Έναν χρόνο μετά την παρουσίαση της έκθεσής του για την ανταγωνιστικότητα, ο Mario Draghi επανήλθε με μια αυστηρή προειδοποίηση ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε δυσκολότερη θέση, αντιμετωπίζοντας αυξανόμενες ευπάθειες και έναν ξεθωριασμένο αναπτυξιακό μοντέλο, την ώρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίαζε μια εικόνα σημαντικής προόδου, έχοντας κινητοποιήσει πάνω από ένα τρισεκατομμύριο ευρώ στους τομείς της καινοτομίας, της καθαρής τεχνολογίας και της ασφάλειας. Η ταυτόχρονη παρουσία των δύο αφηγημάτων, σε εκδήλωση στις Βρυξέλλες, φέρνει στο προσκήνιο την κρισιμότητα της στιγμής για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομίας, καθώς η αίσθηση του κατεπείγοντος που μεταφέρει ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την αισιοδοξία των επίσημων απολογισμών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μέσω της Προέδρου Ursula von der Leyen, τόνισε τα απτά αποτελέσματα της εφαρμογής των συστάσεων Draghi, αναφέροντας ότι περισσότερες από τις μισές πρωτοβουλίες έχουν ήδη υλοποιηθεί. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, έχουν κινητοποιηθεί διακόσια δισεκατομμύρια ευρώ για επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη, εκατόν πενήντα δισεκατομμύρια μέσω του ταμείου SAFE για την ασφάλεια και την άμυνα, πάνω από εκατό δισεκατομμύρια για την καθαρή τεχνολογία, και εβδομήντα δισεκατομμύρια μέσω του TechEU για καινοτόμες εταιρείες , ενώ παράλληλα έχουν επιτευχθεί 8,4 δισεκατομμύρια ευρώ σε εξοικονόμηση για τις επιχειρήσεις χάρη σε πακέτα απλούστευσης. Η οικονομία της Ένωσης δείχνει σημάδια ανάκαμψης, με πρόβλεψη για αύξηση του ΑΕΠ κατά 1,1% το 2025, τη δημιουργία 732.000 νέων θέσεων εργασίας και τη διατήρηση της ανεργίας σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Σε θεσμικό επίπεδο, μέσα σε οκτώ μήνες, υιοθετήθηκαν τριάντα τρεις εμβληματικές δράσεις και δεκατέσσερις νομοθετικές πρωτοβουλίες.
Η Πρόεδρος von der Leyen εστίασε ιδιαίτερα στην πρόοδο που έχει σημειωθεί στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπου η Ευρώπη, όπως είπε, δεν είναι απλώς διεκδικητής αλλά ηγέτης. Ανέφερε ότι η Ένωση διαθέτει πλέον τέσσερις υπερυπολογιστές στην παγκόσμια δεκάδα και ότι ο αριθμός των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που υιοθετούν την ΑΙ αυξήθηκε κατά 67% το 2025. Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε η αποκάλυψή της ότι για τον αρχικό στόχο κινητοποίησης είκοσι δισεκατομμυρίων ευρώ για τα AI Gigafactories, ο ιδιωτικός τομέας ανταποκρίθηκε με επενδυτικές προτάσεις που έφτασαν τα διακόσια τριάντα δισεκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο, η ίδια αναγνώρισε τις σημαντικές προκλήσεις, κυρίως την ατελή Ενιαία Αγορά, παραθέτοντας στοιχεία του ΔΝΤ σύμφωνα με τα οποία τα εσωτερικά εμπόδια ισοδυναμούν με δασμό 45% στα αγαθά και 110% στις υπηρεσίες.
Στον αντίποδα αυτής της εικόνας, ο Mario Draghi παρουσίασε μια διαφορετική ανάλυση, υποστηρίζοντας ότι οι προκλήσεις έχουν γίνει οξύτερες τον τελευταίο χρόνο. Επισήμανε ότι το εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας έναντι της ΕΕ έχει αυξηθεί κατά σχεδόν 20% από τον περασμένο Δεκέμβριο, ενώ οι ετήσιες επενδυτικές ανάγκες της Ευρώπης έχουν εκτοξευθεί από οκτακόσια δισεκατομμύρια σε σχεδόν 1,2 τρισεκατομμύρια ευρώ, με το δημόσιο μερίδιο να έχει σχεδόν διπλασιαστεί. Τόνισε με έμφαση ότι η Ένωση αποτυγχάνει να κινηθεί με την ταχύτητα που απαιτούν οι περιστάσεις, χαρακτηρίζοντας την αδράνεια ως εφησυχασμό και απογοήτευση για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις που είναι έτοιμες να δράσουν.
