Αυξημένους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία βλέπει η Bank for International Settlements, καθώς το υψηλό δημόσιο χρέος, οι χρηματοοικονομικές ευπάθειες και η αβεβαιότητα γύρω από τη διάρκεια του boom της AI δημιουργούν πιο σύνθετο περιβάλλον για κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες. Στην Ετήσια Οικονομική Έκθεσή της, η BIS καλεί τους φορείς χάραξης πολιτικής να κινηθούν με πειθαρχία, δίνοντας προτεραιότητα στη σταθερότητα των τιμών, στη δημοσιονομική βιωσιμότητα και στην ισχυρότερη εποπτεία πέρα από τον τραπεζικό τομέα.
Η έκθεση αναφέρει ότι η ανάπτυξη άντεξε το 2025, παρά τις αυξήσεις δασμών και τη γεωπολιτική αβεβαιότητα, με στήριξη από χαμηλότερους των αρχικών εκτιμήσεων αποτελεσματικούς δασμούς, εμπορική εκτροπή, απορρόφηση κόστους από τις επιχειρήσεις και άνοδο των επενδύσεων σε υποδομές AI. Η εικόνα δοκιμάστηκε στις αρχές του 2026, όταν το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ προκάλεσε σοκ στην ενέργεια και νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων. Ο γενικός διευθυντής της BIS, Pablo Hernández de Cos, δήλωσε ότι η επιτυχία εξαρτάται από υγιή δημοσιονομικά και χρηματοοικονομικά θεμέλια.
Πληθωρισμός και ενέργεια πιέζουν τις πολιτικές
Πρώτο σημείο πίεσης για την BIS αποτελεί ο πληθωρισμός. Η έκθεση σημειώνει ότι το ενεργειακό σοκ ήταν σημαντικό και ότι οι επιπτώσεις του μπορούν να περάσουν στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Ο παγκόσμιος γενικός πληθωρισμός αυξήθηκε μετά την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, ενώ οι τιμές των πλαστικών και των λιπασμάτων, βασικών εισροών για τη βιομηχανία και τη γεωργία, αυξήθηκαν κατά 30% και 50% αντίστοιχα. Το κεντρικό ερώτημα είναι εάν αυτές οι αυξήσεις θα διευρυνθούν και θα αποκτήσουν διάρκεια, όπως στην περίοδο 2021-2023.
Ο Hernández de Cos είπε στους δημοσιογράφους ότι το βασικό μήνυμα αφορά την ετοιμότητα των κεντρικών τραπεζών να δράσουν, εφόσον διαπιστώσουν αποσταθεροποίηση των προσδοκιών για τον πληθωρισμό. Παράλληλα, χαρακτήρισε θετική την πρόσφατη κατάπαυση του πυρός μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν και την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, εκτιμώντας ότι αποφεύγονται ακραία σενάρια. Ωστόσο, η BIS σημειώνει ότι η πλήρης αποκατάσταση της φυσικής προσφοράς ενέργειας θα χρειαστεί χρόνο, ενώ οι αρχικές αυξήσεις τιμών μπορούν να συνεχίσουν να μεταδίδονται μέσα από την παραγωγή.
Το boom της AI μπαίνει σε δοκιμασία
Δεύτερη εστία αβεβαιότητας είναι η διάρκεια της αισιοδοξίας γύρω από την AI. Η BIS αναγνωρίζει ότι οι επενδύσεις σε οικοσυστήματα AI βοήθησαν την παγκόσμια ανάπτυξη να αντέξει την πίεση από τους υψηλότερους δασμούς, στηρίζοντας τις κεφαλαιουχικές δαπάνες στις Ηνωμένες Πολιτείες και δημιουργώντας επιδράσεις στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Παράλληλα, οι προσδοκίες για μελλοντικά κέρδη παραγωγικότητας ενίσχυσαν τις αποτιμήσεις στις χρηματιστηριακές αγορές και διατήρησαν ευνοϊκές χρηματοοικονομικές συνθήκες.
