Σήμερα, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) δημοσιεύει δύο γνώμες σχετικά με τις νομοθετικές προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034. Η πρώτη επικεντρώνεται στον νέο κανονισμό για τον μηχανισμό «Παγκόσμια Ευρώπη» και η δεύτερη στον μηχανισμό πολιτικής προστασίας της Ένωσης και στην παροχή ενωσιακής στήριξης για δράσεις ετοιμότητας και αντιμετώπισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στον τομέα της υγείας. Με τις προτάσεις αυτές αναμένεται να διαμορφωθεί ο τρόπος με τον οποίο η ΕΕ χρηματοδοτεί από τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της την εξωτερική της δράση, την αντιμετώπιση κρίσεων και την ετοιμότητά της σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Ο προτεινόμενος κανονισμός σχετικά με τον μηχανισμό «Παγκόσμια Ευρώπη» αναμένεται να τεθεί σε ισχύ το 2028 και θα συγχωνεύει διάφορα μέσα εξωτερικής δράσης από την περίοδο 2021-2027. Μεταξύ αυτών, οι διεθνείς εταιρικές σχέσεις, η Ευρωπαϊκή Γειτονία, η προενταξιακή βοήθεια, οι διευκολύνσεις για την Ουκρανία, τα Δυτικά Βαλκάνια και τη Μολδαβία, καθώς και η χρηματοδότηση της ανθρωπιστικής βοήθειας. Προτείνεται να διατεθούν 200,3 δισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034 (ονομαστική αύξηση περίπου 70 % σε σύγκριση με το τρέχον ΠΔΠ), στα οποία συμπεριλαμβάνονται 25 δισ. ευρώ για ανθρωπιστική βοήθεια.
Ο μηχανισμός «Παγκόσμια Ευρώπη» αναμένεται επίσης να λειτουργήσει ως πλαίσιο για την ανασυγκρότηση και την προενταξιακή στήριξη της Ουκρανίας, καθώς και για την κινητοποίηση περαιτέρω δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων. Ποσό ύψους μέχρι και 100 δισ. ευρώ θα μπορούσε να χορηγηθεί σε δάνεια ή, μέσω του αποθεματικού για την Ουκρανία, σε επιχορηγήσεις ή προβλέψεις για εγγυήσεις από τον προϋπολογισμό.
Το ΕΕΣ υπογραμμίζει τις πιθανές συνέπειες που θα μπορούσε να έχει η πρόταση στη χρηματοοικονομική διαχείριση της ενωσιακής χρηματοδότησης.
- Το προτεινόμενο κονδύλιο των 200,3 δισ. ευρώ δεν συνοδεύεται από ποσοτική ανάλυση. Η νομοθετική πρόταση προβλέπει ευελιξία όσον αφορά την ανακατανομή πόρων μεταξύ περιοχών αλλά και μεταξύ διαφορετικών στόχων πολιτικής. Έτσι όμως μπορεί να καταλήξουμε σε μια προσέγγιση χωρίς συγκεκριμένο στόχο ως προς τη διάθεση της χρηματοδότησης ή σε περιορισμένη προβλεψιμότητα των ποσών που διατίθενται για τις χώρες-εταίρους.
- Ο μεγάλος όγκος επιδοτούμενων δανείων που προβλέπεται να διατεθούν στην Ουκρανία θα αύξανε τον δανεισμό της ΕΕ και, χωρίς την απαραίτητη πρόβλεψη, τυχόν ζημίες θα καλύπτονταν απευθείας από το «περιθώριο» που είναι ενσωματωμένο στον προϋπολογισμό της ΕΕ. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ο κίνδυνος θα ήταν μεγάλος.
- Εάν δεν καθοριστεί επακριβώς, η μεγαλύτερη ευελιξία ως προς την εκτέλεση του προϋπολογισμού, ιδίως δε η δυνατότητα απευθείας ανάθεσης σε περίπτωση στρατηγικών επενδύσεων, θα μπορούσε να υπονομεύσει τις αρχές του ανταγωνισμού, της διαφάνειας και της ίσης μεταχείρισης.
