Ετήσιο κόστος 213-307 δισ. δολαρίων επιβάλλει ήδη στην παγκόσμια οικονομία ο γεωοικονομικός κατακερματισμός, όπως αναφέρει νέα έκθεση του World Economic Forum. Η ανάλυση συνδέει την εξέλιξη με τις γεωπολιτικές εντάσεις, τις ανησυχίες για την οικονομική ασφάλεια και τις μεταβαλλόμενες εμπορικές σχέσεις μεταξύ μεγάλων οικονομιών, σημειώνοντας ότι οι πιέσεις επιταχύνθηκαν μέσα στο 2025 και το 2026 και επηρεάζουν πλέον το εμπόριο, τη χρηματοδότηση και τις επενδύσεις.
Η έκθεση, με τίτλο «Deepening Divides: The Cost of a More Fragmented Financial System», εκπονήθηκε σε συνεργασία με την Oliver Wyman, εταιρεία της Marsh, και αποτελεί τη δεύτερη μελέτη του Forum για τον κατακερματισμό. Το βασικό της εύρημα είναι ότι η τάση δεν περιορίζεται πλέον στις αντιπαραθέσεις μεταξύ γεωπολιτικών αντιπάλων, αλλά επεκτείνεται και σε παραδοσιακά συμμαχικές οικονομίες, μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ, η ΕΕ, ο Καναδάς, η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα.
Οι περιορισμοί επεκτείνονται πέρα από αντιπάλους
Το World Economic Forum αναφέρει ότι η αυξανόμενη χρήση οικονομικών μέτρων ισχύος το 2025 και το 2026 σηματοδότησε σημείο καμπής για το παγκόσμιο εμπόριο και τη χρηματοδότηση. Δασμοί, επενδυτικοί περιορισμοί και αντίμετρα εμφανίζονται πλέον συχνότερα σε σχέσεις που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν περισσότερο ευθυγραμμισμένες, αυξάνοντας το κόστος για τις επιχειρήσεις και την αβεβαιότητα γύρω από τις διασυνοριακές εμπορικές και επενδυτικές αποφάσεις.
Ο Matthew Blake, Managing Director και Head of the Centre for Financial and Monetary Systems του World Economic Forum, αναφέρει ότι το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα έχει δεχθεί αυξανόμενες πιέσεις από τον γεωπολιτικό και οικονομικό κατακερματισμό. Την ίδια στιγμή, σημειώνει ότι το σύστημα έχει παραμείνει ανθεκτικό, καθώς οι αγορές συνεχίζουν να παρέχουν άμεση αποτίμηση των πολιτικών εξελίξεων και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής έχουν γενικά αποφύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Υψηλότερο κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά
Οι οικονομικές επιπτώσεις αποτυπώνονται και σε επίπεδο τιμών. Με βάση την έκθεση, οι υφιστάμενες πολιτικές κατακερματισμού προσθέτουν 0,2-0,3 ποσοστιαίες μονάδες στον παγκόσμιο πληθωρισμό, περιορίζοντας την αγοραστική δύναμη σε μεγάλο αριθμό οικονομιών. Η ανάλυση καταγράφει επίσης επιπτώσεις στους πραγματικούς μισθούς, με τις μεγαλύτερες πιέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στις ΗΠΑ, οι πραγματικοί μισθοί εκτιμάται ότι είναι χαμηλότεροι κατά 0,33% για εργαζομένους χαμηλής εξειδίκευσης, κατά 0,49% για εργαζομένους μεσαίας εξειδίκευσης και κατά 0,66% για εργαζομένους υψηλής εξειδίκευσης. Η έκθεση κάνει λόγο για αντίστοιχες πιέσεις στην αγοραστική δύναμη και σε άλλες μεγάλες οικονομίες, χωρίς να παρουσιάζει τις επιπτώσεις ως ομοιόμορφες σε όλες τις αγορές.
