Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανακοίνωσε από το βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός τη δημιουργία του «EU Inc.», μιας νέας πανευρωπαϊκής εταιρικής δομής. Πρόκειται για το λεγόμενο «28ο καθεστώς», το οποίο σχεδιάστηκε για να λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι αντικαθιστώντας τις εθνικές νομοθεσίες των κρατών-μελών. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η θέσπιση ενός ενιαίου και απλού συνόλου κανόνων που θα εφαρμόζεται απρόσκοπτα σε όλη την Ένωση, επιλύοντας το πρόβλημα του κατακερματισμού. Η Πρόεδρος τόνισε ότι ενώ κεφάλαια και δεδομένα διασχίζουν τα σύνορα σε δευτερόλεπτα, οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν συχνά ένα ρυθμιστικό χειρόφρενο που εμποδίζει την ανάπτυξή τους, αναγκάζοντάς τις να προσλαμβάνουν διαφορετικές νομικές ομάδες για κάθε χώρα επέκτασης.
Η συγκεκριμένη πολιτική κίνηση έρχεται ως απάντηση σε μια εκτεταμένη εκστρατεία που ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2024 και υποστηρίζεται από περισσότερους από 22.000 υπογράφοντες, ενώ τα θεμέλια της τέθηκαν στην Έκθεση Ντράγκι του 2024. Η έκθεση προειδοποιούσε ότι η Ευρώπη χάνει το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα και ότι οι καλύτερες νεοφυείς επιχειρήσεις μετακινούνται στις ΗΠΑ για να αποφύγουν τα εθνικά σιλό. Μέσω του EU Inc., η Επιτροπή ελπίζει να σταματήσει το φαινόμενο της επιλογής δικαιοδοσίας(jurisdiction shopping), όπου οι ιδρυτές επιλέγουν έδρα με βάση τη λιγότερο επαχθή νομοθεσία, και να καταστήσει την ευρωπαϊκή τεχνολογία πιο ελκυστική για τα αμερικανικά και ασιατικά κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών.
Οι τέσσερις βασικοί πυλώνες του σχεδίου
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσιάστηκε, το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να λειτουργήσει όπως το μοντέλο «Delaware C-Corp» των ΗΠΑ, παρέχοντας ένα χρυσό πρότυπο ενσωμάτωσης. Ο πρώτος από τους τέσσερις βασικούς πυλώνες του σχεδίου προβλέπει τη δυνατότητα σύστασης εταιρείας πλήρως διαδικτυακά σε οποιοδήποτε κράτος-μέλος εντός 48 ωρών, εξαλείφοντας την ανάγκη για φυσική παρουσία συμβολαιογράφων. Δεύτερον, δημιουργείται ένα κεντρικό ψηφιακό Μητρώο της ΕΕ (EU-Registry) που θα λειτουργεί ως υπηρεσία μίας στάσης (one-stop-shop) στην αγγλική γλώσσα, καθιστώντας το νομικό καθεστώς της εταιρείας άμεσα επαληθεύσιμο σε ολόκληρη την Ένωση.
Επιπλέον, το σχέδιο εισάγει εναρμονισμένα νομικά πρότυπα για τη χρηματοδότηση, όπως τα Term Sheets και τις συμφωνίες μετόχων (SHA), διευκολύνοντας τους διεθνείς επενδυτές να χρηματοδοτούν ευρωπαϊκές εταιρείες χωρίς να απαιτείται ενδελεχής έρευνα σε 27 διαφορετικά τοπικά δίκαια. Ο τέταρτος πυλώνας αφορά την καθιέρωση ενός εναρμονισμένου πλαισίου για τα δικαιώματα προαίρεσης (EU-ESOP), επιτρέποντας στις εταιρείες να προσελκύουν ταλέντα από οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ χρησιμοποιώντας την ίδια μετοχική δομή. Αυτό θεωρείται μια από τις σημαντικότερες νίκες για το οικοσύστημα, καθώς επιλύει ένα χρόνιο πρόβλημα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού.
