Στη διεύρυνση της ατζέντας του πέρα από τον παραδοσιακό συντονισμό της δημοσιονομικής πολιτικής προχωρά το Eurogroup, εντάσσοντας την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή χρηματοδότηση στις συζητήσεις για την ανταγωνιστικότητα, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την οικονομική κυριαρχία της Ευρώπης. Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, συνέδεσε τη διεύρυνση αυτή με τις αλλαγές στην οικονομία και τις νέες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι υπουργοί Οικονομικών στους τομείς της τεχνολογίας, της ενέργειας και της γεωπολιτικής.
Η κατεύθυνση αποτυπώνεται στο νέο πρόγραμμα εργασίας του Eurogroup για τους επόμενους δώδεκα μήνες και στην κοινή δήλωση για την ψηφιακή χρηματοδότηση. Συνοδεύεται, ωστόσο, από τη δέσμευση για διατήρηση της δημοσιονομικής βιωσιμότητας, καθώς οι υψηλότερες ενεργειακές τιμές επιβαρύνουν την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό. Ο Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι η σταθερότητα παραμένει το θεμέλιο της ευρωπαϊκής οικονομίας, ενώ η ανταγωνιστικότητα θα καθορίσει τη θέση της Ευρώπης στο διεθνές περιβάλλον.
Η AI στην οικονομική και χρηματοπιστωτική ατζέντα
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί, κατά τον Πιερρακάκη, να αυξήσει την παραγωγικότητα και να επηρεάσει τις επενδύσεις, τη λειτουργία των επιχειρήσεων, τις αγορές εργασίας, το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τον τρόπο με τον οποίο παράγεται η ανάπτυξη. Στον χρηματοπιστωτικό τομέα μπορεί να βελτιώσει τη διαχείριση κινδύνων, να αυξήσει την αποδοτικότητα των υπηρεσιών και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα απέναντι σε πιο σύνθετες κυβερνοεπιθέσεις. Οι ίδιες δυνατότητες μπορούν να αξιοποιηθούν κακόβουλα, δημιουργώντας νέες ευπάθειες και συστημικούς κινδύνους.
Στους κινδύνους που συνδέονται με τα προηγμένα μοντέλα AI έδωσαν ιδιαίτερη έμφαση το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Συστημικού Κινδύνου και ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός. Στη σχετική συζήτηση συμμετείχε και ο Arthur Mensch, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Mistral, με επίκεντρο τις επιπτώσεις της AI στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τις προϋποθέσεις ανάπτυξης της τεχνολογίας στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τον Πιερρακάκη, απαιτούνται κατάλληλες συνθήκες, περισσότερα κεφάλαια και μεγαλύτερη εταιρική κλίμακα, ώστε οι επόμενοι παγκόσμιοι πρωταθλητές της AI να αναπτυχθούν και να παραμείνουν στην Ευρώπη.
Tokenisation και ψηφιακό ευρώ στην κοινή δήλωση
Η κοινή δήλωση του Eurogroup σε διευρυμένη σύνθεση χαρακτηρίζει την ψηφιακή χρηματοδότηση καταλύτη για ένα αποδοτικότερο, ανθεκτικότερο, περισσότερο ανταγωνιστικό και ολοκληρωμένο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Το tokenisation και οι τεχνολογίες DLT μπορούν να επιτρέψουν την ασφαλή καταγραφή και ανταλλαγή περιουσιακών στοιχείων, χρήματος και δεδομένων συναλλαγών σε κοινά ψηφιακά καθολικά. Η χρήση τους μπορεί επίσης να επιταχύνει τις συναλλαγές και τον διακανονισμό, να περιορίσει τους λειτουργικούς κινδύνους και το κόστος διαμεσολάβησης και να υποστηρίξει νέα χρηματοπιστωτικά προϊόντα και υπηρεσίες.
Στον τομέα των πληρωμών, νέες υποδομές και μηχανισμοί, όπως τα smart contracts, μπορούν να μειώσουν τον χρόνο επεξεργασίας, το κόστος και τον κίνδυνο αντισυμβαλλομένου. Παράλληλα, αξιόπιστα μέσα σε ευρώ, όπως stablecoins και καταθέσεις που εκδίδονται μέσω tokenisation, θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα, τη χρηματοπιστωτική ένταξη, την τεχνολογική κυριαρχία και τον διεθνή ρόλο του ευρώ. Η δήλωση αναγνωρίζει παράλληλα κινδύνους για τη λειτουργική ανθεκτικότητα, την κυβερνοασφάλεια, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, την προστασία από απάτες και την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.
Κεντρική θέση στην ευρωπαϊκή στρατηγική για τις ψηφιακές πληρωμές λιανικής καταλαμβάνει το ψηφιακό ευρώ. Ο Πιερρακάκης χαιρέτισε τη θετική έκβαση της ψηφοφορίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενώ η κοινή δήλωση αναφέρεται στην πρόοδο των συννομοθετών και στην επιδίωξη ολοκλήρωσης των τριμερών διαπραγματεύσεων για τη σχετική νομοθετική δέσμη έως το τέλος του έτους. Το ψηφιακό ευρώ προορίζεται να παρέχει μια ασφαλή, εύχρηστη και ευρέως προσβάσιμη μορφή ψηφιακού δημόσιου χρήματος και να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για το νομισματικό σύστημα.