Η κριτική του πρώην τραπεζίτη έγινε ακόμα πιο αιχμηρή σε συγκεκριμένους τομείς πολιτικής. Κάλεσε για ριζική απλούστευση του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων (GDPR), ο οποίος, σύμφωνα με έρευνες που παρέθεσε, έχει αυξήσει το κόστος διαχείρισης δεδομένων για τις ευρωπαϊκές εταιρείες κατά περίπου 20% σε σύγκριση με τις αμερικανικές. Τεκμηρίωσε το τεχνολογικό χάσμα αναφέροντας ότι πέρυσι οι ΗΠΑ παρήγαγαν 40 μεγάλα θεμελιώδη μοντέλα AI, η Κίνα 15 και η ΕΕ μόλις 3. Προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, προτείνοντας η εφαρμογή του επόμενου σταδίου του Νόμου για την Τεχνητή Νοημοσύνη, που αφορά τα συστήματα υψηλού κινδύνου, να τεθεί σε παύση μέχρι να αξιολογηθούν καλύτερα τα μειονεκτήματά του. Εξίσου αυστηρός ήταν και για τον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, όπου υποστήριξε ότι ο ενάρετος κύκλος που αναμενόταν από τον στόχο του 2035 για μηδενικές εκπομπές δεν συνέβη, ζητώντας την υιοθέτηση μιας τεχνολογικά ουδέτερης προσέγγισης.
Το επίκεντρο της επιχειρηματολογίας του Draghi ήταν η αποτυχία της Ευρώπης να δράσει ενιαία και με κλίμακα. Επισήμανε ότι το 2023, τα κράτη μέλη δαπάνησαν σχεδόν εκατόν ενενήντα δισεκατομμύρια ευρώ σε ασυντόνιστες εθνικές κρατικές ενισχύσεις, ποσό πενταπλάσιο από ό,τι έχει διατεθεί για Σημαντικά Έργα Κοινού Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος (Important Projects of Common European Interest – IPCEIs) από το 2018. Αυτός ο κατακερματισμός, κατά τον ίδιο, εμποδίζει τη δημιουργία ευρωπαϊκών πρωταθλητών ικανών να ανταγωνιστούν σε παγκόσμιο επίπεδο. Η αδυναμία αυτή, σε συνδυασμό με το τεράστιο ενεργειακό κόστος, όπου οι τιμές του φυσικού αερίου παραμένουν σχεδόν τετραπλάσιες από αυτές των ΗΠΑ, συνθέτουν ένα περιβάλλον ασφυκτικό για την ευρωπαϊκή βιομηχανία.
Ως διέξοδο, ο Mario Draghi δεν δίστασε να προτείνει ριζοσπαστικές λύσεις που αγγίζουν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Υποστήριξε την άμεση δημιουργία μιας διαδικασίας ταχείας έγκρισης (fast-track) για τις συγχωνεύσεις σε στρατηγικούς τομείς, αντί για αναμονή έως το 2027 που προβλέπει η τρέχουσα αναθεώρηση. Το πιο σημαντικό, όμως, ήταν το κάλεσμά του προς την Ευρώπη να αρχίσει να δρα λιγότερο σαν συνομοσπονδία και περισσότερο σαν ομοσπονδία, θέτοντας ανοιχτά στο τραπέζι την ιδέα της έκδοσης κοινού χρέους για τη χρηματοδότηση κοινών έργων. Η πρόταση αυτή σηματοδοτεί μια βαθιά τομή, αντικατοπτρίζοντας την πεποίθησή του ότι, για την επιβίωσή της, η Ευρώπη πρέπει να πράξει όσα δεν έχει πράξει στο παρελθόν και να ανταποκριθεί σε έκτακτες περιστάσεις με έκτακτες δράσεις.
