Μια δέσμη μέτρων για την πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων, την αποτελεσματικότερη συλλογή, διαλογή και ανακύκλωση, καθώς και τη βιώσιμη ανάκτηση ενέργειας από οργανικά υπολείμματα θα μπορούσε να μειώσει τις παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά περισσότερους από 1,5 δισ. τόνους ισοδυνάμου διοξειδίου του άνθρακα ετησίως έως το 2035, σύμφωνα με ειδική έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA). Η δυνητική μείωση αντιστοιχεί στις εκπομπές του μισού παγκόσμιου στόλου αυτοκινήτων.
Η έκθεση παρουσιάστηκε στην COP31, στην Αττάλεια, και εκπονήθηκε κατόπιν αιτήματος της τουρκικής προεδρίας της διάσκεψης. Η προεδρία έχει θέσει στόχο να περιορίσει κατά τουλάχιστον 50% έως το 2035 την προβλεπόμενη αύξηση της ετήσιας παραγωγής αστικών στερεών αποβλήτων παγκοσμίως. Μία από τις παρεμβάσεις αφορά τον σχεδιασμό προϊόντων και κτιρίων που χρειάζονται λιγότερα υλικά, διαρκούν περισσότερο και μπορούν ευκολότερα να επισκευαστούν ή να επαναχρησιμοποιηθούν. Έτσι μπορεί να μειωθεί η ζήτηση για χάλυβα και τσιμέντο, δύο υλικά των οποίων η παραγωγή απαιτεί μεγάλες ποσότητες ενέργειας.
Λιγότερα απόβλητα από τον σχεδιασμό
Παγκοσμίως παράγονται περίπου 2,6 δισ. τόνοι αστικών στερεών αποβλήτων τον χρόνο. Η διάθεση, η επεξεργασία και η αποτέφρωση αποβλήτων ευθύνονται για περίπου το 4% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και για σχεδόν το ένα πέμπτο των ανθρωπογενών εκπομπών μεθανίου. Το αποτύπωμα μεγαλώνει αν συνυπολογιστεί η ενέργεια που καταναλώνεται για να παραχθούν υλικά τα οποία τελικά απορρίπτονται προτού αξιοποιηθούν πλήρως.
Σχεδόν το 20% των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που συνδέονται με την ενέργεια προέρχεται από την παραγωγή χάλυβα, τσιμέντου, αλουμινίου, χαρτιού και χημικών προϊόντων, στα οποία περιλαμβάνονται τα πλαστικά. Οι παρεμβάσεις για την πρόληψη αποβλήτων και την αποδοτικότερη χρήση υλικών θα μπορούσαν να περιορίσουν τις εκπομπές κατά περίπου 700 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO₂ ετησίως έως το 2035. Σε αυτές περιλαμβάνονται ο αποδοτικότερος σχεδιασμός κτιρίων, οχημάτων και συσκευασιών, η μείωση των απωλειών στις κατασκευές και η κοινή χρήση προϊόντων. Στο Σίδνεϊ, για παράδειγμα, η ανακατασκευή του Quay Quarter Tower διατήρησε πάνω από το 65% των δομικών στοιχείων του υφιστάμενου κτιρίου και απέτρεψε εκπομπές περίπου 7.300 τόνων CO₂ που συνδέονται με τα δομικά υλικά.
Διαλογή και ανακύκλωση
Με καλύτερα συστήματα συλλογής και διαλογής, περισσότερα υλικά μπορούν να ανακτηθούν προτού καταλήξουν σε χώρους ταφής. Η χρήση ανακυκλωμένων υλικών μειώνει τη ζήτηση για νέα υλικά και την ενέργεια που απαιτείται για την παραγωγή τους. Ο χάλυβας και το αλουμίνιο έχουν ήδη σχετικά υψηλά ποσοστά ανακύκλωσης. Στα πλαστικά, η βελτίωση της συλλογής και της διαλογής και η ανάπτυξη μεθόδων ανακύκλωσης θα μπορούσαν να διπλασιάσουν την παγκόσμια ανακύκλωση πλαστικών έως το 2035.
Στη Σεούλ, τα νοικοκυριά υποχρεούνται να συλλέγουν τις διαφανείς φιάλες PET χωριστά από τα υπόλοιπα πλαστικά. Η χωριστή συλλογή επιτρέπει ανακύκλωση υψηλότερης ποιότητας και αξιοποίηση του υλικού σε προϊόντα όπως ρούχα και τσάντες. Για το σύνολο των υλικών, η ενίσχυση της συλλογής, της διαλογής και της ανακύκλωσης θα μπορούσε να μειώσει τις εκπομπές κατά τουλάχιστον 400 εκατ. τόνους ισοδυνάμου CO₂ ετησίως έως το 2035.
Ενέργεια από οργανικά υπολείμματα
Για οργανικά απόβλητα που παραμένουν μετά τα μέτρα πρόληψης και των οποίων η ανακύκλωση είναι δύσκολη ή ασύμφορη, η ανάκτηση ενέργειας μπορεί να αποτρέψει εκπομπές μεθανίου από τη διάθεσή τους και να αυξήσει την προσφορά καυσίμων χαμηλών εκπομπών. Η παγκόσμια παραγωγή βιοαερίων θα μπορούσε να τετραπλασιαστεί έως το 2035, με πρώτες ύλες όπως κατάλοιπα καλλιεργειών, κοπριά και αστικά στερεά απόβλητα. Στην πόλη Ιντόρ της Ινδίας, μια μονάδα μετατρέπει καθημερινά 550 τόνους οργανικών αποβλήτων σε βιομεθάνιο, το οποίο τροφοδοτεί περισσότερα από 400 αστικά λεωφορεία.
Οι περισσότερες παρεμβάσεις μπορούν να εφαρμοστούν με δοκιμασμένες τεχνολογίες και πρακτικές. Ο Fatih Birol, εκτελεστικός διευθυντής του IEA, εκτίμησε ότι η πρόοδος προς μια κυκλική οικονομία μηδενικών αποβλήτων θα μπορούσε να ενισχύσει την οικονομική ανταγωνιστικότητα των χωρών και να μειώσει τις εκπομπές τους.
Οι προτεραιότητες διαφέρουν ανά χώρα, ανάλογα με την ωριμότητα των συστημάτων διαχείρισης αποβλήτων, τις δυνατότητες των αρμόδιων φορέων και την πρόσβαση σε κεφάλαια. Ο IEA προτείνει στις κυβερνήσεις να προσαρμόσουν τα κίνητρα και τους δείκτες προόδου ώστε να δίνουν βάρος στην αποδοτική χρήση πόρων και να εξασφαλίσουν χρηματοδότηση για τη συλλογή, την ανακύκλωση και τη βιώσιμη ανάκτηση ενέργειας. Η έκθεση επισημαίνει επίσης τη σημασία της κατάρτισης στην αποδοτική χρήση των πόρων και της διεθνούς συνεργασίας. Δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην καλύτερη πρόσβαση των αναδυόμενων και αναπτυσσόμενων οικονομιών στη χρηματοδότηση.
