανεπτυγμένων οικονομιών, θα εξοικονομούσαν περίπου 500 δισ. δολάρια ετησίως σε τόκους. Το ποσό αυτό θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει περίπου 1,3 εκατ. κέντρα πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας ή να εξασφαλίσει διατροφή με ένα ελάχιστο επίπεδο ποικιλίας τροφίμων για περίπου 1,6 δισ. παιδιά κάθε χρόνο.
Οι προτάσεις και η συνεργασία των δανειζόμενων χωρών
Σε διεθνές επίπεδο, η UNCTAD θέτει ως προτεραιότητες την αντιστροφή της μείωσης της επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας και την επέκταση του δανεισμού από πολυμερείς και περιφερειακές αναπτυξιακές τράπεζες. Ζητεί επίσης περισσότερη τεχνική βοήθεια, ώστε να ενισχυθούν οι δυνατότητες των χωρών στη διαχείριση των σχετικών προκλήσεων.
Για τις εθνικές κυβερνήσεις, οι συστάσεις αφορούν την ενίσχυση της μακροοικονομικής διαχείρισης και των δημόσιων θεσμών. Περιλαμβάνουν ακόμη τη βελτίωση της διάρθρωσης των χαρτοφυλακίων χρέους και τη μεγαλύτερη αξιοποίηση καινοτόμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
Η συνεργασία μεταξύ των δανειζόμενων χωρών προωθείται μέσω της πρωτοβουλίας Borrowers’ Platform, η οποία καθοδηγείται από τα κράτη μέλη και υποστηρίζεται από τη UNCTAD ως γραμματεία. Η πλατφόρμα επιτρέπει στις χώρες να ανταλλάσσουν γνώσεις και εμπειρίες και να ενισχύουν τη συλλογική τους φωνή στα ζητήματα χρέους.
Η πρώτη συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου της πλατφόρμας σε υπουργικό επίπεδο έχει προγραμματιστεί για τις 12 Οκτωβρίου στην Μπανγκόκ, κατά τις ετήσιες συνόδους του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Η συνάντηση προβλέπεται να εγκαινιάσει την πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία της, με έμφαση στην αμοιβαία μάθηση, την ανταλλαγή γνώσεων και την ενίσχυση των δυνατοτήτων των χωρών.
