Σε πιο κατακερματισμένη και περισσότερο προσανατολισμένη στην ασφάλεια φάση εισέρχεται η παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι διαταραχές στην τροφοδοσία και η αυξανόμενη ζήτηση επιβραδύνουν την πρόοδο, όπως αναφέρει το Energy Transition Index 2026 του World Economic Forum. Η έκθεση, που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με την Accenture, καταγράφει στασιμότητα στην πορεία προς πιο βιώσιμα, δίκαια και ασφαλή ενεργειακά συστήματα, παρά το γεγονός ότι οι παγκόσμιες επενδύσεις στην ενέργεια έφτασαν τα 3,3 τρισ. δολάρια το 2025.
Από το ποσό αυτό, 2,3 τρισ. δολάρια κατευθύνθηκαν στην καθαρή ενέργεια, όμως η έκθεση κάνει λόγο για αυξανόμενη απόσταση ανάμεσα στην ανάπτυξη κεφαλαίων και στην πραγματική ετοιμότητα των χωρών να στηρίξουν τη μετάβαση. Η ετοιμότητα μετάβασης υποχώρησε για πρώτη φορά σε περισσότερο από μία δεκαετία, καθώς οι συνθήκες πολιτικής, χρηματοδότησης, καινοτομίας και υποδομών αποδυναμώθηκαν. Το συνολικό σκορ του δείκτη παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητο, ενώ μόνο το 24% των χωρών βελτιώθηκε ταυτόχρονα στην ασφάλεια, την προσιτότητα και τη βιωσιμότητα.
Η ασφάλεια επιστρέφει στο ενεργειακό επίκεντρο
Η εικόνα επιβαρύνθηκε από τη διαταραχή στις ροές ενέργειας μέσω του Στενού του Ορμούζ, η οποία, κατά την έκθεση, ανέδειξε τις ευπάθειες ενεργειακών συστημάτων που ήδη πιέζονται από την αύξηση της ζήτησης, τα σημεία συμφόρησης στις υποδομές και τη συγκέντρωση των επενδύσεων καθαρής ενέργειας σε λίγες οικονομίες. Η εξέλιξη έπληξε εντονότερα τις αναδυόμενες οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές, καθώς το κόστος, η πρόσβαση στην ενέργεια και οι επενδύσεις μετάβασης μπαίνουν σε πιο δύσκολη ισορροπία.
Ο Roberto Bocca, Head of the Centre for Energy and Materials του World Economic Forum, ανέφερε ότι η ενεργειακή μετάβαση «δεν αντιστρέφεται, αλλά κατακερματίζεται». Στο ίδιο πλαίσιο, τόνισε ότι σε ένα πιο ασταθές γεωοικονομικό περιβάλλον, η ασφάλεια, η προσιτότητα και η ανθεκτικότητα βρίσκονται στον πυρήνα της διατήρησης της προόδου. Η έκθεση συνδέει αυτή την ανάγκη με πιο διαφοροποιημένα και ανθεκτικά συστήματα, ταχύτερη ανάπτυξη υποδομών και κεφάλαια που φτάνουν στις αγορές όπου οι ανάγκες είναι μεγαλύτερες.
Οι επενδύσεις αυξάνονται αλλά συγκεντρώνονται
Η καθαρή ενέργεια συνέχισε να αναπτύσσεται, με τις ανανεώσιμες πηγές και την πυρηνική ενέργεια να καλύπτουν το 42% της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής το 2025, από 40% το 2024. Η δυναμικότητα των ανανεώσιμων πηγών αυξήθηκε κατά σχεδόν 800 GW, ενώ η ενεργειακή αποδοτικότητα βελτιώθηκε σε 92 οικονομίες. Ωστόσο, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που σχετίζονται με την ενέργεια παρέμειναν περίπου σταθερές στους 38 γιγατόνους, καθώς η άνοδος της ζήτησης και η συνεχιζόμενη χρήση ορυκτών καυσίμων αντισταθμίζουν μέρος της προόδου.
Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκε κατά 3% το 2025, με την ηλεκτροκίνηση, την ψύξη, τις ψηφιακές υποδομές και την AI να αποτελούν βασικούς παράγοντες. Περίπου το 80% της μελλοντικής αύξησης στη ζήτηση προέρχεται από αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες, οι οποίες όμως αντιμετωπίζουν κόστος χρηματοδότησης δύο έως τρεις φορές υψηλότερο από τις προηγμένες οικονομίες. Παράλληλα, περίπου το 75% των επενδύσεων καθαρής ενέργειας κατευθύνεται σε μικρό αριθμό αγορών, διευρύνοντας το χάσμα ανάμεσα στα σημεία όπου αυξάνεται η ζήτηση και στα σημεία όπου τοποθετούνται τα κεφάλαια.
Διαφορετικές ταχύτητες ανά περιοχή και χώρα
Στην κατάταξη του ETI, η Σουηδία παραμένει πρώτη για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, με τις σκανδιναβικές και ευρωπαϊκές οικονομίες να κυριαρχούν στις υψηλότερες θέσεις. Οι προηγμένες οικονομίες κατέχουν 14 από τις 20 πρώτες θέσεις, αλλά η μέση πρόοδός τους ήταν περιορισμένη, με αύξηση μόλις 0,2% σε ετήσια βάση. Έξι οικονομίες της G20 βρίσκονται στο top 20: η Γερμανία στην 9η θέση, η Γαλλία στη 10η, το Ηνωμένο Βασίλειο στην 11η, η Κίνα στη 14η, η Βραζιλία στη 17η και οι Ηνωμένες Πολιτείες στη 19η.
Η έκθεση καταγράφει ισχυρή περιφερειακή διαφοροποίηση. Η Κίνα συνέχισε να αυξάνει τις επενδύσεις καθαρής ενέργειας σε επίπεδα ρεκόρ, η Ινδία σημείωσε από τις μεγαλύτερες βελτιώσεις στην ετοιμότητα μετάβασης, ενώ η Σιγκαπούρη ανέβηκε 10 θέσεις, λόγω νέας ρύθμισης και ισχυρότερης πολιτικής δέσμευσης. Η Υποσαχάρια Αφρική είχε τη μεγαλύτερη βελτίωση σε περιφερειακό επίπεδο, ενώ η Λατινική Αμερική αποδυναμώθηκε λόγω χαμηλότερης ετοιμότητας μετάβασης. Στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, η εικόνα επηρεάστηκε από χαμηλότερη πολιτική δέσμευση και επενδύσεις υποδομών, με τη Σαουδική Αραβία να ξεχωρίζει θετικά λόγω χρηματοδοτικής στήριξης και ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών.
Τρεις προτεραιότητες για τη συνέχεια
Το World Economic Forum θέτει τρεις βασικές προτεραιότητες για τη διατήρηση της προόδου. Η πρώτη αφορά την ενσωμάτωση της ασφάλειας, της προσιτότητας και της ανθεκτικότητας στον σχεδιασμό των ενεργειακών συστημάτων από την αρχή, αντί ως αντίδραση σε κρίσεις. Η δεύτερη αφορά την επιτάχυνση της ανάπτυξης δικτύων και της δυνατότητας ενσωμάτωσης νέας ισχύος, καθώς πάνω από 2.500 GW έργων περιμένουν σύνδεση στα δίκτυα διεθνώς.
Η τρίτη προτεραιότητα αφορά την ενίσχυση της επενδυσιμότητας, μέσω σταθερών πλαισίων πολιτικής, αξιόπιστης ρύθμισης και καλύτερου επιμερισμού κινδύνου, ιδίως προς τις αναδυόμενες οικονομίες. Ο Muqsit Ashraf, Global Lead for Industry and Enterprise της Accenture, ανέφερε ότι η μετάβαση εισέρχεται σε πιο απαιτητική φάση για τις επιχειρήσεις, συνδέοντας την ανθεκτικότητα με τη χρήση τεχνολογίας και AI για καλύτερη προσαρμογή και λήψη αποφάσεων. Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η κλίμακα επενδύσεων από μόνη της δεν αρκεί, όταν η πολιτική, οι υποδομές, η χρηματοδότηση και η καινοτομία αποδυναμώνονται ταυτόχρονα.