Κοινοβουλευτική στήριξη και τεχνικές προδιαγραφές
Την πολιτική δυναμική του εγχειρήματος επισφράγισε η πρόσφατη ψηφοφορία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όπου με 492 ψήφους υπέρ εγκρίθηκε σειρά συστάσεων που θα τροφοδοτήσουν την πρόταση της Επιτροπής. Οι ευρωβουλευτές ζητούν τη θεσμοθέτηση της «Ενοποιημένης Ευρωπαϊκής Εταιρείας», μιας μορφής που θα αφορά μη εισηγμένες εταιρείες περιορισμένης ευθύνης και θα απαιτεί ελάχιστο κεφάλαιο μόλις ενός ευρώ. Για την υποστήριξη της απρόσκοπτης λειτουργίας, προτείνεται η δημιουργία μιας πολύγλωσσης ψηφιακής πύλης, προσβάσιμης από όλα τα κράτη-μέλη, η οποία θα διαχειρίζεται την ψηφιακή επικοινωνία με τις αρχές και την πληροφόρηση των επενδυτών.
Το εγκεκριμένο κείμενο δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διασύνδεση των επιχειρήσεων με τα ερευνητικά ιδρύματα για την εμπορική εκμετάλλευση της έρευνας, καθώς και στην ύπαρξη ενός ταχύτατου μηχανισμού επίλυσης διαφορών που θα λειτουργεί στα αγγλικά. Παράλληλα, ο εισηγητής René Repasi επεσήμανε ότι το νέο πλαίσιο οφείλει να διορθώσει τις στρεβλώσεις που κρατούσαν πίσω τους φορείς καινοτομίας, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα ισχυρά κοινωνικά πρότυπα. Οι ευρωβουλευτές αναμένουν την κατάθεση της νομοθετικής πρότασης εντός του πρώτου τριμήνου του 2026, συνοδευόμενη από επαρκή κονδύλια του προϋπολογισμού.
Διατήρηση εθνικών αρμοδιοτήτων και οδικός χάρτης
Διευκρινίζεται, ωστόσο, ότι το EU Inc. αφορά αλλαγή στο εταιρικό δίκαιο και όχι στο φορολογικό ή εργατικό δίκαιο. Οι εταιρείες θα συνεχίσουν να καταβάλλουν φόρους στις χώρες όπου δραστηριοποιούνται και οι κανόνες προσλήψεων ή απολύσεων θα παραμείνουν συνδεδεμένοι με τις εθνικές νομοθεσίες. Το καθεστώς θα είναι προαιρετικό και θα υφίσταται παράλληλα με τις εθνικές δομές, δίνοντας τη δυνατότητα σε μια επιχείρηση να επιλέξει αν θέλει να παραμείνει, για παράδειγμα, βουλγαρική LLC ή να υιοθετήσει την ευρωπαϊκή μορφή. Αυτή η συνύπαρξη αποτελεί ταυτόχρονα τη δύναμη αλλά και τον κίνδυνο του εγχειρήματος, καθώς θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων.
Όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, μετά την κατάθεση της πρότασης, θα ακολουθήσουν διαπραγματεύσεις μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των κρατών-μελών, όπου ζητήματα όπως η εργατική προστασία και οι κανόνες αφερεγγυότητας αναμένεται να αποτελέσουν αμφισβητούμενο έδαφος. Εάν οι διαπραγματεύσεις ολοκληρωθούν ομαλά, οι πρώτες εταιρείες υπό το καθεστώς «EU Inc.» αναμένεται να εγγραφούν επισήμως το 2027 ή 2028. Παρά την αισιοδοξία, εκφράζονται επιφυλάξεις για την πρακτική εφαρμογή λόγω της προαιρετικής συμμετοχής (opt-in) των κρατών-μελών, γεγονός που θα μπορούσε να δημιουργήσει επιπλέον απαιτήσεις ανά χώρα, ακυρώνοντας τον σκοπό της απλούστευσης.
