Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποκτούν κεντρικότερο ρόλο στην προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ενισχύσει την αμυντική της ετοιμότητα, καθώς αναπτύσσουν τεχνολογίες από την τεχνητή νοημοσύνη και τα αυτόνομα συστήματα έως το διάστημα, την κυβερνοασφάλεια και τα προηγμένα υλικά. Μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ένταξή τους στην European Defence Technological and Industrial Base (EDTIB) διαπιστώνει, ωστόσο, ότι σημαντικά εμπόδια εξακολουθούν να χωρίζουν την τεχνολογική καινοτομία από την πιστοποίηση, τις συμβάσεις, την παραγωγή και την επιχειρησιακή αξιοποίηση.
Η ΕΕ έχει διευρύνει τα τελευταία χρόνια τα χρηματοδοτικά και θεσμικά εργαλεία που απευθύνονται σε νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις του αμυντικού τομέα, με βασικούς μηχανισμούς όπως το European Defence Fund (EDF) και το EU Defence Innovation Scheme (EUDIS). Η μελέτη εκτιμά ότι η επόμενη φάση της ευρωπαϊκής πολιτικής πρέπει να εστιάσει περισσότερο στη μετάβαση από την ανάπτυξη μιας τεχνολογίας στην πραγματική πρόσβαση στην αγορά και στις στρατιωτικές προμήθειες.
Τα εμπόδια από τη χρηματοδότηση έως την αγορά
Το χρηματοδοτικό σκέλος παραμένει μία από τις βασικές δυσκολίες για τις SMEs. Η ανάπτυξη αμυντικών τεχνολογιών απαιτεί μεγάλους κύκλους ανάπτυξης, δοκιμές και πιστοποιήσεις, ενώ μπορεί να προηγηθούν χρόνια επενδύσεων πριν προκύψει σύμβαση προμήθειας. Η συνθήκη αυτή περιορίζει το ενδιαφέρον ιδιωτών επενδυτών και δημιουργεί χρηματοδοτικά κενά που μικρότερες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να καλύψουν.
Αντίστοιχο βάρος δημιουργεί ο κατακερματισμός των κανονιστικών και εθνικών συστημάτων. Διαφορετικές διαδικασίες πιστοποίησης, κανόνες προμηθειών και απαιτήσεις ασφαλείας αυξάνουν το κόστος για επιχειρήσεις που επιχειρούν να δραστηριοποιηθούν πέρα από τα σύνορα της χώρας τους. Η μελέτη αναφέρει επίσης ότι οι εθνικές προτιμήσεις στις προμήθειες, οι επιδιώξεις βιομηχανικής κυριαρχίας και οι καθιερωμένες σχέσεις κυβερνήσεων με μεγάλους αμυντικούς ομίλους μπορούν να περιορίσουν τις ευκαιρίες για νέους προμηθευτές, ανεξάρτητα από την τεχνολογική αξία των λύσεών τους.
Από τα ευρωπαϊκά προγράμματα στην πιστοποίηση
Η ΕΕ έχει δημιουργήσει ένα ευρύτερο πλέγμα πρωτοβουλιών που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα EDF, EUDIS, EDIP, FAST, Defence Equity Facility (DEF), HEDI, AGILE και SAFE. Η μελέτη χαρακτηρίζει το σύνολο αυτών των παρεμβάσεων ως την πιο ολοκληρωμένη μέχρι σήμερα προσπάθεια της ΕΕ για την υποστήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων στον αμυντικό τομέα, επισημαίνοντας όμως ότι η πολυπλοκότητα των εργαλείων μπορεί να αποτελέσει από μόνη της εμπόδιο για εταιρείες με περιορισμένους πόρους και χρόνο.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνεται η μεγαλύτερη διασύνδεση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών και προμηθευτικών μηχανισμών, ώστε έργα που υποστηρίζονται επιτυχώς από το EDF να μπορούν να αποκτούν ευκολότερη πρόσβαση σε προγράμματα προμηθειών που συνδέονται με το EDIP ή χρηματοδοτούνται μέσω του SAFE. Η μελέτη προτείνει επίσης τη δημιουργία εικονικής πλατφόρμας που θα συγκεντρώνει πληροφορίες για ευκαιρίες προμηθειών, απαιτήσεις πιστοποίησης, εγκαταστάσεις δοκιμών, διαδικασίες εξαγωγών και βιομηχανικές συνεργασίες σε ολόκληρη την Ένωση.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις πιστοποιήσεις. Η μελέτη εισηγείται ένα ευρωπαϊκό σύστημα αμοιβαίας αναγνώρισης, ώστε τεχνολογίες που πιστοποιούνται σε διαπιστευμένη εγκατάσταση ενός κράτους-μέλους να αναγνωρίζονται σε ολόκληρη την Ένωση, περιορίζοντας την επανάληψη διαδικασιών και το σχετικό κόστος. Προτείνει ακόμη τη δημιουργία δικτύου ευρωπαϊκών εγκαταστάσεων δοκιμών και πιστοποίησης, με δυνατότητα χρηματοδοτικής υποστήριξης μικρότερων επιχειρήσεων για δοκιμές, επικύρωση και επίδειξη τεχνολογιών.
Δέκα προτάσεις για την επόμενη φάση
Οι δέκα συστάσεις της μελέτης καλύπτουν επίσης την πρόσβαση των SMEs σε μεγάλα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα, την αύξηση της διαθέσιμης χρηματοδότησης και τη στενότερη επαφή τους με στρατιωτικούς τελικούς χρήστες. Για το AGILE προτείνεται ξεχωριστή χρηματοδοτική γραμμή στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και στο ECF, αντί της χρηματοδότησής του μέσω επαναχρησιμοποίησης υφιστάμενων ευρωπαϊκών πόρων.
Η μελέτη εισηγείται ακόμη την ανάπτυξη ασφαλούς ευρωπαϊκής ψηφιακής αγοράς, βασισμένης στην εμπειρία του ουκρανικού Brave1 Market, όπου μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα μπορούν να καταχωρίζουν προϊόντα και τεχνολογίες, δίνοντας τη δυνατότητα σε στελέχη εθνικών φορέων στρατιωτικών προμηθειών να προχωρούν σε αγορές απευθείας από αυτές. Το βασικό κριτήριο επιτυχίας της επόμενης φάσης, σύμφωνα με τη μελέτη, θα είναι η δυνατότητα της ΕΕ να μετατρέπει αποτελεσματικότερα την τεχνολογική ανάπτυξη σε βιομηχανική κλίμακα, πρόσβαση στην αγορά και ταχύτερη υιοθέτηση από στρατιωτικούς τελικούς χρήστες.
