Η Eurelectric παρουσίασε, στο πλαίσιο της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου, τη νέα της έκθεση με τίτλο «Battle-tested power systems», η οποία αναλύει την ετοιμότητα του ευρωπαϊκού τομέα ηλεκτρικής ενέργειας απέναντι στις σύγχρονες απειλές. Η μελέτη εστιάζει τόσο στα διδάγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία όσο και στις αυξανόμενες υβριδικές επιθέσεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, οι ενεργειακές υποδομές αποτελούν πλέον πρωταρχικό στόχο, με τις εταιρείες κοινής ωφέλειας να καλούνται να λειτουργήσουν ως η δεύτερη γραμμή άμυνας για τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και της εθνικής ασφάλειας. Ο πρόεδρος της Eurelectric, Markus Rauramo, δήλωσε χαρακτηριστικά πως ζούμε σε μια νέα πραγματικότητα αυξανόμενων απειλών που απαιτεί θεμελιώδη αλλαγή νοοτροπίας.
Σύμφωνα με την έκθεση, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία που ξεκίνησε στις 24 Φεβρουαρίου 2022 αποτέλεσε σημείο καμπής για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Μέχρι το τέλος του 2024, το Ukraine Conflict Monitor του ACLED κατέγραψε 1.065 επιθέσεις εναντίον ουκρανικών ενεργειακών υποδομών. Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι οι επιθέσεις αυτές προκάλεσαν ζημιές άνω των 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο ενεργειακό δίκτυο της χώρας. Ωστόσο, η κατάσταση επιδεινώθηκε δραματικά προς το τέλος του 2025, καθώς μόνο μέσα σε αυτό το έτος καταγράφηκαν 1.225 επιθέσεις, αριθμός που ξεπερνά αθροιστικά όλα τα χτυπήματα των τριών προηγούμενων ετών. Η πλειονότητα αυτών των πληγμάτων πραγματοποιήθηκε κατά τους τελευταίους τέσσερις μήνες του 2025.
Κλιμάκωση επιθέσεων και τακτικές πολέμου
Η ρωσική στρατηγική έχει εξελιχθεί σε μια προσπάθεια κατακερματισμού του δικτύου και πρόκλησης ανθρωπιστικής κρίσης. Στις 8 Νοεμβρίου 2025, σημειώθηκε μια μαζική επίθεση που περιλάμβανε 450 drones και 45 πυραύλους, στοχεύοντας ταυτόχρονα 25 διαφορετικές τοποθεσίες σε όλη την Ουκρανία. Οι επιθέσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα εκτεταμένες διακοπές ρεύματος στις περιοχές Dnipropetrovsk, Chernihiv, Zaporizhzhia, Odesa και Kirovohrad. Η τακτική αυτή, γνωστή ως «General Winter», στοχεύει στην κάμψη του ηθικού του πληθυσμού μέσω της διακοπής θέρμανσης και επικοινωνιών. Επιπλέον, από τον Σεπτέμβριο του 2025, η Ρωσία έχει εξαπολύσει πάνω από 200 επιθέσεις αποκλειστικά σε θερμικούς σταθμούς παραγωγής, κυρίως στο ανατολικό τμήμα της χώρας.
Η Eurelectric αναλύει τις εξελισσόμενες τακτικές της Ρωσίας, οι οποίες περιλαμβάνουν τη χρήση ιρανικής κατασκευής drones Shahed και χτυπήματα ακριβείας τύπου «double-tap». Στην τακτική αυτή, σμήνη από drones εξαπολύονται ως πρώτο κύμα για να διατρήσουν τις οχυρώσεις, επιτρέποντας στους πυραύλους που ακολουθούν να καταστρέψουν τον εξοπλισμό πίσω από τα προστατευτικά. Παρά το ποσοστό κατάρριψης που φτάνει το 60-70%, ο τεράστιος όγκος των πυρομαχικών καθιστά τις επιθέσεις αυτές θανατηφόρες για τις υποδομές και τα πληρώματα επισκευής. Παράλληλα, οι κυβερνοεπιθέσεις έχουν αυξηθεί κατά 30-40% από την αρχή της εισβολής, με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργεί μια «κούρσα εξοπλισμών» μεταξύ των επιτιθέμενων και των αμυνόμενων ψηφιακών συστημάτων.
