Σε δημόσια διαβούλευση τίθενται το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα και η συνοδευτική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, για διάστημα 35 ημερών, με στόχο τη συμμετοχή πολιτών, φορέων και τοπικών κοινωνιών στη διαδικασία διαμόρφωσης του τελικού σχεδιασμού. Το νέο πλαίσιο αναθεωρεί το αντίστοιχο του 2008 και επιχειρεί να διαμορφώσει σαφέστερους κανόνες χωρικής οργάνωσης για τη βιομηχανική και εφοδιαστική δραστηριότητα, σε ένα περιβάλλον όπου η παραγωγική βάση, οι αλυσίδες εφοδιασμού και οι υποδομές αντιμετωπίζονται ως παράγοντες οικονομικής ανθεκτικότητας.
Η βασική αλλαγή είναι ότι η βιομηχανία και η εφοδιαστική αλυσίδα δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως αποσπασματικές δραστηριότητες, αλλά ως ενιαίο παραγωγικό σύστημα. Το πλαίσιο εντάσσει οργανικά στον χωρικό σχεδιασμό την παραγωγή, την αποθήκευση, τις μεταφορές, τα logistics, τα εμπορευματικά κέντρα, τους λιμένες και τις αλυσίδες διανομής. Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται με τη σταδιακή μετάβαση από τη διάσπαρτη εκτός σχεδίου εγκατάσταση προς πιο οργανωμένες μορφές χωροθέτησης, με έμφαση σε οργανωμένους υποδοχείς, επιχειρηματικά πάρκα και περιοχές με θεσμοθετημένες χρήσεις γης.
Νέο πλαίσιο μετά το χωροταξικό του 2008
Το προηγούμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο είχε εγκριθεί το 2008, σε διαφορετική οικονομική, παραγωγική και διεθνή συγκυρία. Το νέο ΕΧΠ, όπως αναφέρεται στο ενημερωτικό υλικό, προσαρμόζει τον χωρικό σχεδιασμό στις σημερινές προκλήσεις που συνδέονται με την ενεργειακή ασφάλεια, τις κρίσιμες πρώτες ύλες, τις διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, την πράσινη μετάβαση, τον τεχνολογικό μετασχηματισμό και τον διεθνή ανταγωνισμό. Στο ίδιο πλαίσιο, η βιομηχανία και η εφοδιαστική αλυσίδα περιγράφονται ως κρίσιμες υποδομές για την ανταγωνιστικότητα, τη στρατηγική αυτονομία και την εθνική ασφάλεια.
Η ένταξη της εφοδιαστικής αλυσίδας στο νέο ΕΧΠ αποτελεί κεντρική διαφοροποίηση σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο. Ο χωρικός σχεδιασμός δεν περιορίζεται πλέον στη μεμονωμένη εγκατάσταση παραγωγικών μονάδων, αλλά επεκτείνεται στην οργάνωση των αλυσίδων παραγωγής, αποθήκευσης, μεταφοράς και διανομής. Με αυτή τη λογική, η βιομηχανική δραστηριότητα συνδέεται άμεσα με δίκτυα χερσαίων και θαλάσσιων μεταφορών, εμπορευματικά κέντρα, ενεργειακές υποδομές και διεθνείς ροές προϊόντων και πρώτων υλών.
Προτεραιότητα σε οργανωμένες μορφές ανάπτυξης
Κεντρική κατεύθυνση του νέου πλαισίου είναι ο περιορισμός της διάσπαρτης εκτός σχεδίου ανάπτυξης και η ενίσχυση οργανωμένων ή ενδιάμεσων μορφών χωρικής οργάνωσης. Το ΕΧΠ δίνει προτεραιότητα στους οργανωμένους υποδοχείς, στα επιχειρηματικά πάρκα, στις περιοχές με θεσμοθετημένες χρήσεις και σε άλλες οργανωμένες μορφές ανάπτυξης. Για την εκτός σχεδίου εγκατάσταση προβλέπονται προϋποθέσεις χωρικής και περιβαλλοντικής συμβατότητας, με στόχο τη μείωση των συγκρούσεων χρήσεων και την περιβαλλοντική εξυγίανση υφιστάμενων πιέσεων.