Σενάρια απωλειών έως 6,9 τρισ. δολάρια
Εάν οι σημερινές τάσεις επιταχυνθούν και οδηγήσουν σε πιο έντονα σενάρια κατακερματισμού, οι παγκόσμιες απώλειες θα μπορούσαν να φθάσουν έως τα 6,9 τρισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί στο 6,4% του παγκόσμιου ΑΕΠ, με βάση τη μοντελοποίηση της έκθεσης. Η εκτίμηση αυτή αντιστοιχεί, όπως σημειώνεται, σε οικονομικό αντίκτυπο μεγαλύτερο από κάθε οικονομία του κόσμου, με εξαίρεση τις ΗΠΑ και την Κίνα.
Ο Daniel Tannebaum, Partner και Global Leader, Anti-Financial Crime Practice στην Oliver Wyman, αναφέρει ότι το μήνυμα από τις συνομιλίες με επιχειρηματικούς ηγέτες διεθνώς είναι η ανάγκη για προβλεψιμότητα. Κατά την τοποθέτησή του, χωρίς σαφέστερα όρια γύρω από δασμούς, κυρώσεις και άλλα οικονομικά μέτρα, οι κίνδυνοι για τις επενδύσεις, την ανάπτυξη και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα θα συνεχίσουν να αυξάνονται.
Μεγαλύτερη έκθεση για τις αναδυόμενες οικονομίες
Η έκθεση εκτιμά ότι οι αναδυόμενες αγορές και οι αναπτυσσόμενες οικονομίες είναι πιθανό να πληγούν περισσότερο από τον εντεινόμενο χρηματοπιστωτικό κατακερματισμό. Στο πιο ακραίο σενάριο κατακερματισμού, οι χώρες που βρίσκονται εκτός των μεγάλων γεωπολιτικών μπλοκ, οι περισσότερες από τις οποίες ανήκουν σε αυτή την κατηγορία, θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν απώλειες παραγωγής 10,7%, έναντι παγκόσμιας μείωσης 6,4%.
Η μεγαλύτερη ευαλωτότητα αποδίδεται σε διαρθρωτικούς παράγοντες, όπως οι ρηχότερες κεφαλαιαγορές, που καθιστούν τις οικονομίες αυτές πιο εξαρτημένες από τις διεθνείς ροές κεφαλαίων και περισσότερο εκτεθειμένες στις επιπτώσεις ενός λιγότερο ολοκληρωμένου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Στην περίπτωση της Αφρικής, η έκθεση αναφέρει ότι η εξάρτηση από εξωτερική χρηματοδότηση θα μπορούσε να καταστήσει τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης ακριβότερη και λιγότερο προβλέψιμη.
Οι προτάσεις για περιορισμό των επιπτώσεων
Στο ίδιο πλαίσιο, το World Economic Forum αναφέρει ότι η περιφερειακή ολοκλήρωση μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός ανθεκτικότητας. Για την Αφρική, η έκθεση αναφέρεται στην African Continental Free Trade Area και στο Pan-African Payment and Settlement System, ενώ σημειώνει ότι η ήπειρος θα μπορούσε επίσης να επωφεληθεί από μακροπρόθεσμες τάσεις, όπως η δημογραφική ανάπτυξη και η διαθεσιμότητα κρίσιμων πρώτων υλών.
Για τον περιορισμό των επιπτώσεων, η έκθεση προτείνει πέντε άξονες πολιτικής: κοινές δικλίδες για την προστασία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, κανόνες για τη χρήση οικονομικών μέτρων ισχύος, ενίσχυση της προβλεψιμότητας πολιτικής, διαλειτουργικότητα στα συστήματα πληρωμών και στα συστήματα ψηφιακών νομισμάτων, καθώς και προώθηση της περιφερειακής ολοκλήρωσης και των εγχώριων ή περιφερειακών κεφαλαιαγορών. Στις σχετικές πρωτοβουλίες περιλαμβάνεται και η European Savings and Investments Union.
Η έκθεση επικαιροποιεί την ανάλυση του Forum για τον κατακερματισμό του 2025, ενσωματώνοντας εξελίξεις πολιτικής και αγοράς από το 2025 και τις αρχές του 2026. Η ποσοτική μοντελοποίηση εξετάζει τον οικονομικό αντίκτυπο των υφιστάμενων εμπορικών και χρηματοπιστωτικών πολιτικών, καθώς και διαφορετικά σενάρια κλιμάκωσης ως προς την παραγωγή, τον πληθωρισμό, τις εμπορικές ροές και τους μισθούς.