Υβριδικές απειλές εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης
Παρόλο που η ΕΕ δεν βρίσκεται σε κατάσταση θερμού πολέμου, η έκθεση επισημαίνει ότι ο υβριδικός πόλεμος αποτελεί τη νέα πραγματικότητα. Η Dragonfly Intelligence χαρτογράφησε 219 πράξεις υβριδικού πολέμου στην Ευρώπη τη δεκαετία 2014-2024, εκ των οποίων το 86% έλαβε χώρα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Είναι αξιοσημείωτο ότι το 45% αυτών των επιθέσεων πραγματοποιήθηκε μόνο εντός του 2024, ενώ 11 από αυτές στόχευαν κρίσιμες υποδομές. Οι δολιοφθορές στον αγωγό Nord Stream τον Σεπτέμβριο του 2022 εγκαινίασαν μια νέα εποχή υβριδικών τακτικών κατά των ενεργειακών υποδομών της ΕΕ. Έκτοτε, η Βαλτική Θάλασσα έχει μετατραπεί σε επίκεντρο τέτοιων ενεργειών, με περιστατικά όπως η αποκοπή του καλωδίου EstLink-2 στις 25 Δεκεμβρίου 2024.
Το κόστος των υβριδικών επιθέσεων είναι τεράστιο και οι συνέπειες άμεσες. Σύμφωνα με τις εσθονικές αρχές, η επισκευή του καλωδίου EstLink-2 που υπέστη ζημιά από το πλοίο Eagle S, σημαίας Νήσων Κουκ, κόστισε μεταξύ 50 και 60 εκατομμυρίων ευρώ. Προηγήθηκαν περιστατικά όπως η ζημιά στον αγωγό Balticconnector τον Οκτώβριο του 2023 και η αποκοπή των καλωδίων C-Lion 1 και Arelion τον Νοέμβριο του 2024 από το κινεζικό πλοίο Yi Peng 3. Παράλληλα, οι κυβερνοεπιθέσεις αποτελούν μόνιμη απειλή, με 23 επιτυχημένα χτυπήματα στον ενεργειακό τομέα της Ευρώπης από το 2022 έως τον Οκτώβριο του 2024. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κυβερνοεπίθεση στην αρχή του πολέμου που διέκοψε την παρακολούθηση 5.800 ανεμογεννητριών στη Γερμανία, συνολικής ισχύος 11 GW.
Κυβερνοεπιθέσεις και παραβιάσεις εναέριου χώρου
Οι ψηφιακές απειλές έχουν λάβει διαστάσεις συντονισμένων εκστρατειών κατά των ευρωπαϊκών δικτύων. Η μεγαλύτερη κυβερνοεπίθεση μέχρι σήμερα σημειώθηκε τον Μάιο του 2023 εναντίον 22 εταιρειών ενέργειας στη Δανία, υπό την καθοδήγηση της ομάδας Sandworm της ρωσικής GRU. Οι χάκερ εκμεταλλεύτηκαν ευπάθειες zero-day σε firewalls της Zyxel, αναγκάζοντας τις εταιρείες να λειτουργήσουν σε island mode. Πιο πρόσφατα, τον Δεκέμβριο του 2025, μια επίθεση στις πολωνικές υποδομές έδωσε σε χάκερ πρόσβαση σε συστήματα διαχείρισης ΑΠΕ και μονάδων συμπαραγωγής, αν και η άμυνα ήταν επιτυχής. Επίσης, τον Απρίλιο του 2025, χάκερ άνοιξαν βαλβίδα στο φράγμα Lake Risevatnet στη Νορβηγία, αποδεικνύοντας ότι οι ψηφιακές επιθέσεις μπορούν να έχουν φυσικές συνέπειες.
