Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι η παγκόσμια θερμοκρασία θα ξεπεράσει το όριο του 1,5°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα μέσα στα επόμενα χρόνια, μετατοπίζοντας τη διεθνή κλιματική στρατηγική από την αποφυγή της υπέρβασης στον περιορισμό της διάρκειας και της έντασής της. Η νέα έκθεση του Προγράμματος Περιβάλλοντος του ΟΗΕ, UNEP, περιγράφει μια πορεία κατά την οποία η άνοδος της θερμοκρασίας θα πρέπει αργότερα να υποχωρήσει κάτω από το συγκεκριμένο όριο.
Ο στόχος του 1,5°C, που συνδέθηκε με τη Συμφωνία των Παρισίων του 2015, είχε διαμορφωθεί ως κρίσιμο σημείο για την αποφυγή των βαρύτερων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Ορισμένοι επιστήμονες υπολογίζουν ότι ο κόσμος βρίσκεται σήμερα στους 1,4°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, με βάση μέσο όρο 20 ετών και όχι τις θερμοκρασίες μιας μεμονωμένης χρονιάς.
Η νέα λογική της υπέρβασης
Η UNEP αναφέρει ότι ακόμη και το πιο αισιόδοξο σενάριο προβλέπει κορύφωση της υπερθέρμανσης στους 1,8°C γύρω στα μέσα του αιώνα, υπό την προϋπόθεση ότι οι χώρες θα ακολουθήσουν φιλόδοξους κλιματικούς στόχους. Οι υφιστάμενες κυβερνητικές πολιτικές, αντίθετα, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε άνοδο της θερμοκρασίας κατά 2,6°C έως το 2100.
Η στρατηγική αυτή περιγράφεται ως «overshoot»: η θερμοκρασία υπερβαίνει το όριο του 1,5°C, φτάνει σε υψηλότερη κορυφή και στη συνέχεια μειώνεται σταδιακά. Στόχος του ΟΗΕ παραμένει η επιστροφή κάτω από το 1,5°C έως το τέλος του αιώνα, με τη μικρότερη δυνατή υπέρβαση και για το συντομότερο δυνατό διάστημα.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δήλωσε ότι «η μάχη για τον 1,5 βαθμό είναι η μάχη για την ανθρωπότητα» και προειδοποίησε πως η ανθρωπότητα κινείται γρήγορα πέρα από το όριο που είχε τεθεί για την αποφυγή της κλιματικής καταστροφής. Κάθε κλάσμα βαθμού, πρόσθεσε, θα κοστίζει ζωές, μέσα βιοπορισμού και θα εντείνει τις ανισότητες.
Οι επιπτώσεις μιας μακράς υπέρβασης
Η περίοδος πάνω από το όριο του 1,5°C αναμένεται να διαρκέσει πολλές δεκαετίες, σύμφωνα με τον Ρίτσαρντ Μπετς, κλιματολόγο του Πανεπιστημίου του Έξετερ και συντάκτη της έκθεσης. Η UNEP προειδοποιεί για εντονότερα ακραία καιρικά φαινόμενα, απώλειες οικοσυστημάτων, ζημιές στην υγεία, την επισιτιστική ασφάλεια, τα υδάτινα αποθέματα, τις πόλεις, τις υποδομές και τις οικονομίες.
Η έκθεση συνδέει την παρατεταμένη υπέρβαση με αυξημένο κίνδυνο μη αναστρέψιμων σημείων καμπής. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνει την αποσταθεροποίηση μεγάλων παγοκαλυμμάτων στη Δυτική Ανταρκτική και τη Γροιλανδία, την υποβάθμιση του Αμαζονίου και πιθανές μεταβολές στην κυκλοφορία του Ατλαντικού Ωκεανού.
Η Ίνγκερ Άντερσεν, εκτελεστική διευθύντρια της UNEP, τόνισε ότι η προτεραιότητα αφορά αρχικά τον περιορισμό της μέγιστης ανόδου της θερμοκρασίας και στη συνέχεια τη συντόμευση του χρόνου παραμονής πάνω από το όριο. Η προσαρμογή στις επιπτώσεις αποκτά επίσης μεγαλύτερο βάρος, ιδιαίτερα για τους πληθυσμούς που πλήττονται περισσότερο από την επιδείνωση της κλιματικής κρίσης.
Η πίεση για ταχύτερη δράση
Η έκθεση ζητά επιτάχυνση της σταδιακής κατάργησης των ορυκτών καυσίμων, μείωση της ρύπανσης από μεθάνιο και προστασία της γης, των δασών και των ωκεανών. Ο ΟΗΕ καλεί επίσης τις κυβερνήσεις να ενισχύσουν τα εθνικά κλιματικά σχέδια και τις δεσμεύσεις για μηδενικές καθαρές εκπομπές, ενώ οι ανεπτυγμένες χώρες καλούνται να τριπλασιάσουν τη χρηματοδότηση για την προσαρμογή.
Η αφαίρεση διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα αποτελεί βασικό στοιχείο της στρατηγικής επιστροφής κάτω από το όριο. Η φύτευση δέντρων μπορεί, σύμφωνα με την έκθεση, να μειώσει τη θερμοκρασία κατά έως 0,1°C, γεγονός που αυξάνει την ανάγκη για άλλες μεθόδους αφαίρεσης και αποθήκευσης άνθρακα. Επιστήμονες που επικαλείται το Associated Press εκφράζουν επιφυλάξεις για την αξιοπιστία και το κόστος αυτών των λύσεων.
Ο συντάκτης της έκθεσης Τζόερι Ρόγκελι, κλιματολόγος στο Imperial College London, εκτιμά ότι κάθε πενταετής καθυστέρηση στη μείωση των εκπομπών προσθέτει τουλάχιστον 0,1°C στην κορύφωση της θέρμανσης. Η νέα προσέγγιση του ΟΗΕ διατηρεί τον στόχο του 1,5°C, με μεγαλύτερη έμφαση στην άμεση μείωση των εκπομπών και στην προστασία από τις επιπτώσεις που ήδη εντείνονται.
