Μια καθολική αναβίωση της πυρηνικής ενέργειας σε παγκόσμια κλίμακα πυροδοτούν οι γεωπολιτικές αναταράξεις στη Μέση Ανατολή και η αυξανόμενη ζήτηση για σταθερή ηλεκτροδότηση από τη βιομηχανία. Η καθολική αναβίωση της πυρηνικής τεχνολογίας αποτελεί πλέον κεντρικό πυλώνα της ενεργειακής στρατηγικής των ανεπτυγμένων κρατών, καθώς οι ανανεώσιμες πηγές αδυνατούν να καλύψουν το φορτίο βάσης που απαιτείται για τις σύγχρονες υποδομές. Σαράντα χρόνια μετά το ατύχημα στο Τσερνόμπιλ, ο φόβος δίνει τη θέση του στην ανάγκη για ασφαλή και χαμηλού άνθρακα παραγωγή ρεύματος, με τις κυβερνήσεις να επισπεύδουν τις επενδύσεις τους σε νέας γενιάς αντιδραστήρες.
Σαράντα χρόνια μετά, η διεθνής κοινότητα επαναξιολογεί τη θέση της απέναντι στους αντιδραστήρες. Σήμερα, περισσότερες από 30 χώρες λειτουργούν πάνω από 400 μονάδες, ενώ άλλες 70 βρίσκονται υπό κατασκευή για να καλύψουν το 10% των παγκόσμιων αναγκών. Η πυρηνική ισχύς αντιπροσωπεύει πλέον το ένα τέταρτο των πηγών χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Σύμφωνα με τον Fatih Birol, εκτελεστικό διευθυντή του International Energy Agency, η επιστροφή της τεχνολογίας αυτής είναι βέβαιη, καθώς θεωρείται ένα ασφαλές και αξιόπιστο σύστημα παραγωγής ηλεκτρισμού που μπορεί να αντέξει σε παρατεταμένες γεωπολιτικές κρίσεις.
Η Ευρώπη διορθώνει το στρατηγικό λάθος
Την παραδοχή πως η απομάκρυνση από την πυρηνική ενέργεια αποτέλεσε στρατηγικό σφάλμα έκανε η πρόεδρος της Κομισιόν, Ursula von der Leyen. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί πλέον πρωτοβουλίες για την κατασκευή νέων εργοστασίων, εντάσσοντας την πυρηνική ενέργεια στην κατηγορία της καθαρής ενέργειας δίπλα στον άνεμο και τον ήλιο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη των Small Modular Reactors, οι οποίοι αναμένεται να λειτουργήσουν στις αρχές της δεκαετίας του 2030. Αυτοί οι μικροί αντιδραστήρες θεωρούνται οικονομικότεροι, ταχύτεροι στην κατασκευή και σαφώς πιο ευέλικτοι σε σχέση με τις παραδοσιακές εγκαταστάσεις που κυριαρχούσαν παλαιότερα.
Η Γαλλία ηγείται της προσπάθειας με 57 αντιδραστήρες, στοχεύοντας στην ενεργειακή ανεξαρτησία και τη μείωση των ρύπων μέσω νέων μονάδων πεπιεσμένου ύδατος. Αντιθέτως, η Γερμανία ολοκλήρωσε την απενεργοποίηση των τελευταίων της σταθμών το 2023, μια απόφαση που ο Καγκελάριος Friedrich Merz χαρακτήρισε μη αναστρέψιμη για την παρούσα φάση. Παρόλα αυτά, στελέχη του κεντροδεξιού συνασπισμού του παραμένουν ανοιχτά στο ενδεχόμενο χρήσης μελλοντικών γενιών αντιδραστήρων, αναγνωρίζοντας τα όρια των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε περιόδους κρίσης. Η μεταστροφή αυτή στην Ευρώπη αντικατοπτρίζει την ανάγκη για απεξάρτηση από τις εισαγωγές υδρογονανθράκων.
