Η Διεθνής Διαφάνεια δημοσίευσε τον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς (CPI) για το έτος 2025, αποκαλύπτοντας ότι η διαφθορά παραμένει μια σοβαρή παγκόσμια απειλή με περιορισμένα σημάδια προόδου. Ο δείκτης κατατάσσει 182 χώρες και εδάφη ανάλογα με τα αντιλαμβανόμενα επίπεδα διαφθοράς στον δημόσιο τομέα, χρησιμοποιώντας μια κλίμακα από το 0 (εξαιρετικά διεφθαρμένη) έως το 100 (πολύ καθαρή). Ο παγκόσμιος μέσος όρος έχει υποχωρήσει σε νέο χαμηλό επίπεδο των 42 βαθμών, ενώ περισσότερες από τα δύο τρίτα των χωρών βαθμολογούνται κάτω από το 50. Ενώ 31 χώρες έχουν μειώσει σημαντικά τα επίπεδα διαφθοράς από το 2012, οι υπόλοιπες έχουν μείνει στάσιμες ή έχουν επιδεινωθεί την ίδια περίοδο.
Η Ελλάδα συγκεντρώνει βαθμολογία 50 στα 100 για το έτος 2025, καταλαμβάνοντας την 56η θέση στην παγκόσμια κατάταξη. Η επίδοση αυτή συνιστά μια οριακή βελτίωση κατά μία μονάδα σε σχέση με το 2024, όπου η χώρα είχε λάβει 49 βαθμούς. Εξετάζοντας τα ιστορικά στοιχεία της τελευταίας δεκαετίας, η πορεία της χώρας παρουσιάζει διακυμάνσεις, ξεκινώντας από τους 36 βαθμούς το 2012 και φτάνοντας στο ανώτερο σημείο των 52 βαθμών το 2022. Η Ελλάδα εντάσσεται στην περιφέρεια της Δυτικής Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μια περιοχή που, σύμφωνα με την έκθεση, αντιμετωπίζει σοβαρή στασιμότητα στις προσπάθειες καταπολέμησης της διαφθοράς τα τελευταία χρόνια.
Η έκθεση επισημαίνει μια ανησυχητική εικόνα μακροχρόνιας πτώσης στην ηγεσία για την αντιμετώπιση της διαφθοράς, ακόμη και σε εδραιωμένες δημοκρατίες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νέα Ζηλανδία, οι οποίες παρουσιάζουν πτώση στην απόδοσή τους. Η απουσία τολμηρής ηγεσίας οδηγεί σε ασθενέστερα πρότυπα και επιβολή του νόμου, μειώνοντας τη φιλοδοξία για προσπάθειες κατά της διαφθοράς παγκοσμίως. Ταυτόχρονα, πολλά κράτη αυξάνουν τους περιορισμούς στον κοινωνικό χώρο. Καθιστώντας δύσκολο ή επικίνδυνο για τους πολίτες, τις ΜΚΟ και τους δημοσιογράφους να αμφισβητούν τις καταχρήσεις εξουσίας, μειώνουν τη διαφάνεια και τη λογοδοσία, επιτρέποντας έτσι στη διαφθορά να ανθίσει ανεξέλεγκτα.
Παγκόσμια κρίση ηγεσίας και θεσμική υποχώρηση
Η Maíra Martini, Διευθύνουσα Σύμβουλος της Διεθνούς Διαφάνειας, δήλωσε ότι σε μια εποχή κλιματικής κρίσης και αστάθειας, ο κόσμος χρειάζεται υπόλογους ηγέτες και ανεξάρτητους θεσμούς περισσότερο από ποτέ. Ωστόσο, πολύ συχνά, αυτοί υστερούν. Τα έθνη με τους λιγότερο διεφθαρμένους δημόσιους τομείς εξακολουθούν να έχουν σοβαρά ζητήματα ακεραιότητας, ακόμη και αν ο δείκτης CPI δεν τα μετρά άμεσα. Πολλά από αυτά τα κράτη επιτρέπουν τη διαφθορά σε άλλες χώρες, διευκολύνοντας τη μεταφορά προϊόντων διαφθοράς διασυνοριακά και την είσοδό τους σε συστήματα νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, υπονομεύοντας τις παγκόσμιες προσπάθειες για καθαρή διακυβέρνηση.