Η ίδια δυναμική συνοδεύεται από κινδύνους. Η BIS προειδοποιεί ότι τα σημερινά επίπεδα επενδύσεων μπορεί να αποδειχθούν μη βιώσιμα, εάν οι περιορισμοί στην προσφορά ανακόψουν την παραγωγή. Ο έντονος ανταγωνισμός για ηγετική θέση στην αγορά μπορεί επίσης να ενισχύσει την υπερεπένδυση στην AI, όπως έχει συμβεί σε προηγούμενους κύκλους τεχνολογικής καινοτομίας. Στο ίδιο πλαίσιο, η έκθεση επισημαίνει ότι η χρηματοδότηση του boom της AI εμφανίζει αυξανόμενη εξάρτηση από χρέος και πιο σύνθετες δομές χρηματοδότησης στην αλυσίδα εφοδιασμού.
Νέα σχέση χρέους και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας
Οι χρηματοοικονομικές ευπάθειες αποτελούν τρίτο πεδίο ανησυχίας. Η BIS αναφέρεται σε υψηλές αποτιμήσεις περιουσιακών στοιχείων, συμπιεσμένα ασφάλιστρα κινδύνου και σημάδια εφησυχασμού των επενδυτών, στοιχεία που μπορούν να ενισχύσουν την ένταση ενός δυσμενούς σεναρίου. Η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη από την αύξηση του ρόλου των μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών, την υψηλή μόχλευση σε βασικές αγορές και τη διευρυνόμενη παρουσία του private credit.
Στις αγορές κρατικού χρέους, η BIS περιγράφει έναν νέο δημοσιονομικό-χρηματοπιστωτικό δεσμό, καθώς μεγάλα, ιδιαίτερα μοχλευμένα hedge funds διαδραματίζουν αυξανόμενο ρόλο στη διαμεσολάβηση κρατικών ομολόγων. Οι στρατηγικές αυτές βασίζονται σε βραχυπρόθεσμη χρηματοδότηση με ευνοϊκούς όρους, δημιουργώντας κίνδυνο αναγκαστικών πωλήσεων και αλυσιδωτής απομόχλευσης σε περίπτωση σοκ. Ο Frank Smets, ασκών καθήκοντα επικεφαλής του νομισματικού και οικονομικού τμήματος της BIS, ανέφερε ότι ο νέος δεσμός μπορεί να οδηγήσει σε συχνότερες και εντονότερες πτώσεις στις αξίες κρατικών ομολόγων, με ταχεία σύσφιξη των χρηματοοικονομικών συνθηκών.
Πολιτική εποπτεία για stablecoins και αγορές
Η BIS καλεί τις κυβερνήσεις να θέσουν τα δημόσια οικονομικά σε βιώσιμη πορεία και τις κεντρικές τράπεζες να διατηρήσουν σαφή προτεραιότητα στη μεσοπρόθεσμη σταθερότητα των τιμών. Για τα μέτρα αντιμετώπισης των ενεργειακών σοκ, η έκθεση προκρίνει παρεμβάσεις προσωρινές, στοχευμένες και προσαρμοσμένες στο πρόβλημα. Σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου, ζητά αξιόπιστα μεσοπρόθεσμα πλαίσια δημοσιονομικής πολιτικής, διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για την παραγωγικότητα και δαπάνες που στηρίζουν την ανάπτυξη, διευρύνουν τη φορολογική βάση και προσελκύουν ιδιωτικά κεφάλαια.
Η εικόνα συμπληρώνεται από τις επισημάνσεις της BIS για τα stablecoins και τη μελλοντική αρχιτεκτονική του νομισματικού συστήματος. Η έκθεση αναφέρει ότι οι σημερινές δομές stablecoin έχουν αδυναμίες, καθώς η αξία τους μπορεί να παρουσιάζει διακυμάνσεις, οι δημόσιες permissionless blockchains εμφανίζουν κατακερματισμό και περιορισμούς κλιμάκωσης, ενώ τα λεγόμενα unhosted wallets χωρίς ελέγχους know-your-customer εγείρουν ζητήματα χρηματοοικονομικής ακεραιότητας. Η BIS ζητά συντονισμένη αντιμετώπιση των κινδύνων και αναβάθμιση του διπλού συστήματος χρήματος μέσω tokenisation, με το Project Agorá να παρουσιάζεται ως παράδειγμα συνεργασίας κεντρικών τραπεζών και ιδιωτικών φορέων για διασυνοριακές πληρωμές.