- Το γεγονός ότι ιδιωτικοί φορείς θα έχουν δικαίωμα να συμμετέχουν στη διαχείριση των εγγυήσεων από τον προϋπολογισμό θα μπορούσε να εκθέσει περαιτέρω τον προϋπολογισμό της ΕΕ σε δυνητικές (ενδεχόμενες) υποχρεώσεις.
Το ΕΕΣ καλεί επίσης την Επιτροπή να αξιοποιήσει την εμπειρία του παρελθόντος προκειμένου να ενισχύσει τον προσανατολισμό στις επιδόσεις, τη λογοδοσία και τη διαφάνεια κατά την κατάρτιση «σχεδίων βάσει επιδόσεων» με τους εταίρους της διεύρυνσης και της Ανατολικής Γειτονίας, ιδίως στην περίπτωση αυτή που εφαρμόζεται η προσέγγιση της «χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με τις δαπάνες». Επιπλέον, σημειώνει ότι, παρότι έχουμε να κάνουμε με σημαντικά ποσά, η διαδικασία έγκρισης «δανείων βάσει πολιτικής» και «σχεδίων βάσει επιδόσεων» δεν προβλέπει παρά ελάχιστη επίσημη εμπλοκή από μέρους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Τέλος, λαμβανομένων υπόψη των περιορισμών που έχουν επανειλημμένα επιβάλει ορισμένοι φορείς υλοποίησης στη δυνατότητα πρόσβασης του ΕΕΣ σε ελεγκτική τεκμηρίωση, συνιστά τη ρητή κατοχύρωση των δικαιωμάτων ελέγχου του ΕΕΣ στον νέο κανονισμό.
Πρόθεση της Επιτροπής είναι να επεκτείνει τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας της Ένωσης (ΜΠΠΕ) και στην περίοδο 2028-2034, αλλά με αισθητά μεγαλύτερο προϋπολογισμό και ευρύτερο πεδίο εφαρμογής. Ως εκ τούτου, η πρόταση φέρνει υπό την ίδια ομπρέλα και τη χρηματοδότηση για την Ετοιμότητα και την Αντιμετώπιση Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης στον τομέα της υγείας, με ανοικτό το ενδεχόμενο διεύρυνσης της δυνατότητας συμμετοχής και σε τρίτες χώρες. Προτείνεται επίσης ένας νέος «κόμβος συντονισμού κρίσεων της ΕΕ», ενώ οι επιχορηγήσεις θα χορηγούνται, εξ ορισμού, βάσει χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με τις δαπάνες. Ο ενδεικτικός συνολικός προϋπολογισμός για τον ΜΠΠΕ και την Ετοιμότητα και την Αντιμετώπιση Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης στον τομέα της υγείας ανέρχεται σε 10,7 δισ. ευρώ.
Το ΕΕΣ εκφράζει την ανησυχία του σχετικά με:
- τη συμπληρωματικότητα της πρότασης με άλλα προγράμματα της ΕΕ·
- την έλλειψη ανάλυσης κόστους που να δικαιολογεί τον διευρυμένο προϋπολογισμό· και
- τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει η μεγάλη ευελιξία, όταν δηλαδή ο προϋπολογισμός δεν κατανέμεται εκ των προτέρων μεταξύ των καταστάσεων έκτακτης ανάγκης στον τομέα της πολιτικής προστασίας και εκείνων στον τομέα της υγείας, αλλά και μεταξύ των δράσεων πρόληψης, ετοιμότητας και αντιμετώπισης.
Το ΕΕΣ προβληματίζεται επίσης ως προς το πώς θα λειτουργήσει ο κόμβος συντονισμού κρίσεων παράλληλα με τις υφιστάμενες δομές, εφιστά την προσοχή στις αδυναμίες των δεικτών επιδόσεων, προειδοποιεί για τους κινδύνους συμμόρφωσης που συνεπάγεται η χρηματοδότηση που δεν συνδέεται με δαπάνες και ζητά τα δικαιώματα ελέγχου του να κατοχυρώνονται ρητά στον νέο κανονισμό.