Στην περιοχή της Δυτικής Ευρώπης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρόλο που περιλαμβάνει εννέα από τις δέκα κορυφαίες χώρες παγκοσμίως, οι προσπάθειες κατά της διαφθοράς έχουν εν πολλοίς σταματήσει. Ο μέσος όρος βαθμολογίας CPI της περιοχής μειώνεται ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη περιοχή στον κόσμο. Αυτή η εξέλιξη αποδίδεται στην αδράνεια των κυβερνήσεων και στην υποβάθμιση των δημοκρατικών ελέγχων. Οι διαδηλώσεις κατά των κυβερνήσεων σε πολλά μέρη του κόσμου δείχνουν ότι οι πολίτες έχουν κουραστεί από την ηγεσία που δεν λογοδοτεί και απαιτούν μεταρρυθμίσεις, καθώς η διαφθορά οδηγεί σε υποχρηματοδοτούμενα νοσοκομεία και ελλιπείς υποδομές.
Η Ανατολική Ευρώπη και η Κεντρική Ασία παραμένουν από τις περιοχές με τις χαμηλότερες επιδόσεις παγκοσμίως, με μέσο όρο βαθμολογίας μόλις 34 στα 100. Η εκτεταμένη ατιμωρησία για τη διαφθορά καθοδηγείται από τα κατεστημένα συμφέροντα που κυριαρχούν στις περισσότερες κυβερνήσεις. Έξι από τις 19 χώρες της περιοχής παρουσίασαν σημαντική επιδείνωση, ενώ μόνο επτά βελτιώθηκαν. Η συγκέντρωση εξουσίας, η αθέμιτη επιρροή στη δικαιοσύνη και η πίεση στην κοινωνία των πολιτών οδηγούν σε δημοκρατική οπισθοδρόμηση, αποδυναμώνοντας τους θεσμικούς ελέγχους και μειώνοντας τη δημόσια εποπτεία, γεγονός που δημιουργεί ένα περιβάλλον πρόσφορο για την ανάπτυξη της διαφθοράς.
Σοβαρά προβλήματα διαφάνειας στα Δυτικά Βαλκάνια
Στα Δυτικά Βαλκάνια, η αδιαφάνεια των αποφάσεων για επενδυτικά έργα μεγάλης αξίας αποτελεί κοινή αδυναμία. Οι ανεστάλμένοι κανόνες διαφάνειας και οι ανεξέλεγκτες διακριτικές εξουσίες θέτουν τα δημόσια ταμεία σε κίνδυνο διαφθοράς. Στη Σερβία (33 βαθμοί), η κυβέρνηση υπέγραψε μυστική συμφωνία με ξένο επενδυτή και ακύρωσε παράνομα την προστασία πολιτιστικών μνημείων για να τα αντικαταστήσει με ξενοδοχείο πολυτελείας. Στην Αλβανία (39 βαθμοί), η έλλειψη ανταγωνιστικών διαδικασιών εγκυμονεί κινδύνους περιβαλλοντικής υποβάθμισης, όπως στην περίπτωση της νήσου Σαζάν. Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη (34 βαθμοί), η εκμετάλλευση φυσικών πόρων γίνεται χωρίς έλεγχο λόγω έλλειψης ανταγωνιστικών διαδικασιών.
Η δικαστική απάντηση παραμένει αδύναμη σε πολλές χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, ενώ δικαστές και εισαγγελείς γίνονται στόχος κυβερνητικών επιθέσεων. Στη Σερβία, η Εισαγγελία για το Οργανωμένο Έγκλημα αντιμετωπίζει αυξανόμενη πίεση μετά τη διερεύνηση φερόμενων καταχρήσεων από μέλη του υπουργικού συμβουλίου. Οι πιέσεις περιλαμβάνουν εκστρατείες δυσφήμισης από την κυβέρνηση και νομικές αλλαγές που αποδυναμώνουν την ικανότητά της να ερευνά το οργανωμένο έγκλημα. Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η πολιτική επιρροή στους δικαστικούς διορισμούς είναι τόσο βαθιά ριζωμένη που πολυάριθμες προσπάθειες ρύθμισης έχουν αποτύχει, εμποδίζοντας την ενσωμάτωση της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στη Γεωργία (50 βαθμοί), η δημοκρατική διάβρωση επιταχύνει τους κινδύνους διαφθοράς. Το κυβερνών κόμμα ψήφισε νόμους που ποινικοποιούν τη νόμιμη δραστηριότητα των ΜΚΟ και χαρακτηρίζουν τις ανεξάρτητες φωνές ως «ξένους πράκτορες». Παράλληλα, παρατηρούνται πολιτικά υποκινούμενες διώξεις, περιορισμοί στα μέσα ενημέρωσης και βίαιη καταστολή διαδηλωτών. Οι διεθνείς παρατηρητές προειδοποιούν για μια αυταρχική στροφή, συμπεριλαμβανομένων κινήσεων για την απαγόρευση κομμάτων της αντιπολίτευσης και την αυστηροποίηση του πολιτικού ελέγχου στη δημόσια διοίκηση. Η Lidija Prokic, Περιφερειακή Σύμβουλος, τόνισε ότι η διαφθορά ανθεί όπου η δημοκρατία αποδυναμώνεται και η λογοδοσία αποτυγχάνει.
