Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε τη νέα στρατηγική για τις κβαντικές τεχνολογίες, θέτοντας ως κεντρικό στόχο την ανάδειξη της Ευρώπης σε παγκόσμιο ηγέτη του τομέα έως το 2030, με την υιοθέτηση της σχετικής Πράξης για την Κβαντική Τεχνολογία (Quantum Act) να προγραμματίζεται για το 2026. Η στρατηγική αποσκοπεί στη δημιουργία ενός ανθεκτικού και κυρίαρχου ευρωπαϊκού κβαντικού οικοσυστήματος, προωθώντας την ανάπτυξη νεοφυών επιχειρήσεων, τη σύνδεση της επιστημονικής έρευνας με την αγορά και τη διατήρηση της ευρωπαϊκής επιστημονικής υπεροχής. Όπως δήλωσε η αρμόδια Επίτροπος Henna Virkkunen, «ενώ για κάποιους η κβαντική τεχνολογία μπορεί να μοιάζει με επιστημονική φαντασία, οι πρώτες εφαρμογές της ήδη εισέρχονται στην αγορά».
Οι κβαντικές τεχνολογίες βασίζονται στην κβαντική μηχανική και περιλαμβάνουν την κβαντική υπολογιστική και προσομοίωση, την κβαντική ανίχνευση και την κβαντική επικοινωνία. Ήδη, εφαρμογές που αξιοποιούν αυτά τα συστήματα αρχίζουν να χρησιμοποιούνται στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων, στην υγειονομική περίθαλψη και στην προστασία κρίσιμων υποδομών. Οι νέες αυτές τεχνολογίες αναμένεται να φέρουν επανάσταση σε τομείς όπως η κυβερνοασφάλεια, η κινητικότητα, η βιομηχανία, η πρόβλεψη του κλίματος, αλλά και στην άμυνα και την ασφάλεια, καθώς χαρακτηρίζονται από σημαντικές δυνατότητες διπλής χρήσης. Η Ευρώπη διαθέτει ήδη ισχυρή επιστημονική παρουσία, με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση ταλέντου διεθνώς και την πρώτη θέση παγκοσμίως στον αριθμό επιστημονικών δημοσιεύσεων στον κβαντικό τομέα.
Η στρατηγική αναγνωρίζει πως το οικοσύστημα της ΕΕ παραμένει εύθραυστο, κυρίως λόγω του κατακερματισμού της στήριξης μεταξύ των κρατών-μελών και της περιορισμένης πρόσβασης σε ιδιωτικά κεφάλαια, σε σύγκριση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα. Ειδικότερα, περίπου το ένα τρίτο όλων των εταιρειών κβαντικής τεχνολογίας διεθνώς εδρεύει στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ οι ευρωπαϊκοί πάροχοι εξοπλίζουν σχεδόν το ήμισυ του υλικού και του λογισμικού για κβαντικούς υπολογιστές παγκοσμίως. Ωστόσο, η Ευρώπη προσελκύει μόλις το 5% της παγκόσμιας ιδιωτικής χρηματοδότησης, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκεντρώνουν το 50%, γεγονός που καθιστά δύσκολη τη μετάβαση από την επιστημονική έρευνα στη βιομηχανική παραγωγή και ενέχει τον κίνδυνο να χαθούν ή να μεταφερθούν οι ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις σε αγορές με καλύτερη χρηματοδότηση.
Όπως τόνισε η Henna Virkkunen, «αυτή είναι μια κρίσιμη στιγμή για δράση». Η νέα στρατηγική, σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση, «στοχεύει στην προώθηση λύσεων που θα επιτρέψουν την ανάπτυξη του κλάδου σε βιομηχανική κλίμακα, στον καλύτερο συντονισμό των προσπαθειών μεταξύ των κρατών-μελών και, κυρίως, στην ανάληψη ηγετικού ρόλου εκ μέρους της Ευρώπης». Το στρατηγικό όραμα της ΕΕ συνοψίζεται στη μετατροπή της Ευρώπης σε βιομηχανική δύναμη στον κβαντικό τομέα και σε παγκόσμιο ηγέτη στην αγορά των κβαντικών τεχνολογιών, αξιοποιώντας τη διαχρονική επιστημονική υπεροχή της ηπείρου.