Η κατεύθυνση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Αττική και τη Θεσσαλονίκη, όπου συγκεντρώνεται μεγάλο μέρος της βιομηχανικής και εφοδιαστικής δραστηριότητας της χώρας. Για τις δύο μητροπολιτικές περιοχές, το νέο ΕΧΠ δίνει έμφαση στον περιορισμό της άναρχης διάχυσης δραστηριοτήτων, στην οργανωμένη χωροθέτηση, στον εκσυγχρονισμό υφιστάμενων υποδοχέων και στην εξυγίανση συγκεντρώσεων παραγωγικής δραστηριότητας. Η βασική επιδίωξη που περιγράφεται είναι η διαμόρφωση πιο οργανωμένου και περιβαλλοντικά συμβατού προτύπου ανάπτυξης.
Περιβαλλοντικοί όροι και προστατευόμενες περιοχές
Το νέο πλαίσιο συνοδεύεται από Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και ενσωματώνει όρους, περιορισμούς και κατευθύνσεις για την προστασία και τη διαχείριση του περιβάλλοντος. Η οργανωμένη χωροθέτηση παρουσιάζεται ως μέσο για καλύτερο χωρικό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό, καθώς η διάσπαρτη ανάπτυξη δραστηριοτήτων συνδέεται με πιέσεις, συγκρούσεις χρήσεων και δυσκολίες ελέγχου. Το ΕΧΠ δεν τροποποιεί τα ισχύοντα καθεστώτα προστασίας για τις περιοχές Natura 2000 και τις λοιπές προστατευόμενες περιοχές.
Παράλληλα, το πλαίσιο προβλέπει περιορισμούς, κατευθύνσεις και προϋποθέσεις χωροθέτησης, καθώς και σαφείς περιοχές αποκλεισμού για συγκεκριμένες κατηγορίες προστατευόμενων περιοχών. Σε αυτές περιλαμβάνονται ζώνες απολύτου προστασίας της φύσης, πυρήνες εθνικών δρυμών, υγρότοποι Ramsar, μικροί νησιωτικοί υγρότοποι και αρχαιολογικές ζώνες προστασίας Α’. Για την αγροτική γη υψηλής παραγωγικότητας, το υλικό αναφέρει ότι η προστασία της εξακολουθεί να ισχύει, ενώ προβλέπεται ειδικότερη αντιμετώπιση για δραστηριότητες που συνδέονται λειτουργικά με την πρωτογενή παραγωγή και την τοπική αγροδιατροφική οικονομία.
Κανόνες για νησιά, τουρισμό και μικρομεσαίες
Το νέο ΕΧΠ επιχειρεί επίσης να αντιμετωπίσει τις πιθανές συγκρούσεις μεταξύ βιομηχανίας, τουρισμού και άλλων χρήσεων γης. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχωρά, όπως αναφέρεται, στην παράλληλη και συντονισμένη αναθεώρηση Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων, με στόχο την εναρμόνισή τους και την αποφυγή αντικρουόμενων κατευθύνσεων. Στο νέο πλαίσιο λαμβάνονται υπόψη η φυσιογνωμία κάθε περιοχής, οι τουριστικές δραστηριότητες, η προστασία του περιβάλλοντος, οι παραγωγικές ανάγκες και οι λοιπές χρήσεις γης.
Για τον νησιωτικό χώρο, το ΕΧΠ δίνει έμφαση στην προστασία της φυσιογνωμίας των νησιών, στην αποφυγή ασύμβατων χρήσεων και στην κάλυψη βασικών παραγωγικών και εφοδιαστικών αναγκών με όρους χωρικής και περιβαλλοντικής συμβατότητας. Το πλαίσιο δεν αφορά μόνο μεγάλες βιομηχανικές επενδύσεις, αλλά καλύπτει μικρομεσαίες μεταποιητικές επιχειρήσεις, αγροδιατροφικές δραστηριότητες, logistics, οργανωμένους υποδοχείς και υφιστάμενες συγκεντρώσεις παραγωγικών δραστηριοτήτων. Στόχος που αποδίδεται στο νέο ΕΧΠ είναι μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου για επιχειρήσεις, πολίτες και τοπικές κοινωνίες, μέσα από πιο προβλέψιμους χωρικούς κανόνες.