Πέραν των ψηφιακών και θαλάσσιων απειλών, η έκθεση καταγράφει ανησυχητικές παραβιάσεις του εναέριου χώρου της ΕΕ. Στις 10 Σεπτεμβρίου 2025, 21 ρωσικά drones παραβίασαν τον εθνικό εναέριο χώρο της Πολωνίας, ενώ τουλάχιστον τρία καταρρίφθηκαν. Αντίστοιχα περιστατικά σημειώθηκαν στη Ρουμανία και την Εσθονία, όπου μαχητικά F-16 και F-35 αναγκάστηκαν να αναχαιτίσουν απειλές. Η χρήση εμπορικών drones (COTS) για πιθανές επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές αποτελεί έναν αυξανόμενο κίνδυνο, καθώς μπορούν εύκολα να εξοπλιστούν με εκρηκτικά. Αυτά τα περιστατικά καταδεικνύουν τη λεπτή γραμμή μεταξύ υβριδικής σύγκρουσης και πολέμου, καθιστώντας την ετοιμότητα επιτακτική ανάγκη για τα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Αξιολόγηση ετοιμότητας και περιφερειακές αποκλίσεις
Στο πλαίσιο της έκθεσης, η Eurelectric διενήργησε έρευνα για την αξιολόγηση της ετοιμότητας των ευρωπαϊκών εταιρειών κοινής ωφέλειας. Σε μια κλίμακα από το 1 έως το 10, οι εταιρείες βαθμολόγησαν τη γενική τους ετοιμότητα με μέσο όρο 6,7. Ωστόσο, η έκθεση σημειώνει ότι η βαθμολογία αυτή πιθανόν να είναι υψηλότερη από την πραγματικότητα, καθώς βασίζεται σε αυτοαξιολόγηση και στη συμμετοχή εταιρειών που ήδη ασχολούνται ενεργά με το ζήτημα. Παρατηρείται σαφής γεωγραφική διαφοροποίηση: οι εταιρείες στη Βόρεια Ευρώπη και τη Βαλτική εστιάζουν περισσότερο σε φυσικές και υβριδικές απειλές, υιοθετώντας μοντέλα «Ολικής Άμυνας» όπως η Φινλανδία. Αντίθετα, στη Δυτική και Νότια Ευρώπη, η έμφαση δίνεται κυρίως στην κυβερνοασφάλεια και την ψηφιοποίηση.
Για τη βελτίωση της ετοιμότητας, η Eurelectric προτείνει ένα μοντέλο που βασίζεται στο τρίπτυχο «Προετοιμασία, Αντίδραση, Ανάκαμψη» (Bowtie model). Οι συστάσεις προς τις εταιρείες περιλαμβάνουν την ενίσχυση της επίγνωσης της κατάστασης και τη θεσμοθετημένη συνεργασία με τις τοπικές και εθνικές αρχές. Προτείνεται η δημιουργία διατμηματικών ομάδων αντιμετώπισης κρίσεων και η τακτική διενέργεια ασκήσεων ετοιμότητας. Επιπλέον, κρίνεται απαραίτητη η διασφάλιση εναλλακτικών καναλιών επικοινωνίας που δεν εξαρτώνται από τις δημόσιες τηλεπικοινωνιακές υποδομές, καθώς και η εκπαίδευση του προσωπικού για λειτουργία υπό συνθήκες κρίσης και μειωμένου εργατικού δυναμικού.
Στρατηγικές θωράκισης και πολιτικές συστάσεις
Σε επίπεδο φυσικών υποδομών, η έκθεση προκρίνει τη θωράκιση κρίσιμων στοιχείων του δικτύου, όπως οι υποσταθμοί, με τη χρήση προστατευτικών μέσων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων για κρίσιμο εξοπλισμό με μεγάλο χρόνο παράδοσης, όπως οι μετασχηματιστές. Η Eurelectric προτείνει επίσης την υιοθέτηση της αρχής των «τεσσάρων ματιών» για τον έλεγχο κρίσιμων εργασιών, ως μέτρο προστασίας από εσωτερικές απειλές και δολιοφθορές στην εφοδιαστική αλυσίδα. Οι συνεργασίες μεταξύ εταιρειών για την κοινή χρήση αποθεμάτων και συνεργείων επισκευής θεωρούνται ζωτικής σημασίας για την ταχεία αποκατάσταση ζημιών.
Σε θεσμικό επίπεδο, η έκθεση καλεί την ΕΕ και τα κράτη-μέλη να επιταχύνουν την εφαρμογή της νομοθεσίας, όπως οι οδηγίες NIS2 και CER, οι οποίες συχνά μεταφέρονται στα εθνικά δίκαια με καθυστερήσεις και αποσπασματικό τρόπο. Η Eurelectric ζητά να διατεθεί μέρος των αμυντικών δαπανών του ΝΑΤΟ (στόχος 2% του ΑΕΠ) για την προστασία των κρίσιμων μη στρατιωτικών υποδομών. Προτείνεται η δημιουργία ενός ενιαίου οργάνου διακυβέρνησης σε εθνικό επίπεδο που θα ενοποιεί την κυβερνοασφάλεια με τη φυσική ασφάλεια. Τέλος, ο Γενικός Γραμματέας της Eurelectric, Kristian Ruby, τόνισε ότι η έκθεση μετατρέπει τα σκληρά μαθήματα της Ουκρανίας σε πρακτική δράση για την υπόλοιπη Ευρώπη, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για άμεσες επενδύσεις στην ανθεκτικότητα.