Η κατάσταση στην Κεντρική Ασία και Ρωσία
Στην Κεντρική Ασία, η καταστολή ακολουθεί παρόμοιο μοτίβο. Η Κιργιζία (26 βαθμοί) και το Καζακστάν (38 βαθμοί) συνεχίζουν να περιορίζουν την κοινωνία των πολιτών μέσω επαχθούς νομοθεσίας για τις ΜΚΟ. Στο Καζακστάν, οι ανησυχίες έχουν ενταθεί σχετικά με τη μη διαφανή διάλυση της υπηρεσίας κατά της διαφθοράς και τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων της υπό την Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας. Στο Ουζμπεκιστάν (31 βαθμοί), παρά την πρόοδο ορισμένων τυπικών μεταρρυθμίσεων, δημοσιογράφοι και bloggers που αποκαλύπτουν σκάνδαλα διαφθοράς εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν παρενόχληση ή διώξεις, περιορίζοντας τον αντίκτυπο των προσπαθειών καταπολέμησης.
Η Ρωσία, με βαθμολογία 22, παραμένει κοντά στον πυθμένα του δείκτη CPI. Η διακυβέρνηση χαρακτηρίζεται ως πλήρως συγκεντρωτική και αδιαφανής, καταστέλλοντας τα μέσα ενημέρωσης, την κοινωνία των πολιτών και την πολιτική αντιπολίτευση. Η αυταρχική προσέγγιση της Μόσχας πνίγει τις ανεξάρτητες φωνές και περιορίζει τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά. Επιπλέον, η Ρωσία κατηγορείται ότι εξάπλώνει διεφθαρμένες πρακτικές σε ολόκληρη την περιοχή, υπονομεύοντας τους δημοκρατικούς θεσμούς των γειτονικών χωρών. Το Τουρκμενιστάν (17) και το Τατζικιστάν (19) είναι οι χώρες με τη χαμηλότερη βαθμολογία στην περιοχή, αντανακλώντας αδύναμους θεσμούς και υψηλά επίπεδα καταστολής.
Παρά τις προκλήσεις, υπάρχουν χώρες που αποδεικνύουν ότι η αλλαγή είναι εφικτή. Στην Ουκρανία (36 βαθμοί), η συνεχής πίεση από ΜΚΟ και δημοσιογράφους οδήγησε σε μεταρρυθμίσεις διακυβέρνησης. Το 2025, η κινητοποίηση της κοινωνίας των πολιτών προστάτευσε βασικούς θεσμούς κατά της διαφθοράς, επιτρέποντάς τους να λειτουργούν ανεξάρτητα. Το εξειδικευμένο σύστημα κατά της διαφθοράς αύξησε τις έρευνες και εξασφάλισε καταδίκες. Ωστόσο, απαιτούνται περαιτέρω μεταρρυθμίσεις για την προστασία των κονδυλίων άμυνας και ανοικοδόμησης από κακή χρήση. Η Μολδαβία (42 βαθμοί) και η Αρμενία (46 βαθμοί) σημειώνουν επίσης πρόοδο μέσω δικαστικών ελέγχων και νέας νομοθεσίας.
Σημαντικές περιφερειακές τάσεις στον υπόλοιπο κόσμο
Στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, αν και οκτώ χώρες έχουν βελτιωθεί από το 2012, υπάρχουν έντονες διαφορές. Οι καλά συνδεδεμένες ελίτ συχνά εξαγοράζουν πολιτική επιρροή και πολλοί νόμοι δεν εφαρμόζονται σωστά, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι ηγέτες να μην τηρούν τις δεσμεύσεις τους. Στην Αμερική, η χρόνια αδράνεια των κυβερνήσεων στην αντιμετώπιση της διαφθοράς έχει αποδυναμώσει τη δημοκρατία και επέτρεψε την ανάπτυξη του οργανωμένου εγκλήματος, με σοβαρές επιπτώσεις στα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Μέση Ανατολή και η Βόρεια Αφρική αποτυγχάνουν επίσης να αντιμετωπίσουν τη διαφθορά στον δημόσιο τομέα λόγω ασθενών θεσμών.