Στη στρατηγική περιγράφονται πέντε βασικοί άξονες: η έρευνα και καινοτομία, οι κβαντικές υποδομές, η ενίσχυση του οικοσυστήματος, οι διαστημικές και οι τεχνολογίες διπλής χρήσης, καθώς και οι δεξιότητες. Προβλέπεται η δημιουργία εγκατάστασης κβαντικού σχεδιασμού και έξι πιλοτικών γραμμών παραγωγής κβαντικών μικροκυκλωμάτων, η έναρξη πιλοτικής εγκατάστασης για το ευρωπαϊκό κβαντικό διαδίκτυο, και η εκπόνηση χάρτη πορείας για την τεχνολογία στο διάστημα σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος. Επιπλέον, η στρατηγική ενισχύει τη θέση της ΕΕ στη διεθνή ψηφιακή ατζέντα, διαμηνύοντας ότι η Ευρώπη είναι ανοικτή στη συνεργασία με έμπιστες χώρες, διατηρώντας παράλληλα τον στόχο της στρατηγικής αυτονομίας.
Για την υλοποίηση των στόχων της στρατηγικής, δημιουργείται νέα δομή διακυβέρνησης με σκοπό τον καλύτερο συντονισμό με τα κράτη-μέλη, ενώ συγκροτείται Συμβουλευτική Επιτροπή Υψηλού Επιπέδου, στην οποία συμμετέχουν κορυφαίοι Ευρωπαίοι επιστήμονες και βραβευμένοι με Νόμπελ, με σκοπό την παροχή ανεξάρτητης στρατηγικής καθοδήγησης. Μάλιστα, η πρώτη συνάντηση της επιτροπής πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά την έγκριση της στρατηγικής, όπως έκανε γνωστό η Henna Virkkunen, η οποία σημείωσε ότι «η στρατηγική έτυχε θερμής αποδοχής».
Η Ευρώπη έχει ήδη επενδύσει πάνω από 11 δισεκατομμύρια ευρώ δημόσιας χρηματοδότησης, ενώ σχεδόν 2 δισεκατομμύρια ευρώ έχουν διατεθεί απευθείας από τον προϋπολογισμό της ΕΕ. Οι τελευταίες πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν τη χρηματοδότηση κβαντικών υπολογιστών μέσω της EuroHPC, την ανάπτυξη κβαντικών δικτύων επικοινωνίας, τη δημιουργία ευρωπαϊκού δικτύου ομάδων κβαντικών δεξιοτήτων και την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κβαντικών Δεξιοτήτων έως το 2026.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις, μέχρι το 2040 ο κλάδος αναμένεται να δημιουργήσει χιλιάδες θέσεις εργασίας υψηλής ειδίκευσης στην Ευρώπη, ενώ η παγκόσμια αξία του μπορεί να ξεπεράσει τα 155 δισεκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο, η μετάβαση από την έρευνα στη βιομηχανία θεωρείται κρίσιμη και για τον λόγο αυτό η ΕΕ θα δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων, στη διατήρηση των ταλέντων και στην αποτροπή εξαγορών ή μεταφοράς ευρωπαϊκών νεοφυών επιχειρήσεων σε τρίτες χώρες.
Τέλος, η Henna Virkkunen κατέστησε σαφές ότι «το μέλλον είναι να μετατραπεί η Ευρώπη σε βιομηχανική δύναμη και σε παγκόσμιο ηγέτη στις κβαντικές τεχνολογίες, αξιοποιώντας την ισχυρή της επιστημονική ηγεσία». Μετά την έγκριση της στρατηγικής, προγραμματίζεται η κατάθεση της Πράξης για την Κβαντική Τεχνολογία (Quantum Act) το 2026, ώστε να διασφαλιστεί ένα σταθερό θεσμικό πλαίσιο για την περαιτέρω ανάπτυξη του τομέα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
