Η παγκόσμια οικονομία σημείωσε εκρηκτική άνοδο από τα 1,18 τρισ. δολάρια (1,09 τρισ. ευρώ) το 1820 στα 130,11 τρισ. δολάρια (119,7 τρισ. ευρώ) το 2022, αλλά αυτή η ανάπτυξη κόστισε ακριβά στη φύση. Η νέα έκθεση της IPBES, που εγκρίθηκε στο Μάντσεστερ από 150 κυβερνήσεις, προειδοποιεί ότι η απώλεια βιοποικιλότητας αποτελεί πλέον κρίσιμο συστημικό κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Κάθε επιχείρηση εξαρτάται από τη φύση, ωστόσο το ισχύον μοντέλο δεν χρεώνει το κόστος των αρνητικών επιπτώσεων. Ο Matt Jones, συμπρόεδρος της αξιολόγησης, δήλωσε κατηγορηματικά ότι οι επιχειρήσεις που δεν θα ηγηθούν της αλλαγής διακινδυνεύουν τελικά την ίδια τους την εξαφάνιση, παράλληλα με την κατάρρευση των ειδών.
Η ανισορροπία στις παγκόσμιες χρηματοροές είναι συγκλονιστική, καθώς το 2023 τα κεφάλαια με άμεσα αρνητικές επιπτώσεις στη φύση έφτασαν τα 7,3 τρισ. δολάρια (6,7 τρισ. ευρώ). Από αυτά, τα ιδιωτικά κεφάλαια ήταν 4,9 τρισ. δολάρια (4,5 τρισ. ευρώ) και οι περιβαλλοντικά επιβλαβείς κρατικές επιδοτήσεις 2,4 τρισ. δολάρια (2,2 τρισ. ευρώ). Αντιθέτως, μόλις 220 δισ. δολάρια (202 δισ. ευρώ) κατευθύνθηκαν σε δράσεις προστασίας, ποσό που αντιστοιχεί μόλις στο 3% των αρνητικών ροών. Τα στοιχεία αποκαλύπτουν μια δραματική αντίθεση: το κατά κεφαλήν ανθρωπογενές κεφάλαιο αυξήθηκε κατά 100% από το 1992, ενώ τα αποθέματα φυσικού κεφαλαίου μειώθηκαν κατά 40% την ίδια περίοδο.
Η διαστρεβλωμένη πραγματικότητα κέρδους και η έλλειψη στοιχείων
Ο καθηγητής Stephen Polasky περιέγραψε μια «διαστρεβλωμένη πραγματικότητα» όπου η υποβάθμιση της φύσης φαίνεται πιο κερδοφόρα από την προστασία της, οδηγώντας σε υπέρβαση οικολογικών ορίων. Παρά τους κινδύνους, λιγότερο από το 1% των εταιρειών αναφέρει τις επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα στις εκθέσεις του. Έρευνα σε ιδρύματα που εκπροσωπούν το 30% της παγκόσμιας κεφαλαιοποίησης έδειξε ότι η έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων και σεναρίων εμποδίζει τη δράση. Ωστόσο, υπάρχει πρόοδος, καθώς τουλάχιστον 8 κεντρικές τράπεζες και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν ήδη αναλύσει την έκθεση των χρηματοπιστωτικών τους ιδρυμάτων σε κινδύνους που σχετίζονται με την εξάρτηση από τη βιοποικιλότητα.
Η έκθεση, προϊόν τριετούς έρευνας 79 ειδικών, τονίζει ότι δεν υπάρχει ενιαία μέθοδος μέτρησης για όλες τις αποφάσεις. Προτείνονται προσεγγίσεις «από κάτω προς τα πάνω», όπως η συμμετοχική παρακολούθηση για επιχειρησιακά θέματα, και «από πάνω προς τα κάτω» για αποφάσεις χαρτοφυλακίου. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη γνώση των Αυτοχθόνων Πληθυσμών, καθώς η βιομηχανική ανάπτυξη απειλεί το 60% των εδαφών τους παγκοσμίως. Επιπλέον, το 25% των περιοχών τους δέχεται υψηλή πίεση από την εκμετάλλευση πόρων, γεγονός που καθιστά επιτακτική την ισότιμη συμμετοχή τους στη λήψη αποφάσεων και την αξιοποίηση της επιστημονικής και τοπικής γνώσης.
Παραδείγματα επιτυχούς συνεργασίας και ανάγκη συλλογικής δράσης
Το BBC αναδεικνύει το παράδειγμα του Steart Marshes στο Ηνωμένο Βασίλειο ως απόδειξη ότι η οικονομική δραστηριότητα μπορεί να συνυπάρξει με τη φύση. Εκεί, νέα αντιπλημμυρικά έργα προστατεύουν χωριά, ενώ ταυτόχρονα εκτρέφονται βοοειδή που παράγουν κρέας υψηλής ποιότητας, συμβάλλοντας στη βιοποικιλότητα. Ο Leigh Morris των Wildlife Trusts δήλωσε ότι η προστασία της φύσης μετατρέπεται από προαιρετική σε υποχρεωτική αναγκαιότητα («must-do»). Η έκθεση της IPBES καταγράφει πάνω από 100 συγκεκριμένες δράσεις για τη δημιουργία ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος, τονίζοντας ότι οι επιχειρήσεις χρειάζονται τη συνεργασία κυβερνήσεων και κοινωνίας για να επιτύχουν την αλλαγή.
Ο καθηγητής Polasky υπογράμμισε ότι πρέπει να ξεπεραστεί το ψευδές δίλημμα μεταξύ φιλο-περιβαλλοντικών και φιλο-επιχειρηματικών πολιτικών. Η καλύτερη διαχείριση της βιοποικιλότητας αποτελεί πλέον βασική πρόκληση για κάθε διοικητικό συμβούλιο και όχι ένα απόμακρο περιβαλλοντικό ζήτημα. Η έκθεση ξεκαθαρίζει ότι η συνέχιση της τρέχουσας πρακτικής (business-as-usual) είναι αδιέξοδη. Απαιτείται ριζική αλλαγή για να ευθυγραμμιστεί το επιχειρηματικό κέρδος με την περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Οι εταιρείες οφείλουν να δημοσιοποιούν με διαφάνεια τις επιπτώσεις τους και να υιοθετήσουν στρατηγικές για ένα δίκαιο μέλλον, αποφεύγοντας τακτικές «greenwashing» και προχωρώντας σε ουσιαστικές παρεμβάσεις.
