Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το κύριο πρόγραμμα εργασίας του «Ορίζων Ευρώπη» για την περίοδο 2026-2027, δεσμεύοντας επενδύσεις ύψους 14 δισεκατομμυρίων ευρώ. Στόχος είναι η προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας προς την επίτευξη των στρατηγικών επιδιώξεων της ΕΕ, οι οποίες περιλαμβάνουν την κλιματική ουδετερότητα, την ενίσχυση της χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης στην έρευνα και τη διασφάλιση της ανθεκτικότητας σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο. Για τον σκοπό αυτό, το πρόγραμμα εισάγει νέες διεπιστημονικές προσκλήσεις που θα ενισχύσουν την απανθρακοποίηση, ενώ παράλληλα επεκτείνει την πρωτοβουλία «Choose Europe» για την προσέλκυση παγκόσμιου ταλέντου. Η νέα αυτή δέσμη μέτρων φιλοδοξεί να καταστήσει την αίτηση για χρηματοδότηση απλούστερη, δημιουργώντας ένα πλαίσιο που ευνοεί την επιστημονική πρόοδο και την τεχνολογική ανάπτυξη σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Μια σημαντική καινοτομία του νέου σχεδιασμού είναι οι οριζόντιες προσκλήσεις που αντιμετωπίζουν διατομεακές προκλήσεις σε διαφορετικές περιοχές έρευνας. Ξεχωρίζει η δράση για την υποστήριξη της Συμφωνίας για την Καθαρή Βιομηχανία, η οποία διαθέτει 540 εκατομμύρια ευρώ για την επιτάχυνση της εμπορικής διάθεσης καθαρών τεχνολογιών αιχμής. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία υιοθετεί μια προσέγγιση από τη βάση προς την κορυφή, καθοδηγούμενη από τη βιομηχανία, με επίκεντρο την απανθρακοποίηση των ενεργοβόρων βιομηχανιών και την ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών για την κλιματική δράση. Παράλληλα, ο Μηχανισμός του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους θα διαθέσει πάνω από 210 εκατομμύρια ευρώ για την αναζωογόνηση γειτονιών μέσω του βιώσιμου και συμπεριληπτικού σχεδιασμού, ενισχύοντας την κοινωνική συνοχή και την ποιότητα ζωής στις ευρωπαϊκές πόλεις.
Στον κρίσιμο τομέα της τεχνολογίας, η πρόσκληση για την τεχνητή νοημοσύνη στην επιστήμη, με προϋπολογισμό 90 εκατομμυρίων ευρώ, υποστηρίζει αξιόπιστες εφαρμογές σε τομείς όπως τα προηγμένα υλικά, η γεωργία και η υγειονομική περίθαλψη. Η δράση αυτή συμβάλλει στην πρωτοβουλία «Resource for AI Science in Europe» και ευθυγραμμίζεται με τους στόχους της ψηφιακής μετάβασης, ενισχύοντας την ηγετική θέση της ηπείρου στην ασφαλή και ηθική ανάπτυξη της τεχνολογίας. Η προσέλκυση ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί επίσης βασική προτεραιότητα μέσω της πρωτοβουλίας «Choose Europe», η οποία διαθέτει 50 εκατομμύρια ευρώ στις Δράσεις Marie Skłodowska-Curie για μακροχρόνιες υποτροφίες, σταθερότητα για μεταδιδάκτορες και κίνητρα μετεγκατάστασης, ώστε οι ερευνητές να χτίσουν σταδιοδρομίες με αντίκτυπο στην Ευρώπη.
Επιπλέον, το πρόγραμμα επενδύει 50 εκατομμύρια ευρώ σε Ερευνητικές Υποδομές για τη βελτίωση της διακρατικής πρόσβασης, ενώ το σκέλος των Εδρών του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας παρέχει 240 εκατομμύρια ευρώ για την προσέλκυση κορυφαίων επιστημόνων σε περιοχές με χαμηλές επιδόσεις. Το τμήμα των Ευρωπαϊκών Οικοσυστημάτων Καινοτομίας στηρίζει νεοφυείς και αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις μέσω πρωτοβουλιών που δημιουργούν ένα διακρατικό δίκτυο κόμβων καινοτομίας, συνδεδεμένο με τα συστήματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Ανταποκρινόμενη στα σχόλια της κοινότητας, η Επιτροπή εισάγει επίσης μέτρα απλούστευσης για τη μείωση του διοικητικού φόρτου. Το νέο πρόγραμμα εργασίας είναι λιγότερο κανονιστικό και κατά 33% συντομότερο, εστιάζοντας σε λιγότερα και μεγαλύτερα έργα για τη μεγιστοποίηση του αντικτύπου και τη διευκόλυνση της συμμετοχής.
Στα μέτρα απλούστευσης περιλαμβάνεται η χρηματοδότηση κατ’ αποκοπή ποσού για τις μισές προσκλήσεις και η διαδικασία αξιολόγησης δύο σταδίων σε 41 θεματικές ενότητες, όπου αρχικά υποβάλλεται μια σύντομη πρόταση. Το «Ορίζων Ευρώπη», συνολικού ύψους 93,5 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2021-2027, βασίζεται στο στρατηγικό σχέδιο που εγκρίθηκε τον Μάρτιο του 2024. Το παρόν πρόγραμμα εργασίας, το τελευταίο της τρέχουσας περιόδου, συνδιαμορφώθηκε με τα κράτη μέλη, τις συνδεδεμένες χώρες, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και περισσότερους από 2000 ενδιαφερόμενους φορείς, στοχεύοντας στη μείωση της μεροληψίας και τη συντόμευση του χρόνου έως τη χορήγηση της επιχορήγησης, διασφαλίζοντας παράλληλα τη συνεχή πρόσβαση σε κρίσιμα δεδομένα.
