Σε καθεστώς παρατεταμένης πίεσης παραμένει το επιχειρηματικό κλίμα στην Ευρώπη, καθώς η έλλειψη πειστικής επενδυτικής πρότασης οδηγεί τους κορυφαίους επιχειρηματικούς ομίλους σε αναθεώρηση των σχεδίων τους, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας για την Εμπιστοσύνη των Διευθυνόντων Συμβούλων που διενήργησαν το The Conference Board και η Ευρωπαϊκή Στρογγυλή Τράπεζα Βιομηχανίας για το δεύτερο εξάμηνο του 2025. Ο σχετικός δείκτης εμπιστοσύνης, αν και ανέκαμψε στο 44 από το ιστορικό χαμηλό του 27 που είχε καταγραφεί την άνοιξη, παραμένει σταθερά σε αρνητικό έδαφος κάτω από το ουδέτερο όριο του 50. Το γεγονός αυτό σηματοδοτεί την πρώτη φορά στην ιστορία του θεσμού που η εμπιστοσύνη διατηρείται σε αρνητικά επίπεδα για τρεις διαδοχικές μετρήσεις, δημιουργώντας μια έντονη αντίθεση με τη βελτιωμένη εικόνα που παρουσιάζουν οι ανταγωνιστικές οικονομίες, καθώς ο αντίστοιχος δείκτης στην Κίνα πέρασε σε θετικό έδαφος στο 53 και στις Ηνωμένες Πολιτείες σταθεροποιήθηκε στο 48.
Η ανησυχία των ηγετών της ευρωπαϊκής βιομηχανίας αποτυπώνεται στη φυγή επενδυτικών κεφαλαίων προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού, καθώς η επιχειρηματική προοπτική εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποδυναμώνεται αισθητά σε σύγκριση με τον υπόλοιπο κόσμο. Τα ευρήματα της έρευνας καταδεικνύουν ότι το χάσμα διευρύνεται, με τον δείκτη γενικών επιχειρηματικών συνθηκών να βρίσκεται στο 44 για την Ευρώπη έναντι 56 για τις περιοχές εκτός αυτής. Μόλις το 8% των επικεφαλής εταιρειών προτίθεται να αυξήσει τις επενδύσεις του στην Ευρώπη πέραν του αρχικού σχεδιασμού, ενώ αντίθετα ένα σημαντικό ποσοστό της τάξης του 38% προχωρά σε μείωση των επενδυτικών πλάνων ή σε πάγωμα των σχετικών αποφάσεων. Η κατάσταση αυτή έρχεται σε πλήρη αντιδιαστολή με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες προσελκύουν πλέον περισσότερες επενδύσεις από τις προγραμματισμένες για το 45% των ερωτηθέντων CEOs.
Κεντρικό σημείο τριβής αποτελεί η απογοήτευση του επιχειρηματικού κόσμου για την καθυστέρηση στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων που προτάθηκαν στις εκθέσεις Ντράγκι και Λέτα, οι οποίες είχαν αρχικά χαιρετιστεί ως οδικός χάρτης για την ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας. Ενώ κατά το προηγούμενο έτος η συντριπτική πλειονότητα των μελών εξέφραζε την πεποίθηση ότι η υλοποίηση των προτάσεων θα επανέφερε τα κεφάλαια στην ήπειρο, η σημερινή πραγματικότητα διαψεύδει τις προσδοκίες, με το 76% των CEOs να δηλώνει πως δεν έχει διαπιστώσει ουσιαστικό θετικό αντίκτυπο από τις μέχρι τώρα πρωτοβουλίες. Οι τομείς που συγκεντρώνουν τη μεγαλύτερη κριτική αφορούν την ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς, την πολιτική ανταγωνισμού και κυρίως την προσιτή ενέργεια, όπου το 90% των ερωτηθέντων διαβλέπει μηδενικά ή και αρνητικά αποτελέσματα από τις τρέχουσες πολιτικές.
Η ευθύνη για τη στασιμότητα και την έλλειψη απτών αποτελεσμάτων αποδίδεται πρωτίστως στις εθνικές κυβερνήσεις και δευτερευόντως στα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τους επιχειρηματίες να ζητούν επιτάχυνση των διαδικασιών. Το 74% των Διευθυνόντων Συμβούλων χαρακτηρίζει ανεπαρκή την απόδοση των κρατών-μελών στο επίπεδο του Συμβουλίου Υπουργών όσον αφορά την προώθηση των μεταρρυθμίσεων, ενώ έντονη κριτική δέχεται και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αν και αξιολογείται ελαφρώς θετικότερα σε σχέση με τους άλλους θεσμούς, εξακολουθεί να απογοητεύει το 60% των ηγετών της βιομηχανίας, οι οποίοι θεωρούν ότι οι προσπάθειες που έχουν καταβληθεί μέχρι σήμερα δεν επαρκούν για να αναστρέψουν το αρνητικό κλίμα και να θωρακίσουν την οικονομία απέναντι στις γεωπολιτικές προκλήσεις.
Οι αρνητικές προοπτικές αντικατοπτρίζονται ξεκάθαρα στους επιμέρους δείκτες της πραγματικής οικονομίας, με τις προβλέψεις για πωλήσεις, απασχόληση και επενδύσεις να υπολείπονται σημαντικά έναντι των διεθνών αγορών. Ο δείκτης απασχόλησης στην Ευρώπη υποχώρησε στο 38, το χαμηλότερο επίπεδο από την πανδημία, με το 50% να αναμένει μέτριες και το 4% σημαντικές μειώσεις προσωπικού, την ώρα που εκτός Ευρώπης ο δείκτης βρίσκεται στο 49. Παρομοίως, οι προσδοκίες για κεφαλαιουχικές επενδύσεις εντός Ευρώπης έπεσαν στο 43 έναντι 59 για το εξωτερικό, ενώ ακόμη και στις πωλήσεις, η Ευρώπη καταγράφει έναν οριακά θετικό δείκτη 52, ο οποίος υστερεί σημαντικά έναντι του 60 που σημειώνεται για τις αγορές εκτός της ηπείρου, με τις εμπορικές σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ να αποτελούν βασικό παράγοντα διαμόρφωσης στρατηγικής.
Ως αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα για την αντιστροφή της παρούσας κατάστασης προβάλλεται η ριζική απλοποίηση του ρυθμιστικού πλαισίου, την οποία το 90% των CEOs κατατάσσει στις πέντε κορυφαίες δράσεις, με το 31% να τη θεωρεί το υπ’ αριθμόν ένα ζήτημα. Παράλληλα, ζητείται η θέσπιση Πράξης για την Πρόληψη Εμποδίων στην Ενιαία Αγορά, η προστασία των στρατηγικών βιομηχανιών, η διευκόλυνση των διασυνοριακών συγχωνεύσεων και η αναθεώρηση της νομοθεσίας για την ταχεία υιοθέτηση τεχνολογιών όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη. Η έρευνα, η οποία διεξήχθη το δεύτερο μισό του Οκτωβρίου του 2025, δεν συμπεριλαμβάνει τις αντιδράσεις για το πρόσφατο ψηφιακό πολυνομοσχέδιο (Digital Omnibus) της Επιτροπής, με την Μαρία Δεμερτζής του The Conference Board να επισημαίνει ότι η αυξημένη αβεβαιότητα οδηγεί τις εταιρείες σε αναζήτηση ευκαιριών εκτός ηπείρου.