Το Eurogroup τάσσεται υπέρ της συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, της διατήρησης του χρήματος κεντρικής τράπεζας στον πυρήνα του συστήματος, της διαλειτουργικότητας και της ανάπτυξης κοινών προτύπων για τα δίκτυα DLT. Ζητεί επίσης στενότερη διεθνή ρυθμιστική συνεργασία, ώστε να περιοριστούν οι αποκλίσεις μεταξύ διαφορετικών δικαιοδοσιών. Το υφιστάμενο πλαίσιο περιλαμβάνει τον κανονισμό MiCAR και το πιλοτικό καθεστώς DLT, ενώ η δήλωση ζητεί πρόσθετη νομική σαφήνεια για τα ψηφιοποιημένα περιουσιακά στοιχεία και τα σχήματα stablecoins με πολλαπλούς εκδότες.
Οι δημοσιονομικές πιέσεις στη ζώνη του ευρώ
Η οικονομία της ζώνης του ευρώ παραμένει ανθεκτική παρά το ενεργειακό σοκ, αλλά οι εαρινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναμένουν βραδύτερη ανάπτυξη το 2026 από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί και μέτρια ανάκαμψη το 2027. Οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας αναμένεται να οδηγήσουν τον πληθωρισμό στο 3,0% το 2026, πριν υποχωρήσει το 2027 και κινηθεί πλησιέστερα στον στόχο του 2%. Οι κίνδυνοι για την ανάπτυξη παραμένουν αυξημένοι, αν και η συμφωνία ΗΠΑ και Ιράν της 17ης Ιουνίου για παράταση της εκεχειρίας εκτιμάται ότι μπορεί να τους περιορίσει.
Το συνολικό έλλειμμα της ζώνης του ευρώ προβλέπεται να αυξηθεί στο 3,3% του ΑΕΠ το 2026 και στο 3,5% το 2027, λόγω της υποτονικής οικονομικής δραστηριότητας, των υψηλότερων δαπανών για τόκους και της αύξησης των αμυντικών δαπανών. Το δημόσιο χρέος αναμένεται επίσης να διαμορφωθεί στο 90,2% του ΑΕΠ το 2026 και στο 91,2% το 2027. Μετά τον γενικά ουδέτερο προσανατολισμό του 2025, προβλέπεται ήπια επεκτατικός δημοσιονομικός προσανατολισμός το 2026, με στήριξη από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, τις δημόσιες επενδύσεις και τις αμυντικές δαπάνες.
Το Eurogroup συμφωνεί με την εκτίμηση της Επιτροπής ότι ένας ουδέτερος έως ήπια επεκτατικός προσανατολισμός είναι κατάλληλος για το 2026, ενώ απορρίπτει το ενδεχόμενο ισχυρότερης δημοσιονομικής επέκτασης. Για το 2027 προβλέπεται γενικά ουδέτερη κατεύθυνση, με τις αυξημένες δημόσιες επενδύσεις, ιδιαίτερα στην άμυνα, να αντισταθμίζονται εν μέρει από τη συσταλτική επίδραση της ολοκλήρωσης του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Δημοσιονομική πειθαρχία και αυξημένες αμυντικές δαπάνες
Τα μέτρα που έχουν λάβει τα περισσότερα κράτη-μέλη για τον περιορισμό των επιπτώσεων της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή είχαν μέχρι στιγμής συνολικό κόστος χαμηλότερο από 0,1% του ΑΕΠ. Το Eurogroup ζητεί τα μέτρα αυτά να παραμείνουν προσωρινά, στοχευμένα στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις που επηρεάζονται, καθώς και συμβατά με το δημοσιονομικό πλαίσιο. Επαναλαμβάνει επίσης τη στήριξή του στους μακροπρόθεσμους στόχους απανθρακοποίησης, ως μέσο περιορισμού των οικονομικών και δημοσιονομικών επιπτώσεων μελλοντικών ενεργειακών κρίσεων.
Λόγω των αυξημένων επιπέδων ελλείμματος και χρέους, το Eurogroup ζητεί την τήρηση των πορειών καθαρών δαπανών που έχει συστήσει το Συμβούλιο και πρόσθετα μέτρα προσαρμογής από τα κράτη που κινδυνεύουν να αποκλίνουν από το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης. Ταυτόχρονα, λαμβάνεται υπόψη η εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, η οποία έχει ενεργοποιηθεί για 14 κράτη-μέλη της ζώνης του ευρώ. Εξετάζεται επίσης η επέκτασή της σε μέτρα για την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος και την επιτάχυνση της απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα.
Το νέο πρόγραμμα εργασίας του Eurogroup οργανώνεται γύρω από τέσσερις στρατηγικές προτεραιότητες: τον συντονισμό της δημοσιονομικής πολιτικής, την ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων, την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ασφάλεια, καθώς και την ενίσχυση του ευρώ ως διεθνούς, ψηφιακού και στρατηγικού νομίσματος. Οι συζητήσεις θα καλύψουν συστηματικότερα τη χρηματοδότηση της άμυνας, την ενεργειακή ασφάλεια και την τεχνολογική κυριαρχία, ενώ οι δημοσιονομικές πολιτικές της ζώνης του ευρώ θα επανεξεταστούν τον Δεκέμβριο, μετά τις γνωμοδοτήσεις της Επιτροπής για τα σχέδια προϋπολογισμών του 2027.