Παγκόσμιος ανταγωνισμός για την πυρηνική πρωτοκαθεδρία
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ο μεγαλύτερος παραγωγός πυρηνικής ενέργειας παγκοσμίως, διαθέτοντας 94 ενεργούς αντιδραστήρες. Ο στόχος της Ουάσινγκτον είναι ο τετραπλασιασμός της χωρητικότητας έως το 2050 για την υποστήριξη της βιομηχανίας και των ενεργοβόρων υποδομών του AI. Ο υφυπουργός Thomas DiNanno τόνισε ότι η ασφάλεια του ενεργειακού μέλλοντος είναι αδύνατη χωρίς την πυρηνική συνδρομή. Παράλληλα, η Κίνα επιταχύνει το δικό της πρόγραμμα με 61 μονάδες σε λειτουργία. Το Πεκίνο επιδιώκει να καταστεί ο απόλυτος ηγέτης στην παγκόσμια πυρηνική αγορά, επενδύοντας σε δεκάδες νέα εργοτάξια που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
Η Ρωσία διατηρεί ισχυρό προβάδισμα στις εξαγωγές τεχνογνωσίας, κατασκευάζοντας αυτή τη στιγμή 20 αντιδραστήρες σε διάφορα σημεία του πλανήτη. Η Μόσχα έχει υπογράψει συμβόλαια με χώρες στην Ασία και την Αφρική, επεκτείνοντας τη γεωπολιτική της επιρροή μέσω της ενέργειας. Ο Rafael Grossi, γενικός διευθυντής του International Atomic Energy Agency, επισημαίνει ότι η δυναμική αυτή οφείλεται στην παγκόσμια αναγνώριση της ανάγκη για αξιόπιστη ενέργεια χαμηλού άνθρακα. Η επιστροφή στην πυρηνική ισχύ θεωρείται πλέον μονόδρομος για την επίτευξη των κλιματικών στόχων και την ενίσχυση της εθνικής ασφάλειας των κρατών.
Σύσταση επιτροπής για την πυρηνική ενέργεια
Άλλωστε, πριν από μερικές ημέρες την πρόθεση της Ελλάδας να διερευνήσει την πυρηνική ενέργεια γνωστοποίησε ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά τη διάρκεια της 2ης Συνόδου στο Παρίσι. Η συγκρότηση υπουργικής επιτροπής για την αξιολόγηση των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMRs) αποτελεί πλέον κεντρική προτεραιότητα για το κυβερνητικό επιτελείο. Μέσω της συγκεκριμένης πρωτοβουλίας επιδιώκεται η ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας και η διαμόρφωση μιας νέας στρατηγικής που θα απαντά στις σύγχρονες προκλήσεις της κλιματικής κρίσης. Η επιτροπή θα αναλάβει την υποβολή συγκεκριμένων προτάσεων για την ένταξη της πυρηνικής ισχύος στο εθνικό μείγμα, λαμβάνοντας υπόψη τα διεθνή πρότυπα ασφαλείας και τις ανάγκες της αγοράς.
Η ιστορική αποχή της χώρας από την πυρηνική τεχνολογία οφειλόταν διαχρονικά στο υψηλό κόστος και την εύκολη πρόσβαση σε φθηνό λιγνίτη. Ωστόσο, η επιτακτική ανάγκη για προβλέψιμη ενέργεια βάσης στην εθνική ηλεκτροπαραγωγή καθιστά την επανεξέταση όλων των διαθέσιμων επιλογών επιβεβλημένη. Η ελληνική πλευρά στοχεύει ταυτόχρονα στην απανθρακοποίηση της εμπορικής ναυτιλίας μέσω καινοτόμων εφαρμογών. Ο Πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι η χώρα είναι πλέον «φίλη της πυρηνικής» ενέργειας, επιδιώκοντας έναν διάλογο με την κοινωνία.
